یه‌حیا په‌نجشمه‌:حه‌یفه‌ خشتیگ له‌ كووپریه‌گه‌ى ئه‌ڵوه‌ن بڕمیه‌ید!!

شفق نيوز

شیوه‌یل نیه‌كه‌ید جوور ڕه‌سم و فۆتۆگراف، به‌ڵكوو وه‌شیوه‌یگ موجه‌سه‌م ك سێ بوعد دیرى و تام و چێژ ئه‌وه‌یشه‌ ده‌ید ك تویه‌نید نه‌ك ته‌نیا هه‌ر ته‌ماشاى بكه‌ید به‌ڵكوو، وه‌ ده‌سیش هه‌ست وه‌ وجوودى بكه‌ید و یه‌یشه‌ تایبه‌تمه‌ندى خاسیگ ده‌یده‌ هونه‌رمه‌ند په‌یكه‌ساز ك بایه‌ته‌ خاوه‌ن به‌هره‌یگ تایبه‌ت بوود تا بتویه‌نید وه‌ شیوه‌یگ ڕاسه‌قینه‌ ته‌ماشاكه‌ر وه‌كاره‌گه‌ى خوه‌ى قانع بكه‌ید.

یه‌كیگ له‌و هونه‌رمه‌نده‌یل ناوداره‌ ك له‌ى باوه‌ته‌ له‌سه‌ر ئاست خانه‌قین و ناوچه‌گه‌ ناو ده‌ركردیه‌ هونه‌رمه‌ند یه‌حیا په‌نجشه‌مه‌س، ك ئى دیداره‌ وه‌لیا سازدایمن:

* له‌سه‌ره‌تا حه‌ز كه‌یمن كارت ناسین خوه‌د ئه‌رامان بخوه‌نیده‌وه‌؟

ناو ته‌واوم: یه‌حیا مه‌حمود په‌نجشه‌مه‌، له‌ ساڵ 1966 له‌ شار خانه‌قین په‌یا بویمه‌، خوه‌نین سه‌ره‌تایى و ناوه‌ندى و ئاماده‌ییم له‌ خانه‌قین ته‌واوكردمه‌ و له‌ كۆلیج هونه‌ره‌جوانه‌گان به‌غدا له‌ به‌ش په‌یكه‌رسازى وه‌شیوه‌یگ تایبه‌ت قه‌بوول كریام له‌وه‌ر به‌هره‌دارى له‌ بوار هونه‌ر په‌یكه‌رسازى و له‌ ساڵ 1990 خوه‌ندن ته‌واوكردم، و  له‌ (متمیزین) ده‌رچویم، وه‌داخه‌وه‌ له‌ كۆلیج سێ ساڵ ده‌ركریام، چوینكه‌ قه‌بوول نه‌كردم بچمه‌ (جه‌یش شه‌عبى) و دویاى ئه‌وه‌گ ڕژیم (عه‌فوعام) ئه‌را كورد ده‌ركرد دوباره‌ هاتمه‌و ئه‌را خوه‌نستنه‌گه‌م و وه‌و شیوه‌ ك باسى كردم ته‌واوى كردم، له‌وه‌خت خوه‌نستنم له‌و كۆلیجه‌، هونه‌رمه‌ند عیراقى گه‌ورا (محمد غنى حكمت) مامۆستام بوى و سه‌رپه‌رشتى كردیاده‌بان پرۆژه‌ى به‌حسه‌گه‌م، وه‌ختى له‌ ئاست هونه‌رییم زانست داوا له‌لیم كرد وه‌لیه‌و كاربكه‌م، له‌ ستۆدیۆى تایبه‌ت خوه‌ى، له‌و وه‌خته‌ خه‌ریك دروسكردن په‌یكه‌ریگ په‌نج مه‌ترى بوى ئه‌را ئه‌فسه‌ریگ وه‌ناو عبدالله لعیبى و سه‌فه‌ریگ داشت ئه‌را ئیتالیا و ئه‌رك دروسكردن و سازین په‌یكه‌ره‌گه‌ دا من ومنیش ئه‌راى ته‌واوى كردم.

وه‌ ڕاسى من ئه‌و زانیاریه‌یله‌ ك له‌ (محمد غنى حكمت) وه‌ریگردم له‌ ستۆدیۆگه‌ى خوه‌ى ئه‌گه‌ر بیس ساڵ بخوه‌نستیام چه‌نه‌ ئه‌وه‌ زانیارى وه‌رنه‌گردیام، هه‌ر له‌و وه‌ختیشه‌ ك ته‌له‌به‌ بویم چه‌ن په‌یكه‌ریگ برۆنز دروس كردم، دویاى ته‌واوكردن خوه‌ندن نزیكه‌ى 14 ساڵ كار هونه‌رى نه‌كردم له‌وه‌ر ئه‌و بارووه‌زعه‌ ك عیراق له‌تى ژیاد، وه‌لى له‌ دویاى ڕمیان ڕژیم وه‌رین له‌ ساڵ 2003 و ئازاد بوین شار خانه‌قین ؛ حكوومه‌ت هه‌رێم كوردستان په‌یمانگاى هونه‌ره‌یل جوان له‌ خانه‌قین واز كرد و منیش له‌تى وه‌ك مامۆستا دامه‌رزیام و یه‌كیگ له‌ دامه‌رزنه‌یل په‌یمانگاگه‌ بویم، و یه‌ ماوه‌ى هه‌فت ساڵه‌ هه‌م سه‌رۆك به‌ش په‌یكه‌سازییم و هه‌میش تاكه‌ مامۆستاى به‌شه‌گه‌م و هویچ جیگر و به‌دیلیگ نه‌یرم و هه‌رچه‌نیگ مینه‌ى په‌یكه‌ساز كه‌یمن وه‌ده‌سمان نیه‌كه‌فێد، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ ناچارم هه‌فتانه‌ 80 وانه‌ یا محازه‌ره‌ بیه‌م، و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى په‌یمانگایش ڕێز له‌ى شه‌كه‌ت و مانى بوینمه‌ گرێد و ئیمساڵ وه‌ میدالیایگ خه‌ڵاتم كردن، و هه‌ر له‌ى ساڵیشه‌ یه‌كم ده‌رچویمن له‌ ڤیستیفال ساڵانه‌ى په‌یمانگاگه‌.

* كاره‌گاند چه‌ن و چوینن له‌ مه‌یدان په‌یكه‌ر سازى؟

- كاره‌گانم له‌ گشت شیوه‌ى په‌یكه‌رسازیه‌ جوور په‌یكه‌ر قه‌ى دیوار و په‌یكه‌ر نیمه‌ و په‌یكه‌ر ته‌واو، له‌ گشت بوارییگیش ده‌رس ته‌له‌به‌ى به‌شه‌گه‌مان ده‌م.

* خوه‌د حه‌ز له‌ چ شیوه‌یگ په‌یكه‌ر سازى كه‌ید؟

- من زیاتر حه‌ز له‌ په‌یكه‌ر ته‌واو سه‌رتاپایى كه‌م، چوینكه‌ له‌ى شیوه‌ ده‌س وكار هونه‌رمه‌ند زیاتر دیار ده‌ید، و زوورمى په‌یكه‌ره‌گانم كه‌سایه‌تیل ناوداره‌.

* له‌و ماوه‌ ك بارووه‌زع ئابوورى عیراق له‌ وه‌ر گه‌مارۆى ئابوورى فره‌ سه‌خت بوى، هونه‌رمه‌نده‌یل ناچار بوین كار هونه‌رى بازرگانى بكه‌ن، تو له‌ى باوه‌ته‌ چه‌ كردید؟

-           له‌و وه‌خته‌ ناچار بویم ئه‌ر دابین كردن داهات ژیان خوه‌م و خیزانم، كارخانه‌ى بویچگیگ وازبكه‌م ئه‌را دروسكردن (تحفیات) ئه‌را ماوه‌ى ساڵیگ، راسه‌ كاره‌گه‌یشى هونه‌رى بوى، وه‌لى ئى جووره‌ كاره‌یلیگ هونه‌رمه‌ند نیه‌ڕه‌سننه‌ ئاكام هونه‌رى خاسیگ، چوینكه‌ ده‌سى به‌سیده‌وه‌ ك وه‌ شیوه‌یگ له‌ شیوه‌یل كاركردن له‌ خاتر ئه‌وه‌ ك وه‌دڵ بسینه‌گه‌ى بوود، هه‌رچه‌نیگیش ك فره‌ له‌ كاره‌گان جوانیش بوون، وه‌لى چوینكه‌ ناچار بویم هه‌ر له‌ یه‌ك كار له‌ هه‌زار تا 5 هه‌زار دانه‌ كۆپى له‌لى بكه‌م ك دى قیمه‌ت و ئه‌رزشه‌ هونه‌ریه‌گه‌ى نیه‌مینید.

* مه‌به‌سم له‌و پرسیار وه‌رینه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك ئایا له‌ى وه‌خته‌ هونه‌رمه‌ند وه‌شیوه‌ى گشتى و هونه‌رمه‌ند په‌یكه‌رساز تویه‌نید وه‌ هونه‌ره‌گه‌ى خوه‌ى داهات خێزان و خه‌رج ماڵ دبین بكه‌ید ، تا نه‌؟

- ئمڕوو هونه‌رمه‌ند ئه‌گه‌ر كار وه‌زیفى نه‌ود؛ قه‌ت نیه‌تویه‌نید وه‌ هونه‌ره‌گه‌ى بژیه‌ید؛ چوینكه‌ هونه‌رمه‌نده‌یلمان هویچ پشتگیرى و سه‌رپه‌رشتییگ نه‌یرن.

* دیاریترین كاره‌گان هونه‌مه‌ند په‌یكه‌ساز یه‌حیا په‌نجشه‌مه‌ چه‌ن؟

- وه‌ ڕاسى من كاره‌یل هونه‌رى خاسیگ له‌ به‌غدا و له‌ به‌سره‌ داشتم و زوورمیان كه‌سایه‌تى بوین، ئه‌را نموونه‌ له‌ به‌سره‌ په‌یكه‌ر شه‌هیدیگ وه‌ ته‌كلیف وه‌زاره‌ت ڕووشنهویرى عیراق ئه‌و سه‌رده‌مه‌ دروسى كردم وه‌ برۆنز، له‌ به‌غدایش له‌ نزیك (ئوم ئه‌لتبول) په‌یگه‌ریگ داشتم هن شه‌هید ته‌یاره‌چى (نه‌قیب محمد على العزاوى)بوى ك له‌ ساڵ 1959 شه‌هید بویه‌، و نیه‌زانم ئیسه‌ له‌و شوونه‌ مه‌نیه‌سه‌ى تا نه‌؛ له‌ دویاى ڕمیان ڕژیم وه‌رینیش له‌ مه‌یدانه‌یل گشتى تا ئیسه‌ هویچ كاریگ نه‌یرم، وه‌لى له‌ ناو په‌یمانگاگه‌ى خوه‌مان چه‌ن كاریگ گه‌ورا و بویچگ دیرم، و كار و فه‌رمان وه‌زیفى زوورمى وه‌خته‌گه‌م گردیه‌ و ئه‌و ئازادیه‌ نه‌یرم فره‌ كار بكه‌م، وه‌لى وه‌ل ئه‌وه‌یشه‌وه‌ كار كه‌م و له‌یرا توام گله‌یى خوه‌م ئاراسته‌ى كاروه‌ده‌سه‌یل شار خانه‌قین بكه‌م ك وه‌ختى توان په‌یكه‌ر كه‌سیگ یا كاریگ هونه‌رى له‌ خانه‌قین ئه‌نجام بیه‌ن چن ئه‌را سلێمانى یا هه‌ولێر و ته‌كلیف هونه‌رمه‌نده‌یل ئه‌ورا كه‌ن ئه‌را ئى جووره‌ كاره‌یله‌، و هویچ وه‌ختیگ وه‌ هونه‌رمه‌نده‌یل شار خانه‌قین نه‌وتنه‌ ئى جووره‌ كاره‌یلیگ دیرن، تا بزانن تویه‌نن ئى كاره‌ ئه‌نجام بیه‌ن تا نه‌ و ئینجا له‌ شوون ئه‌وه‌ په‌نا بووه‌نه‌ شوونه‌یلیگتر؛ و بایه‌سه‌ ئاست هونه‌رى هونه‌رمه‌نده‌یل خانه‌قین بزانن، ئه‌را نموونه‌ وه‌ختى خه‌وه‌ر ئه‌وه‌ ژنه‌فتیمن ك توان په‌یكه‌ریگ ئه‌را مامۆستاى كوردپه‌روه‌ر گه‌ورا عه‌زیز پشتیوان دروس بكه‌ن و له‌ یه‌كیگ له‌ مه‌یدانه‌یل شاره‌گه‌ داى بنه‌ن، یا په‌یكه‌ریگ ئه‌را له‌یلا قاسم یا خوداداد عه‌لى دروس بكریه‌ید، ئیمه‌ خوه‌مان ڕووژیگ نیشتیمن و پیشنیاركردیمن ك كاریگ ئه‌را مامۆستا عه‌زیز پشتیوان بكریه‌ید و مسابه‌قه‌یگ ئه‌راى كردن فره‌ له‌ هونه‌رمه‌نده‌یلمان له‌تى به‌شدارى كردن و خوه‌میش ماكێتیگ  نیم مه‌ترى ك سه‌رتاپاى مامۆستا عه‌زیز پشتیوان له‌تى دیاره‌ دروس كردم و له‌ى په‌یكه‌ره‌ قه‌ڵه‌م و كاغه‌ز هاوه‌ده‌سیه‌وه‌ و تا ئیسه‌یش ئه‌و ماكێته‌ هه‌ر ها له‌ لام هه‌ڵیگردمه‌، من نیه‌ویشم ك كاره‌گه‌ى من هه‌ڵوژانیان، وه‌لى ئه‌و كاره‌ هه‌ڵوژیان ك ئیسه‌ دوینینه‌ى ك حه‌یفه‌ ئه‌را قه‌در و قیمه‌ت مامۆستا عه‌زیز پشتیوان یا هه‌ر كه‌سایه‌تییگ تر ئى جووره‌ په‌یكه‌ره‌یلیگ له‌ ناو شار خانه‌قین دانریانه‌، وه‌ڕاى من ئه‌گه‌ر وه‌ ده‌سوخه‌تیگ جوان له‌ بان تابلۆیگ بنویسیاتان (گۆڕه‌پانى مامۆستا عه‌زیز پشتیوان) له‌و په‌یكه‌ره‌ خاستره‌ ك ئه‌راى دانریایه‌!!

* چ داواكارییگ دیرید له‌ كاروه‌ده‌سه‌یل خانه‌قین؟

- ئومیدوارم، كاروه‌ده‌سه‌یل خانه‌قین ده‌س بنه‌نه‌ ناو ده‌س هونه‌رمه‌نده‌یل خانه‌قین تا كاریگ جوان چ له‌ ڕوى دیوار یا جداریه‌یگ بویه‌ یا په‌یكه‌ر كه‌سایه‌تیه‌یل خانه‌قین بویه‌ یا پێشمه‌رگه‌یل كۆنه‌ى خانه‌قین په‌یكه‌ریگ دروس بكه‌م و له‌ یه‌كیگ له‌ مه‌یدانه‌یل خانه‌قین داى بنه‌م، نه‌ ئه‌را پویل و ناودارى به‌ڵكوو ته‌نیا ئه‌را وه‌فادارى وه‌رانوه‌ر ئه‌و كه‌سایه‌تیه‌یله‌ ك خزمه‌ت وه‌ى شاره‌ كردنه‌، و گشتمان زانیمن ك چه‌پڵه‌ وه‌یه‌ك ده‌س نیه‌كوتیه‌ید، وه‌ تایبه‌تى ك په‌یكه‌ریگ خاس چه‌ن ملیۆنیگ دینار چووده‌ تى و یه‌یشه‌ له‌ تواناى هونه‌رمه‌نده‌یل نیه‌.

*ئه‌و كه‌سه‌گ ماوه‌ى جاریگ سه‌ردان خانه‌قین بكه‌ید ته‌ماشا كه‌ید (مه‌یدان كرندى) ك سه‌نته‌ر شار خانه‌قین هه‌ر جاریگ، كاریگ هونه‌رى جیاواز له‌تى دانریاس ... هووكارى چه‌س؟

- (مه‌یدان كرندى) سه‌نته‌ر یه‌كه‌وگردن ئه‌وساى كه‌سایه‌تیه‌یل و مه‌ردم شار خانه‌قین بوى و ئیسه‌یش هه‌ر ئه‌و گرنگى جارانى دیرید، وه‌لى له‌ ساڵ 2003 تا ئیسه‌ سێ چوار جار ده‌سكارى كریایه‌ و ئاڵشت كریاس، ئه‌و كاریشه‌ ك له‌ى وه‌خته‌ دانریاسه‌ تى؛ من له‌لى ڕازییم، وه‌لى وه‌رج له‌ى كاره‌ په‌یكه‌ر تویتى (به‌به‌غا)یگ له‌تى دانریاوید ك مه‌لیگ له‌ ئاسایى كه‌ره‌ و هویچ مه‌عنایگ هونه‌رى و كوومه‌ڵایه‌تى و هویچ جوانییگ نه‌یاشت... ئه‌و كاره‌ ك ئیسه‌ ها مه‌یدانه‌گه‌ له‌ لایه‌ن هونه‌رییه‌وه‌ جوانه‌ و هویچ لارییگ له‌لى نه‌یریمن، ته‌نیا ئه‌وه‌ نه‌ود ك ئویشم ئیمه‌ له‌ خانه‌قین هونه‌رمه‌ند فره‌یگ دیریمن تویه‌نن په‌یكه‌ریگ پڕ مه‌عنا دروس بكه‌ن و له‌تى داى بنه‌ن و حه‌یفه‌ ئه‌را ئى جووره‌ شاریگ په‌یكه‌ریگ له‌ وڵاتیگ تره‌و ئه‌راى بارن و داى بنه‌ن چوینكه‌ ئى په‌یكه‌ره‌ وڵات ئیران وه‌ دیارى ئه‌را خانه‌قین كلى كردیه‌.

* وه‌ك هونه‌رمه‌ندیگ ئى شاره‌ چ داواكارییگ  حكوومه‌ت ناوه‌ندى و حكوومه‌ت هه‌رێم؟

- حكوومه‌ت ناوه‌ندى هویچ كاریگ ئه‌را خانه‌قین نه‌كردیه‌ و نیه‌كه‌ید، وه‌لى من ئومیدوارم شوونیگ ئه‌را هونه‌رمه‌نده‌یل بینا بكریه‌ید، تا گشتیان له‌تى وه‌یه‌كا گرده‌و بوون و نوێنه‌ریگیش له‌ ناو قایمقامیه‌ت ك حكوومه‌ت مه‌حه‌لى خانه‌قینه‌ داشتوون تا بتویه‌نن ته‌نسیق بكه‌ن وه‌ل هونه‌رمه‌نده‌یل ئه‌را ڕازانن مه‌یدانه‌یل شاره‌گه‌.

* ناوچه‌لیلیگ فره‌ له‌ شار خانه‌قین هه‌س ماڵ و بینایه‌یل كه‌له‌پوورى هاتیان و دیاره‌ ك فره‌ كه‌س خه‌ریكن ئى ماڵه‌یله‌ ڕمنن و وه‌ بلۆك و چه‌مه‌نتوو ماڵ نوو دروس كه‌ن، ئیوه‌ له‌ى باوه‌ته‌ چه‌ ئویشین وه‌كوو هونه‌رمه‌ندیگ دڵسووز ؟

-(ئاخ وداخ) كیشا و وه‌چه‌پاڵ دابان ڕان خوه‌ى و وت: من ئاخ و داخ ئه‌را دو سێ شوون كیشم، یه‌كیگیان ئه‌را تاقه‌گه‌ى تێلخانه‌ ك له‌ سه‌رده‌م یه‌هوودیه‌یل بیناكریا و له‌ى وه‌خته‌ خاوه‌نه‌گه‌ى ڕمانه‌ى، له‌و شوونه‌یلیشه‌ ك مه‌ننه‌ وه‌ك كووپریه‌گه‌ى ئه‌ڵوه‌ن ك حه‌یفم تیه‌ید جار جار دوینم خشتیگى ڕمیاس یا سه‌یاره‌ى قورس قورس وه‌بانیا ڕه‌د و بوود و ته‌رسه‌ى فره‌یگ هابانى، ئى كووپریه‌ نیشانه‌ى شار خانه‌قینه‌ و ئه‌گه‌ر وه‌ ئاو چه‌و مقه‌یه‌تى بكه‌ن هیمان كه‌مه‌... له‌ وه‌خت خوه‌ى ده‌روازه‌یگ ئه‌را شار خانه‌قین كردن له‌و وه‌خته‌ من پیشنیاریگ داشتم ك ئه‌را ئى ده‌روازه‌ دوان له‌ تاقه‌گان یا  له‌ چه‌وه‌گان  ئه‌ڵوه‌ن له‌ورا دروس بكردیام، وه‌لى ئیمه‌ خه‌وه‌ر نه‌كریاویمن وه‌ختى ئه‌و بڕیاره‌ دریا... ناوچه‌یلیگتریش دیریمن جوور جه‌له‌وه‌ و تێلخانه‌ ك بینایه‌ وماڵه‌یل كه‌له‌پوورى فره‌یگ هاتیان و هه‌قه‌ لایه‌نه‌یل ده‌سڵاتدار ده‌س بنه‌نه‌ بانیان و نه‌یلن بڕمیه‌ن و قه‌ره‌بوو خاوه‌نه‌گانیان وه‌ بڕیگ پویل گونجیاى بكه‌ن، چوینكه‌ ئه‌وانیش ناچارن ك ماڵه‌یل كۆنه‌یان بڕمنن و ماڵ نوو دروس بكه‌ن.

* دویاقسه‌د چه‌س و چه‌ تواید بویشید؟

- داوا له‌ گشت خانه‌قینیه‌گان و كاروه‌ده‌سه‌یل خانه‌قین كه‌م ده‌س له‌ى شاره‌ وڵ نه‌كه‌ن چوینكه‌ شاریگ كوردستانى ئه‌زیزه‌ و ده‌ین و گوناهى هامل گشت لایگ.

 

دیدار / ماجد سوێره‌مێرى