هه‌ڵه‌وگه‌رديان ئه‌را كوردستان

شفق نيوز

به‌رژه‌وه‌نديه‌يل ئه‌مريكا له‌ خوه‌رهه‌ڵات ناوراس و شوونه‌يل تره‌ك ئه‌خاده‌ وه‌ر مه‌ترسيه‌و.

 

وه‌پيه‌وپليان سه‌ربازی ئيمه‌ له‌ عيراق نيه‌ڵگه‌رديگه‌و ئه‌را داگيركاری ئازاری ٢٠٠٣ ، به‌ڵكو ئه‌ڵگه‌رديگه‌و ئه‌را دژهێرش له‌دژ داگيركردن كوه‌يت له‌لايه‌ن عيراقا‌ له‌ ساڵ ١٩٩١.

له‌ سه‌ره‌تای جه‌نگ كه‌ناو فارسا، هه‌رێمه‌يل دژ وه‌ فڕين له‌ لايه‌نه‌ ئه‌مريكا سه‌پياو گورز ئاسمانی و گه‌ردين ئه‌را شوون چه‌كه‌ كۆكشه‌يل هات و سه‌ربازه‌يل و كارمه‌نده‌يل ده‌زگای ناوه‌ندی هه‌واڵگری ئه‌مريكا(CIA) له‌ باكووركورستان جيگر بوين.

جۆرج ده‌بليو بوش ئه‌ی ديپلۆماسيه‌ت چه‌كداره‌يله‌ ده‌س وه‌پێكردو بيل كلينتۆن جيگره‌وه‌يشێ په‌ره‌ دا پێ و فێشتريه‌و‌ كرد.

ئه‌مريكاو به‌ريتانيا و ئه‌را ماوه‌يگيش هێز ئاسمانی فه‌ره‌نسا، هێزه‌يل صه‌دام گرتنه‌ ژێرنوڕسن و چاودێری و ده‌سميه‌تده‌رێگ بوين ئه‌را له‌داڵگ په‌يا بوين پرۆسه‌ی ديموكراسی و ئابووريه‌يل گه‌شه‌سه‌نن له‌ كوردستانا ك يه‌يشه‌ ده‌س كه‌فتێگ گرنگ چوی سه‌ركه‌فتنه‌يل ئه‌مريكا له‌ دويای جه‌نگ له‌ وڵاته‌يل هاوپه‌يمان چوی ئه‌ڵمانيا، ژاپۆن و تايوان و كۆريای باشوور‌ بوی.

٢٠ ساڵ به‌شداری له‌ وه‌رگری له‌ عيراقا، وه‌ شێوه‌يه‌ له‌لايه‌نه‌ ئه‌مريكايه‌و‌، له‌ كانوون يه‌كم گوزيشته‌ شكيا، وه‌ختێگ دويا سه‌رباز ئه‌مريكی وه‌بێ هێزداين هاوشێوه‌ی ديموكراسی يا هاوپه‌يمانی، عيراق هيشته‌جی.

ئه‌ی واڵابوينه ده‌سڵاته‌ ئه‌را مه‌رام و خواسته‌ هه‌ژموونيه‌يل ئيران له‌ كه‌ناو فارس و  كڵ كردن هويروباوڕه‌ شيعه ئه‌را وڵاته‌يل تره‌ك پڕ بويه‌.

تاران له‌ زويه‌و چه‌ند گرووپێگ چوی حزبوڵا له‌ لوبنان و شيعه‌يل چه‌كدار له‌ عيراقا دروس كرديه‌. سعوديه‌و ميرنشينه‌يل كه‌ناو، دوژمنايه‌تی وه‌ل پيلان و  نه‌خشه‌يل ئيران كه‌ن و فره‌ خوه‌يان پڕ چه‌كه‌و كردنه‌.

قه‌ته‌ر پشتێوانی له‌ ئوپۆزيسيۆن سوريا ئه‌كا له‌ وه‌رايوه‌ر رژێم به‌شار ئه‌سه‌د ك دوس ئيرانه‌. توركيای هاوسای ك هاوپه‌يمان ئه‌مريكا و ئه‌ندام ناتۆه‌، وه‌ تويرييه‌و رفلكسێ هه‌س‌ له‌دژ ده‌س له‌ ناوخسنه‌يل ئيران له‌ سوريا و عيراقا.

ئه‌ی شه‌ڕ سه‌رده‌ شايه‌د بووه‌د مه‌مه‌ر وه‌گ شه‌ڕێگ گه‌رم و ده‌س ره‌سين خوه‌رئاو وه‌ نه‌فت بخه‌يده‌ مه‌ترسی و شايه‌ديش رێ ئه‌را گرووپه‌يل ترۆريستی واز بكا تا ره‌نگ و ريشه‌ی خوه‌يان داكوتن.

ئه‌را يه‌گ ئه‌ی ئه‌ڵكيشان وه‌ زوی زوی له‌ عيراقا بوازێدو وه‌ شێوه‌ی گونجيای خاسه‌و بكا، واشنگتۆن پێويسته‌ چه‌ند يه‌كه‌ێگ سه‌ربازی له‌ ناونيشان هێز تايبه‌ت له‌كوردستان جيگر بكا ك له‌يه‌ فێشتر ئه‌را يه‌گ ماوه‌ێگ دويرودرێژ وه‌ سه‌ڵامه‌تی بمێننه‌و.

كورده‌يل وه‌ خوه‌شييه‌و پێشوازی له‌ ئه‌ڵگه‌ردان ئيمه‌ كه‌ن. بوين هێزێگ چه‌كداری ئه‌مريكی له‌ی هه‌رێم نيمچه‌ سه‌روه‌خوه‌يه‌ چه‌ن سوود ديرێد.

جيگير بوين هێز ئه‌مريكا بوود وه‌ربه‌ستێگ له‌وه‌رده‌م ئه‌وه‌ی كورده‌يل سه‌روه‌خوه‌يی خوه‌يان له‌ حكومه‌ت به‌غدا به‌يان بكه‌ن ك يه‌يشه‌ نگرانيه‌يل به‌غدا له‌ باوه‌ت ته‌قڵايل كورده‌يل ئه‌را سه‌روه‌خوه‌يی كه‌متره‌و ئه‌كا.

ئه‌گه‌ر عيراق پارچه‌ پارچه‌و بوود، ئه‌وه‌ ئيمه‌ له‌ناو دوورگه‌گه‌يا خوه‌مان وه‌ سڕی شاريمنه‌و. هه‌ر وه‌يجووريشه‌ واشنگتۆن پێويسته ‌ئه‌را كورديل‌ يه‌ رووشنه‌و بكا ك پێويسته‌ كۆنترۆڵ دوسی خوه‌يان وه‌ل پارت كارگه‌ره‌يل كوردستانا بكه‌ن و كه‌م تريه‌و بكه‌ن و په‌ره‌ به‌نه سه‌قامگيری هه‌رێماتی.

له‌ وه‌ختێگ پاكستان له‌ واشنگتۆن دويره‌و كه‌فێدن، بنكه‌يل ئه‌مريكا له‌ كوردستان له‌ سه‌ر ئه‌رز واقع چه‌ن توانای كارگه‌ر وه‌پێ وه‌خشێد ك نزيكتره‌ له دژوسان تۆڕه‌ ترۆريسته‌يل و نه‌خشه‌و لايه‌نه‌يل تره‌ك تا له‌ سه‌ريان كار بكه‌يم و ئه‌و بنكه‌يليشه‌ بوود سيمبوڵ ده‌موچه‌و نه‌ پشتی ئه‌مريكا ئه‌را خوه‌رهه‌ڵات ناوراس له‌ وه‌ختێگ ئه‌مريكا وه‌ره‌و ئاسيا گام هه‌ڵگرێد.

*تۆماس هێنریكسن: مامۆستاس له‌ په‌یمانگای هوڤه‌ری زانكۆی ستانفۆرد و زانكۆی ئۆپه‌راسیۆن‌ هاوبه‌ش‌ تایبه‌تيه‌يل ئه‌مریكا، كتاوه‌گه‌ی"ئه‌مریكا و ده‌وڵه‌ته‌يل شه‌ڕخواز" ئه‌ی تاوسانه‌‌ بڵاوه‌و ئه‌ده‌ی.

تۆماس هێنریكسن