سه‌ركرده‌یل تورك و خوه‌ندنه‌وه‌ى ئاقڵانه‌یگ ئه‌را كیشه‌ى كورد

شفق نيوز

ئاڵشتكاریه‌یلیگ سیاسى و جوگرافى كه‌فته‌ وه‌رچه‌و له‌بان ئاست جه‌هان، ك له‌چه‌كیان یه‌كێتى سۆڤێته‌وه‌ ده‌س وه‌پیكرد ئه‌را چه‌ن ده‌وڵه‌تیگ بویچگ  تا ره‌سیه‌ رمیان رژیمه‌یل شیوعى له‌ئۆرپاى خوه‌رهه‌ڵات و دویاى ئه‌وه‌یش ئاڵشتكاریه‌یل گرنگ له‌ناوچه‌ى خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس، له‌وانه‌یش هه‌وڵ بڕیگ هیزه‌یل فلستینى جویر ریكخریاگ ته‌حریر و ده‌وڵه‌ته‌یل عه‌ره‌بییش وه‌تایبه‌ت مسر و بڕیگ له‌ ده‌وڵه‌ته‌یل كه‌نداو یا خه‌لیج له‌وه‌ر خاتر وه‌دیكردن ریگه‌چاره‌و چاره‌سه‌ریگ هه‌میشه‌یى و ئاشتیانه‌ ئه‌را ئه‌و كیشمه‌كیش عه‌ره‌بى و ئسرائیلیه‌، وه‌ل ئه‌وه‌یشا دابینكردن ناوچه‌یگ ئارام ئه‌را كورده‌یل عراق له‌شوون كوچكردنه‌ ملیۆنیه‌گه‌ وه‌ره‌و ده‌وڵه‌ته‌یل هاوساو ئیجا دامه‌زرانن هه‌رێمگ نیمچه‌ سه‌روه‌خوه‌یى له‌ كوردستان عراق و دامه‌زرانن حكوومه‌ت و په‌رله‌مان له‌ هه‌و هه‌رێمه‌، ئه‌یه‌ بیجگه‌ ئه‌وه‌ك كووماریه‌یل ئه‌نجامیدان له‌ كاره‌یل ناوده‌وڵه‌تى و دروسكرن هاوپه‌یمانى نلاوده‌وڵه‌تى له‌ڕى نه‌ته‌وه‌یل یه‌كگرتگ له‌وه‌ر خاتر رمانن رژیم سه‌دامى ك وجوودى خواست نه‌وى وه‌ هویچ مه‌هانه‌یگ له‌ناوچه‌گه‌.

گشت ئى ئاڵشتكاریه‌یل جه‌هانیه‌، گرنگى یا ئه‌همیه‌ت تایبه‌ت خوه‌ى دیریگ ئه‌را زه‌مانه‌تكردن به‌رژه‌وه‌ندیه‌یل خوه‌رئاواو له‌وه‌رجه‌ گشتیانیش به‌رژه‌وه‌ندى وڵاته‌یل یه‌كگرتگ ئه‌مریكا، وه‌لى ئاڵشتكارى گرنگتر ك رویدا له‌سیاسه‌ت ناوده‌وڵه‌تى له‌باوه‌ت كیشه‌ى كوردن ئه‌ویش پشتگیرى ئه‌مریكى بوى ئه‌را ئه‌و كیشه‌و له‌وه‌یش گرنگتر ئه‌و ئاڵشتكارى بنه‌ڕه‌تیه‌ بوى له‌ سیاسه‌ت توركى له‌وه‌رانوه‌ر كیشه‌ى كورد نه‌ك وه‌ته‌نیا له‌بان ئاست توركیا، به‌ڵكوو له‌بان ئاست كیشه‌گه‌ له‌خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس. ئه‌وه‌ بوى سه‌ركرده‌یل تورك ره‌سینه‌وه‌ له‌وه‌ك له‌سایه‌ى ئاڵشتكاریه‌یل تازه‌ له‌بان سیاسه‌ت ناوده‌وڵه‌تى مه‌حاڵه‌ كیشه‌ى نزیكه‌ى چل ملیۆن كورد فه‌رامووش بكریه‌یگ ك به‌شبه‌شه‌و بوینه‌ له‌ناونى ده‌وڵه‌ته‌یل ناوچه‌گه‌، به‌ڵكوو بایه‌سه‌ جویر هه‌ڵكه‌فت یا واقعیگ مامڵه‌ وه‌لیا بكریه‌یگ و چاره‌سه‌ریگ ئاشتیانه‌ ئه‌راى بوینیه‌یگه‌وه‌، چوینكه‌ گشت سیاسه‌ته‌یل كوشتن و بڕین و ده‌ركردن و شیوازه‌یل سته‌مكارى مه‌حاڵه‌ بتویه‌نیگ كیشه‌گه‌ یه‌كلاوه‌ بكا، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش بایه‌سه‌ ك چاره‌سه‌ریگ ئاشتیانه‌ ئه‌را مه‌سه‌له‌گه‌ بوینیه‌یگه‌وه‌ تا كه‌م خوین بڕشیه‌یگ له‌ ناوچه‌گه‌، دى له‌یراوه‌ وازبوین یا ئنفتاح توركیا له‌بان كیشه‌گه‌ له‌چه‌ن ڕوییگه‌وه‌ ده‌س وه‌پیكرد، له‌وانه‌یش: داین بڕیگ ئازادى دیاریكردیاگ رووشنهویرى له‌ناوچه‌یل كورده‌وارى له‌توركیاو له‌شوون ئه‌وه‌یش دروسكردن په‌یوه‌ندیه‌یل ئابوورى وه‌ل هه‌رێم كوردستان و ڕكابه‌رى یا ته‌نافسكردن كومپانیایه‌یل سه‌رمایه‌گوزارى توركى ئه‌را به‌شداریكردن له‌گشت پرووژه‌یل وه‌تایبه‌ت بنیاتناین و ئاوه‌دانى ك وه‌قانجاز گه‌ورایگ ئابوورى توركى شكیاوه‌و ره‌سیه‌ ملیاره‌ها دۆلار ئه‌را هه‌ردوگ كه‌رت یا قه‌تاع گشتى و تایبه‌ت.

له‌گشت ئه‌یانه‌یش گرنگتر، ئه‌و سه‌ردانه‌یل دوباره‌كریاگ گه‌ورا پیاوه‌یل ده‌وڵه‌ت توركیا بوى ئه‌را هه‌ولێر و ئه‌و واده‌و قه‌وڵ و قسه‌یله‌ بوى و نیشانه‌ى ئه‌وه‌ بوین ك جددیه‌ له‌ وه‌دیكردن چاره‌سه‌ریگ بنه‌ڕه‌تى ئه‌را كیشه‌ى كورد له‌ توركیا، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش وه‌زیر خارجیه‌ى توركى زاراربیل زیاتر له‌ جاریگ باس له‌ نیه‌ت حكوومه‌ته‌گه‌ى كرد ئه‌را خاسه‌وكردن په‌یوه‌ندیه‌یل وه‌ل هه‌رێم كوردستاناو داواى ده‌سمیه‌تداینى كرد له‌وه‌ر خاتر داناین مه‌رزیگ ئه‌را ئه‌و خوینڕشیانه‌ له‌ كوردستان توركیا. سه‌رۆك وه‌زیره‌یل توركى ك سه‌ردان هه‌رێم كوردستان كرد له‌ كۆنگره‌یگ رووژنامه‌گه‌رى وه‌گشت ئاشكرایگ وت: له‌ سیاسه‌تمان زیاتر وازبوین یا ئنفتاح له‌بان دیموكراسى و خاسسازى سیاسه‌ت له‌ توركیا تیه‌ریمنه‌ كار، له‌ى چوارچیوه‌یشه‌ كووتایى وه‌ سیاسه‌ت كویه‌ن توركى تیه‌ریم ك حاشا له‌ وجوود نه‌ته‌وه‌ى كورد كردیاگ له‌ توركیا. ئنجا ئه‌و قسه‌یلیه‌ زیاتر له‌ نیشانه‌ یا ده‌لاله‌تیگ وه‌پیه‌وه‌ دیاره‌ وه‌ ئه‌وه‌ك ئداره‌ى سیاسى توركى هه‌وڵ ئه‌وه‌ ده‌یگ وه‌هه‌ر شیوازیگ كیشه‌ى كورده‌یل له‌ توركیا چاره‌سه‌ر بكا له‌وه‌ر خاتر زه‌مانه‌تكردن به‌رژه‌وه‌ندیه‌یل هه‌رێمى و ناوده‌ڵه‌وتى ئه‌را ئه‌نقه‌ره‌.

له‌لایه‌ن خوه‌یه‌وه‌ به‌رهه‌م ئه‌حمه‌د ساڵح سه‌رۆك حكوومه‌ت هه‌رێم كوردستان له‌ دیداریگ وه‌ل رووژنامه‌ى ئه‌كشام توركى جه‌خت له‌بان ئه‌وه‌ كرد ك توركیا له‌ساڵ 2011 بویه‌سه‌ هاوپه‌یمانیگ گرنگ ئه‌را هه‌رێم كوردستان و له‌مه‌یدان سیاسیه‌وه‌ ره‌سیمنه‌سه‌ قوناغ متمانه‌و له‌مه‌یدان ئابوورییش گامه‌یل فره‌یگ نایمنه‌و ره‌سیمنه‌سه‌ قوناغیگ فره‌ پیشكه‌فتگ .

وه‌ل ئه‌وه‌یشا به‌رهه‌م ساڵ وت: ئیمه‌ جویر دوشمن و ركابه‌ر ته‌ماشاى یه‌كترى نیه‌كه‌یم، به‌ڵكوو جویر خیزان گه‌ورایگ و كار هاوبه‌ش كه‌یم له‌ناوچه‌گه‌، ئنجا سه‌رۆك حكوومه‌ت كوردستان ئه‌و هه‌واڵه‌ خست دروو ك گوایا هه‌رێم كوردستان مایه‌ى هه‌ڕه‌شه‌كردنه‌ له‌بان توركیاو وت: ئیمه‌ له‌عراق ریككه‌فتیم له‌بان دیموكراسى و فیدراڵى، یه‌یش ماناى ئه‌وه‌سه‌ ك هه‌رێم هویچ وه‌ختى نیه‌وگه‌ مایه‌ى هه‌ڕه‌شه‌ له‌بان ئاسایش توركى و چوینكه‌ توركیا توایگ له‌ كیشه‌ى كورده‌وه‌ وازبوین خوه‌ى زیاتر نیشان بیه‌یگ ، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش نزیكه‌و بووگ له‌ هه‌رێم كوردستان عراق و چوینكه‌ هاوكارى و پشتگیرى خوه‌ى زیاتر ئه‌كا ئه‌را هه‌رێم كوردستان، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش فكره‌ یا دید هه‌ڕه‌شه‌ى كوردى ئه‌را توركیا گوم بووگ. وه‌ گووره‌ى خوه‌ندنه‌وى ته‌واویگ له‌بان وازبوین یا ئنفتاح توركى له‌بان كیشه‌ى كورد له‌ناوچه‌ى خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس و ئه‌و گامه‌یل كرده‌وه‌ییه‌ ك ناسه‌ى له‌ى ڕوییه‌وه‌ وه‌گووره‌ى ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌یل سیاسى و ئابووریه‌ له‌ناونى ئه‌نقه‌ره‌و هه‌ولێر ك نیشانه‌یگ دووسى و متمانه‌ى دولایه‌نى له‌لى كه‌فته‌وه‌، وه‌و بوونه‌یشه‌وه‌ توركیا ده‌ور خوه‌ى نیشان ده‌یگ  له‌وه‌ر ئه‌و سه‌ختى ئابوورى و سیاسى و سه‌ربازیه‌ ك پلكیاسه‌ پیه‌وه‌، ك وه‌ هاوكارى وه‌ل هاوپه‌یمانه‌یلیا له‌ هه‌رێمیه‌یل و جه‌هانیه‌یل ئه‌و نه‌خش یاده‌وره‌ دوینیگ له‌وه‌ر خاتر چاره‌سه‌ر كیشه‌ى كورد ك دویه‌م كیشه‌س له‌ناوچه‌گه‌ له‌شوون كیشه‌ى فلستین ك خوه‌ى چه‌سپان له‌بان ده‌وڵه‌ته‌یل ناوچه‌گه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش پشتگیرى توركى وه‌رده‌وامه‌ ئه‌را هه‌رێم كوردستان ك نیه‌ت ده‌وڵه‌ته‌یگ ئاینده‌یى كوردیه‌.

 

جواد كازم