رخچگن له‌ پيری رخچگنه‌ له‌ مه‌رگ

شفق نيوز

مه‌ردمان ئی ده‌ورانه‌ ئاشنايه‌تی وه‌ل گشت جووره‌ مه‌رگيگ ديرن، وه‌لی ئه‌وه‌ك جی مه‌يلكيشانه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك له‌ سه‌نعه‌ت مه‌رگ لفانه‌يگ هه‌س ك جوور يه‌ك وه‌ره‌و نوا چن، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش دوينيم ئاده‌ميزاد چه‌ك تازه‌يگ سازيدو له‌هه‌مان وه‌ختيش چه‌كيگ سه‌ختترو دژ ئه‌و چه‌كه‌ دروس ئه‌كا جوور ئه‌وه‌ك له‌ هه‌ڵه‌بجه‌ی شه‌هيد غاز خنكنه‌رهاوريا كار ك ده‌سكرده‌ی ئاده‌ميزاده‌و دوينيد هه‌ر خود ئاده‌ميزاده‌گه‌ ده‌مپووش تايبه‌ت دژ وه‌و جووره‌ غازه‌يله‌ دروس كردگه‌. ئاده‌ميزاد تووپ و پارچه‌تووپ دروس ئه‌كاو هه‌ر خوه‌يشی زريپووش پوڵايين دژ وه‌و چه‌كه‌ دروس ئه‌كا، ئنجا له‌وه‌ختيگ ك ئه‌مريكا بومب ئه‌تۆمی هاورده‌كار له‌ ناكازاكی و هيرۆشيما يه‌كسه‌ر يه‌كێتی سۆڤێت وه‌رين چه‌و بڕيه‌ ئه‌وان و دوياخريش فره‌نسيه‌يل له‌ ته‌ور ئه‌وان كردن، نوڕيد له‌يرا جووره‌ هسيگ دابه‌ش بويه‌سه‌ بان مه‌ردمه‌يل ك مه‌رگ ته‌نيا ئه‌را كه‌سيگ نيه‌، به‌ڵكوو ئه‌را گشت كه‌سيگه‌، هه‌ر له‌وه‌رئه‌و هاوشيوازييشه‌ له‌ مه‌يدان پيشه‌سازی چه‌ك دوينيد فكره‌يگ خوه‌ی ده‌رخست له‌ژير ناونيشان ئاشتی هه‌ميشه‌يی له‌ناونی مه‌رگ و مه‌رگ، چوينكه‌ مه‌سه‌له‌ی نه‌وه‌وی و وه‌كارهاوردنی مه‌سه‌له‌يگه‌ ها بان تووفانه‌گه‌ی نووح و ته‌نانه‌ت كه‌شتييش نيه‌ڕه‌سيده‌ هانای.

 

بڕيگ له‌ هووزه‌يل داوڕياگ له‌ شارستانيه‌ت، پيره‌يل خوه‌يان گرده‌و كرديان و له‌ ڕی وڕه‌سميگ پيرووز كرديانه‌يه‌ شيشه‌و، چوينكه‌ باوه‌ڕيان له‌يوا بوی ئه‌وه‌ك له‌و گوشته‌ بخوه‌يد پاشمه‌نده‌ی عومر ئه‌و پيره‌ كه‌فيده‌ بان عومری، بڕيگيش له‌ليان ته‌نيا دڵ پيره‌يل خوارديان ئه‌را هه‌مان مه‌رام. وه‌ل ئه‌وه‌يشا پيره‌يل ده‌س نه‌يانه‌ قه‌ی ده‌س جايه‌ڵه‌يله‌و نه‌وه‌ك ئه‌وانيش زوی پير بوون!!

 

له‌شوون جه‌نگ جه‌هانی دويه‌م، مه‌ردم گرينگی ديانه‌ مه‌سه‌له‌ی عومردريژی و گشت جووره‌ خوه‌راك و ده‌رمانيگيش تاقيه‌و كرديان ئه‌را ئه‌و مه‌رامه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش دوينيم گشت جووره‌ خوه‌راك تازه‌يگ هاته‌ مه‌يدان و له‌ی باوه‌ته‌و ده‌يه‌ها پزيشك و زانا و كيمياساز ده‌ركه‌فتن، ئه‌را نموونه‌: له‌ ڕوسيا بۆگۆ مۆڵتس ده‌ركه‌فت ك جووره‌ ده‌رمانيگ له‌ گيان ئه‌سپه‌و دراورد ئه‌را زينگه‌وكردن ده‌ماره‌يل له‌ش ئاده‌ميزاد وه‌ مه‌رام دريژه‌وكردن عومر. له‌ كۆريايش جووره‌ ده‌رمانيگ دروس كردن له‌ وه‌ڵگ و لق و ڕيشگ جووره‌ نه‌ماميگ ك وه‌پی ئويشن(جينسينگ)ك گوايا ئی ده‌رمانه‌ ئه‌ندامه‌يل له‌ش ئاده‌ميزاد جايه‌ڵه‌و ئه‌كا، ئنجا كۆريه‌يل باوه‌ڕيان ئه‌وه‌سه‌ ئه‌و كه‌سه‌يله‌ ك عومريان ها له‌بان سه‌د ساڵ له‌ تيه‌ريكه‌ شه‌ويگ زه‌وی هه‌ڵيانمژيه‌و دوياخر تفانه‌سه‌يانه‌و ك دوياخريش ئه‌و گژوگيای پيرووزه‌ له‌ناو دڵيان كاڵيه‌، ك زوورم ئه‌و مه‌ردميشه‌ له‌ ئاوايه‌يل ژيان و وه‌پيان وتريا(ئه‌وانه‌ك مه‌رگ فه‌رامووشيان كردگه‌).

 

له‌ساڵ ١٩٤٦ و له‌ زنجيره‌ كويه‌ی ئۆراڵ هه‌واڵ ئاده‌ميزاديگ بڵاوه‌و كريا ك عومری ١٥٠ساڵ بوی، يه‌يش له‌يوا كرد بڕيگ رووژنامه‌نويس روی له‌و ناوچه‌ بكه‌ن و بگه‌ردنه‌ شوون رازه‌يل ژيان ئه‌و پياوه‌، ئنجا دويای پرسيار فره‌يگ له‌لی كابرا وت: هووكار سه‌ره‌كی مه‌ندنه‌وه‌م(ماس)ه‌. روژنامه‌نويسه‌يل دوينستن ئی كابرا وه‌ل مناڵه‌يليا له‌هه‌مان خانگ خه‌فيد چوينكه‌ حه‌ز كردياد له‌ ده‌نگ قاڵه‌قاڵ مناڵه‌يلی و له‌بان زه‌وی خه‌فتيادو پياسه‌ كرديادو هويچ جووره‌ گوشتيگ نيه‌خوه‌يدو روين و شه‌كرو نمه‌كيش وه‌هويچ شيوه‌يگ ناوردياده‌ كارو سه‌ردان پزيشك ناكا، وه‌ل ئه‌وه‌يشا دوينستن ك ئی كابرا ك وه‌خت خه‌فتنی هات ئشاره‌ت كردياده‌ رووژنامه‌نويسه‌يل دويره‌و بكه‌فن له‌لی و هه‌ر خوه‌ر نيشتياد وه‌لای راسه‌و خه‌فتيادو جموجويل له‌ خوه‌ی بڕياد جوور مردگ تا وه‌خت خوه‌رداين ئی رووژ تر، ئنجا وه‌ختيگيش له‌ خه‌وا هاتياد

وه‌ ڕوی خوه‌شيگه‌و سڵام له‌ كه‌سه‌ل ده‌وروه‌ی كردو چياده‌ ته‌ويله‌ی مانگايه‌يل و ده‌م نياده‌ گوان مانگايگ و تيرتير له‌ شيره‌گه‌ی خوارد، يه‌يش له‌يوا له‌ پزيشكه‌يل كرد بكه‌فنه‌ شوون هه‌واڵپرسی ئه‌وانه‌ك عومريان دريژه‌ له‌هه‌ر شوونيگ له‌ جه‌هان تا بڕه‌سنه‌ راز ئه‌و عومر دريژيه‌.

 

له‌ ئايسلاند كابرايگ دينه‌و عومری ١٤٥ ساڵ بوی، وتياد من رووژانه‌ يه‌ك تاق خوه‌راك خوه‌م ئه‌ويش له‌ شه‌وه‌كيان و دوياخر خه‌فم و شه‌و هه‌ڵسم و پياسه‌ كه‌م و ئی كاريشه‌ له‌ نه‌هه‌نگه‌يل ده‌رياوه‌ هووكاره‌ی بويمه‌، ئنجا له‌ جواو پرسياريگ تر كابرا وتگه‌: خوه‌راكم ماسی وشكه‌وكرياگه وه‌ل پێكيگ مه‌ی و كه‌ميگ كه‌ره‌و كه‌مچگيگ هه‌سه‌ڵ، ك نزيكه‌ی سه‌د ساڵه‌ ئه‌يه‌ خوه‌راكمه‌و گشت رووژيگيش ٧٠ جغاره‌ كيشم و ژنيش نه‌خوازيمه‌و ژنيگيش ديرم وه‌لی وه‌لی وه‌ليا ناخه‌فم چوينكه‌ هه‌ميشه‌ سه‌رژان ديريدو منيش خوسه‌م تيه‌يد له‌ سه‌رژان و له‌ ژيانميش تويش سه‌رژان ناتمه‌، چوينكه‌ ئه‌را هويچ كاريگ تويڕه‌ نيه‌وم، ئنجا له‌لی پرسينه‌ چوين تويڕه‌ نيه‌ويد ئه‌ی ئه‌گه‌ر ژنه‌گه‌د مرد تويڕه‌ نيه‌ويد؟ ئه‌ويش وتگه‌: نه‌خه‌ير من خوه‌ميش مرم، له‌لی پرسينه‌ ئه‌ی ئه‌گه‌ر ماڵگه‌د رميا تويڕه‌ نيه‌ويد؟ وتگه‌: نه‌خه‌ير ماڵيگ تر كه‌فيده‌سم له‌تی بژيه‌م، ئيجا وتنه‌سه‌پی: ئه‌ی ئه‌گه‌ر ده‌سيگد بشكيه‌يد تويڕه‌ نيه‌ويدط وتگه‌: نه‌خه‌ير ده‌سيگ تر ئه‌ڕام مينيده‌و، دوياخريش له‌لی پرسينه‌ ئه‌ی ئه‌گه‌ر هه‌ردوگ پاد بشكيه‌يد تويڕه‌ نيه‌ويد؟ ئه‌ويش وتگه‌: نه‌خه‌ير چوينكه‌ دو چه‌و ديرم تويه‌نم وه‌پيان داوای ده‌سميه‌ت له‌ مه‌ردم له‌شساق بكه‌م!!

 

ئنجا هه‌ر له‌ ڕخ پيريه‌ ك ئاده‌ميزاد وه‌ختيگ خانه‌نشين كريه‌يد له‌يوا هس ئه‌كا ك جاميگ يه‌خاو كرياسه‌ كرياسه‌ بان بڵيزه‌ی ئاگر، وه‌لی نيه‌زانيم ئه‌ڕاچه‌ له‌وڵات ئيمه‌ مه‌ردم وه‌تايبه‌ت وه‌زيفه‌داره‌يل گه‌ورا هه‌وڵ خانه‌نشينی ده‌ن جوورئه‌وه‌ك بويشيد مانگانه‌ی خانه‌نشينی چشتيگ بوود له‌ ژيانيان، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش ئويشيم خوه‌زيه‌و ته‌ماشايگ ئی مه‌سه‌له‌ی خانه‌نشينيه‌ بكرياتاد له‌ وڵاته‌گه‌مان ئه‌را ئه‌وه‌ك بويمنه‌ كوومه‌ڵگايگ جايه‌ڵ و عومر دريژ.

 

تابلۆ حه‌سه‌ن

ج. ا