كورده‌یل فه‌یلى و چه‌ن یادگارییگ تاریخى

شفق نيوز

بان كورده‌یل فه‌یلى له‌ى عراق پڕ له‌كاره‌سات دڵته‌زنه‌، وه‌ل ئه‌وه‌یشا كورده‌یل فه‌یلى خاوه‌ن قه‌یرى یادگاریه‌یل خوه‌ش و تاریخیین له‌تى و له‌هه‌مان وه‌خت وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌یشه‌ ئسپات ڕه‌سه‌نایه‌تى خوه‌یان كه‌ن جویر كویه‌نترین نیشته‌جى ناوچه‌یل وڵاته‌گه‌.

له‌ى باوه‌ته‌وه‌ نویسه‌ر (بالویل كوردى) له‌باوه‌تیگ  باس له‌ بڕیگ  یادگارى كردگه‌و ئویشیگ: له‌وه‌ختیگ  خه‌ریك گرده‌و كردن به‌ڵگه‌یل كویه‌ن بویم ك تایبه‌ت وه‌ كورده‌یل فه‌یلى بوى و هه‌وه‌جه‌ وه‌پى داشتن ئه‌را مه‌سه‌له‌ى دادگاییكردن سه‌ران رژیم رمیاگ و له‌وانه‌ك تایبه‌ت بوین وه‌ تاوانه‌یلیان دژ فه‌یلیه‌یل چه‌ن به‌ڵگه‌یگ كه‌فته‌وه‌ر چه‌وم، له‌وانه‌یش به‌ڵگه‌یلیگ جویر خزمه‌ت عه‌سكه‌رى له‌سه‌ره‌تاى دامه‌زرانن سوپاى عراقى و ئه‌و تاپوو یا سه‌نه‌ده‌یله‌ ك به‌عزیگ  له‌لیان تاریخى چووگه‌وه‌ ئه‌را ساڵ 1860 له‌ ناوچه‌ى(عه‌گدلئه‌كراد)و له‌لیانیش ماڵ ڕه‌حمه‌تى(مه‌لا نه‌زه‌ر)و ماڵ ڕه‌حمه‌تى(ئه‌حمه‌د مجه‌به‌رچى)و زانیارى خاسیگ  له‌بان ڕه‌حمه‌تى(ئه‌حمه‌د فه‌یلى)دامه‌زرنه‌ر حسه‌ینیه‌ى ئه‌حمه‌دى له‌ناوچه‌ى باب ئه‌لشێخ له‌ساڵ 1921 ك تائیسه‌یش وجوود دیریگ.

وه‌ل ئه‌وه‌یشا ئه‌را ئسپات زیاتر ك توایم بڕه‌سیمه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ تا بزانیم له‌وه‌ختى رژیم دكتاتۆر ده‌س كرده‌ كووچ وه‌پیكردن كورده‌یل فه‌یلى وه‌ مه‌هانه‌ى ته‌به‌عیه‌ى ئیرانى، ئایا نه‌زانست كورده‌یل فه‌یلى تاریخیگ  دویر ودریژ له‌ى عراقه‌ دیرن و شوون باوگ و باپیره‌یلیان بویه‌؟ به‌ڵى خاس زانست ك ئه‌یانه‌ بڕبڕه‌ى پشت وڵاته‌گه‌ بوینه‌ له‌گشت مه‌یدانیگه‌وه‌و له‌لایه‌ن ئابوورییشه‌وه‌ كۆنترۆڵ بازاڕیش هه‌ر وه‌ده‌س خوه‌یانه‌وه‌ بویه‌و جموجویل خاسیگیش داشتنه‌ ئه‌را گه‌شه‌داین وه‌ ئابوورى و ڕووشنهویرى و كوومه‌ڵایه‌تى، وه‌لى له‌ژیر مه‌هانه‌ى جووراو جوور ئه‌وه‌ بوى كاره‌سات فره‌یگ  هاورده‌ بانیان و شوناسنامه‌ و ماڵ و موڵكیان گشتى زه‌فت كرد و جایه‌ڵ جوانه‌یلیان خسته‌ زندان و دویاخریش بى سه‌رو شوونیان كرد و تا ئیسه‌یش چاره‌نویسیان نادیاره‌.

وه‌ گووره‌ى زانیاى نویسه‌ر، یه‌كه‌مین په‌یمانه‌ى ئاو خوه‌ندنه‌وه‌(مقیاس الما‌و) ك شماره‌ى (1) له‌بانى نویسیاگه‌، خاوه‌نه‌گه‌ى كورد فه‌یلیه‌ له‌ عه‌گدلئه‌كراد و ئه‌و ماڵه‌ ك ئه‌و په‌یمانه‌ى ئاوه‌ له‌تى دانریا وه‌ناو ڕه‌حمه‌تى(محه‌مه‌د مامه‌ زه‌مان)ه‌ له‌ هووز دوستان فه‌یلى. بیجگه‌ ئه‌وه‌یش یه‌كه‌مین به‌ڵگه‌ى خزمه‌ت عه‌سكه‌رى له‌ سه‌ره‌تاى دامه‌زرانن سوپاى عراقى خاوه‌نه‌گه‌ى كوردیگ  فه‌یلى بویه‌ وه‌ناو حاجى( ئه‌حمه‌د تاماز هه‌واس عه‌وزه‌لى)ك له‌ساڵ 1907 هاته‌سه‌ دونیاو رژیم سه‌دام له‌ساڵ 1980 كووچ وه‌خوه‌ى و خیزانى كرد ئه‌را ئیران.

له‌یادگاریه‌یل تر كورده‌یل فه‌یلى، له‌وه‌خت وازكردن خه‌ت ئاسنین ك وه‌بان پیه‌ڵ سه‌رافیه‌وه‌ په‌ڕیگه‌وه‌ له‌ساڵ 1936 گشت سایه‌قه‌یل شه‌مه‌نده‌فه‌ر یا قتار نه‌ویرستنه‌ ئه‌ڕا یه‌كمجار وه‌بان ئه‌و پیه‌ڵه‌ شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌گه‌ بپه‌ڕننه‌وه‌و ته‌نیا كه‌سیگ  ك ڕازى بویه‌ بپه‌ڕنیگه‌وه‌ى كوردیگ  فه‌یلى بویه‌ وه‌ناو ڕه‌حمه‌تى( مه‌جید فه‌یلى) نیشته‌جى ناوچه‌ى سه‌دریه‌ى وه‌رانوه‌ر عه‌گدلئه‌كراد. وه‌ل ئه‌وه‌یشا یه‌كه‌مین به‌ڵگه‌ى سایه‌قى(أجازه‌ سوق) له‌ به‌غدا خاوه‌نه‌گه‌ى كورد فه‌یلى بویه‌.

وه‌ى جووره‌ كورده‌یل فه‌یلى خاوه‌ت تاریخیگ  بوینه‌ له‌ى وڵاته‌و له‌گشت لایگه‌وه‌ ده‌س باڵایگ  داشتنه‌ له‌ژیان ڕووژانه‌و هه‌وه‌جه‌ وه‌ ئه‌وه‌ نه‌یرن كه‌سه‌یلیگ  پرسیار له‌بان ره‌سه‌نایه‌تیان بكه‌ن له‌ى نیشتمانه‌.

 

ج. عه‌لى میرى