نه‌ته‌وه‌خوازی

شفق نيوز

ئێرنێست گيلنه‌ر(١٩٢٥- ١٩٥٥)مامۆستای فه‌لسه‌فه‌ له‌ كۆليژ ئابووری له‌نده‌ن و فكرمه‌نيگ ناودار كومه‌ڵناسی يه‌كيگ بويه‌ له‌و رووشنهويره‌يله‌ ك گرينگی فريه‌يگ دانه‌سه‌ ئی چه‌مكه‌و له‌ی باوه‌ته‌و ئويشيد" نه‌ته‌وه‌ فه‌رهه‌نگ و ئيراده‌س، نه‌ته‌وه‌ ئه‌و چوارچيوه‌سه‌ ك هه‌ردوگ يه‌كه‌ی سياسی و خواست و فه‌رهه‌نگ نه‌ته‌وه‌يی گريه‌ ئه‌ياده‌ يه‌كه‌و" و هه‌ميش ئويشيد " نه‌ته‌وه‌خوازی په‌يوه‌ندييگه‌ له‌ناونی يه‌كه‌ی سياسی و يه‌كه‌ی فه‌رهه‌نگی" ك وه‌ڕای گيلنه‌ر نه‌ته‌وه‌خوازی هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌و بنه‌مايگ سياسيه‌و بايه‌سه‌ يه‌كێتی نه‌ته‌وه‌يی و ده‌سڵات سياسی يه‌كه‌و بگرن.

وه‌ل ئه‌وه‌يشا ئه‌نتۆنی سميس ك ئه‌ويش له‌مامۆستايه‌يل ناودار زانكۆی ئابووريه‌ له‌ له‌نده‌ن، وه‌ی شيوه‌ باس له‌ بنه‌مايه‌يل فكری نه‌ته‌وه‌خوازی ئه‌كاو ئويشيد:

١- كومه‌ڵگای ئنسانی هه‌ر له‌سه‌ره‌تای دروسبوينی دابه‌ش بويه‌ له‌بان نه‌ته‌وه‌ی جياجيا.

٢- هه‌ر نه‌ته‌وه‌يگ تايبه‌تمه‌ندی و دروشم نه‌ته‌وه‌يی تايبه‌ت خوه‌ی ديريد.

٣- ئنتمای ئاده‌ميزاد ئه‌را نه‌ته‌وه‌، مه‌رج ئازادی و پيشكه‌فتن ئه‌و ئاده‌ميزاده‌سه‌.

٤- نه‌ته‌وه‌ سه‌رچه‌وه‌ی ده‌سڵات سياسيه‌.

ئه‌گه‌ر وه‌ ديد مۆدێرنيگه‌و ته‌ماشای جمشت نه‌ته‌وه‌خوازی كوردی بكه‌يم، شايه‌ت زوڵم له‌و جمشت نه‌ته‌وه‌خوازيه‌ بكه‌يم و جوور خواست له‌لی نه‌ڕه‌سيمنه‌و، وه‌لی ئه‌گه‌ر وه‌ نوڕستن مۆدێنيگه‌و ته‌ماشای بكه‌يم شايه‌ت خاستر له‌لی بفاميم.

زانستی جوگرافی له‌ دروسبوين نه‌ته‌وه‌ گرينگی فريه‌يگ ئه‌ياده‌ خاك و مێژوو هاوبه‌ش و ئه‌كاده‌ی سه‌رچه‌وه‌ ئه‌را دروسبوين نه‌ته‌وه‌، وه‌لی زانستی كۆمه‌ڵايه‌تی زووان هاوبه‌ش و ئايين هاوبه‌ش و فه‌رهه‌نگ هاوبه‌ش وه‌ سه‌رچه‌وه‌ی دامه‌زرانن نه‌ته‌وه‌ ئه‌زانيد و زانست سياييش ته‌ماشای قه‌واره‌ی نه‌ته‌وه‌ ئه‌كا.

فه‌رهه‌نگ ئۆكسفۆر ئنگليزييش وه‌ی شيوه‌ گوزاره‌ له‌ نه‌ته‌وه‌خوازی ئه‌كاو ئويشيد "نه‌ته‌وه‌خوازی خواست و ئاره‌زوو بڕه‌ مه‌ردمانيگه‌ ك له‌ ره‌گه‌ز و فه‌رهه‌نگ و زووان و ژيان هاوبه‌شن و له‌وه‌ر خاتر دامه‌زرانن ده‌وڵه‌ت سه‌روه‌خوه‌ی خه‌بات ئه‌كه‌ن" و له‌فه‌رهه‌نگ هاريمانيش باس له‌وه‌ كرياگه‌ ك نه‌ته‌وه‌خوازی پيكهاتگه‌ له‌ خوه‌يگونجانن و ته‌بايی تاك وه‌ل ده‌وڵه‌ت.

مانای ئه‌وه‌سه‌ نه‌ته‌وه‌خوازی فكريگ سياسی – كومه‌ڵايه‌تی يه‌و له‌يوا ئه‌كا ك ئه‌ندامه‌يل كومه‌ڵگای نه‌ته‌وه‌يی وه‌ خوه‌شه‌ويسی خه‌بات بكه‌ن له‌بان بنه‌مايه‌يل هاوبه‌ش نه‌ته‌وه‌ له‌وه‌ر خاتر مقه‌يه‌تيكردن به‌رژه‌وه‌نديه‌يل باڵای نه‌ته‌وه‌.

جه‌عفه‌ر ئبراهيم

ج . أ