جایه‌ڵه‌یل چه‌ زانن له‌زه‌ره‌د قلیان كیشان؟

شفق نيوز

قلیانكیشان زه‌ره‌دى فره‌ كه‌متره‌ له‌جغاره‌كیشان، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش قلیان جایه‌ڵ جوانه‌یل فره‌یگ وه‌ره‌و لاى خوه‌ى كیشاگه‌و هیشتگه‌ فره‌یگ له‌لیان واز له‌جغاره‌ بارن و ئه‌قڵ نه‌وه‌ى ئمڕوو دزیه‌و تیر كوشنده‌یگ له‌لیان وه‌شانگه‌ وه‌بى ئه‌وه‌ك بیلیگ  هس وه‌ خوه‌یان بكه‌ن له‌ماوه‌ى كه‌میگ، ئیسه‌ له‌گشت شوون و شاریگ وه‌ئاشكرا دیارده‌ى قلیانكیشان بویه‌سه‌ باو، ته‌نانه‌ت ژن و دویه‌ته‌یلیش له‌ى دیارده‌ به‌شدارن و له‌شوونه‌یلیگ تایبه‌ت دویه‌ت و ژنه‌یلیش وه‌ ئاشكرا مه‌یل دانه‌سه‌ قلیان.

وه‌ گووره‌ى راپۆرته‌یل پزیشكى ك له‌بان ته‌ندروسى ئاده‌میزاد له‌گووڤار و رووژنامه‌و میدیایه‌یل بڵاوه‌و كریه‌ى، ساڵانه‌ ملیۆنه‌ها كه‌س وه‌بوونه‌ى جغاره‌كیشان و قلیانه‌وه‌ گیان له‌ده‌سده‌ن له‌وڵاته‌یل جه‌هان وه‌تایبه‌ت له‌وڵاته‌یل فه‌قیر. وه‌رجه‌ ماوه‌یگ  له‌راپۆرتیگ ك له‌ته‌له‌فزیۆن په‌خش كریا له‌كه‌ناڵیگ عه‌ره‌بى ك وه‌گووره‌ى به‌حسیگ ته‌ندروسى مه‌ركه‌ز ئه‌ڵمانى رووژانه‌ له‌و وڵاته‌ 380 كه‌س گیان له‌ده‌سده‌ن وه‌ى بوونه‌وه‌، وه‌لى وه‌ل ئه‌وه‌یشا هه‌رچه‌نى ژنه‌فیه‌یگ و دوینریه‌یگ له‌باوه‌ت زه‌ره‌د دویه‌كه‌ڵ جغاره‌و قلیان، هیمان هه‌ر شماره‌ى قلیانكیشه‌یل ڕووژ وه‌ڕووژ ڕوى له‌ زیایبوین ئه‌كا، وه‌لى ئایا قلیانكیشان خاستره‌ له‌جغاره‌كیشان؟ راسه‌ تاریخ قلیان له‌وڵاته‌یل خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس تاریخ كویه‌نیگ دیریگ ، وه‌لى ئیسه‌ له‌ى ساڵه‌یل دویاخر وه‌ته‌واوى خوه‌ى چه‌سپانگه‌ له‌مه‌یل جایه‌ڵه‌یل و زیاتر له‌جغاره‌ ره‌واجه‌ له‌لاى چین جایه‌ڵه‌یل، ئه‌ویش ئه‌وه‌سه‌ ك وه‌ تام و بوو میوه‌جات و خوه‌شیگه‌وه‌ تیه‌یگه‌ وه‌رده‌س بكیشه‌یلى و زیاتر سه‌رسامیان كردگه‌. ئنجا ئه‌گه‌ر بایگ و كیشانن جغاره‌یگ 3 تا 4 ده‌قه‌ بكیشیگ ، وه‌لى كیشانن قلیان جار له‌یوا هه‌س سه‌عات و نیمیگ ته‌واو نیه‌كریه‌ى، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش دوینید زه‌ره‌دى فره‌ گه‌وراتره‌ له‌جغاره‌و ئه‌را ماوه‌ى فره‌یگ وه‌هه‌ناس قویلیگه‌وه‌ كیشیه‌یگه‌ دڵ و ده‌روین و له‌هه‌مان وه‌خت ئه‌و ئاویشه‌ مادده‌یل زه‌ره‌دبه‌خش دویكه‌ڵه‌گه‌ پاكه‌و ناكا جویر ئه‌وه‌ك جایه‌ڵه‌یل باوه‌ڕ وه‌پى دیرن.

هه‌ر له‌ى باوه‌ته‌وه‌، شاره‌زایه‌یل ئى مه‌یدانه‌ ئسپات ئه‌وه‌ كردنه‌ ك زه‌ره‌د قلیان فره‌تر و خراوتره‌ له‌زه‌ره‌د جغاره‌و زیاتر په‌یوه‌سه‌ بوون وه‌مادده‌ى نیكۆتینه‌وه‌، چوینكه‌ زویتر چووده‌ ناو خوین و شوون خوه‌ى له‌تى جیگیر ئه‌كا.

له‌سه‌ره‌تاى ساڵه‌یل نه‌وه‌د تا رووژ ئمڕوو، قلیان له‌عراقیش له‌ناو پارك و چایخانه‌و شوونه‌یل گشتى په‌یابوین وه‌رفراوانیگ وه‌خوه‌یه‌وه‌ دیه‌و زوورم چایخانه‌یل بوینه‌سه‌ قلیانخانه‌و ته‌نانه‌ت له‌ماڵیش تیه‌ریه‌یگه‌ كار ، وه‌لى ئایا جایه‌ڵه‌یل چه‌ زانن له‌زه‌ره‌د قلیان كیشان؟ قیلیان كیشان بیجگه‌ ئه‌وه‌ك زه‌ره‌د وه‌ ده‌م و دگان ڕه‌سنیگ و له‌قبوین دگانه‌یل له‌لى كه‌فیگه‌وه‌، له‌هه‌مان وه‌خت پزیشك و شاره‌زایه‌یل ئویشن: زیاتر كاریگه‌ره‌ له‌به‌خشین مادده‌ى نیكۆتین و زیایكردن كوتان دڵ و دویاخریش خووگرتن یا ئدمان له‌لى كه‌فیگه‌وه‌و ئه‌گه‌ر رووژیگ قلیان نه‌كیشیگ جووریگ له‌ نائارامى و دڵه‌ڕاوه‌كى ئه‌ڕاى دروس بوود، وه‌ل ئه‌وه‌یشا قلیان نه‌ك هه‌ر زه‌ره‌د ئه‌را خوه‌د وه‌ته‌نیا دیریگ، به‌ڵكوو زه‌ره‌د ره‌سنیگه‌ كه‌سه‌یل ده‌وروه‌ردیش. پزیشكه‌یل ئویشن هه‌ر هه‌ڵمژینیگ قلیان یه‌كسانه‌ وه‌ل 10 تا 15 جغاره‌، ك یه‌یش زه‌ره‌د فره‌ گه‌ورایگه‌ له‌ دڵ و ده‌روین ئاده‌میزاد، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ئامووژگارى ده‌نه‌ ئه‌وانه‌ك قلیانكیشن وه‌ دویره‌وكه‌فتن له‌ى دیارده‌ى پڕ له‌مه‌ترسى و كوشنده‌.

 

جه‌ماڵ ئه‌ركه‌وازى