ئه‌ده‌ب جه‌هانی و دیالۆگ فه‌رهه‌نگه‌یل

شفق نيوز

هوكاریگ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ بوون له‌ هاوسه‌نگیه‌یل ناوده‌وڵه‌تی، وه‌هه‌مان شیوه‌ ئه‌ده‌ب و داب و نه‌ریت و سیستم ئه‌رزشی كه‌م بایختر له‌ پله‌ی ئه‌و هاوسه‌نگیه‌ نین، هه‌ر وه‌ی خاتره‌ ئه‌ده‌ب جوور ده‌روازه‌یگ سه‌ره‌كی ئه‌را رووشنهویری له‌ قه‌ڵه‌م دریه‌ی، هه‌ر كه‌سیگ شعر حافز شیرازی و تاغور هندی و رفانتس ئسپانی و گوته‌ی ئه‌ڵمانی و داستایوفسكی روسی یا هوگوی فه‌ره‌نسی خوه‌نستویگ وه‌خاسی زانیگ ك مه‌به‌س سه‌ره‌كی له‌ سه‌ره‌تای باسه‌گه‌مان چه‌س.

 

گفتوگوو له‌ ناونی فه‌رهه‌نگه‌یل، ئه‌را جیوه‌جی كردن داخوازی ملله‌ته‌یل سه‌باره‌ت وه‌ ئاشتیه‌ و هه‌میش ره‌نگدانه‌وه‌ی سه‌ركه‌فتن خووی ئنسانی له‌ بان خووه‌یلتره‌، راسیه‌گه‌ی ئه‌وه‌سه‌ ك دیالوگ و گفتوگوو له‌ ناونی فه‌رهه‌نگه‌یل بویه‌سه‌ نیاز، چوین كاریگه‌ری خاسیگ له‌ بان په‌یوه‌ندیه‌یل ئنسانی و وه‌رده‌وامی ئاسایش جه‌هانی دیریگ.

گفتوگوو وه‌ل فه‌رهه‌نگه‌یلتر نیاز وه‌ئه‌وه‌ دیری ك یه‌كمجار چه‌ویگ بگه‌ردنیمه‌ ناو داب و نه‌ریت و فه‌رهه‌نگ ئه‌و ملله‌ته‌یله‌ ك توایم له‌لیان نزیكه‌و بویمن تا ئاشانایی ورده‌یگ وه‌ل فه‌رهه‌نگیان په‌یا بكه‌یم و بتویه‌نیم لایه‌نه‌ ئه‌رینیه‌گانی ئه‌ڵوژنیم هه‌ر وه‌و جووره‌گ له‌ قورئان پیروزیش خوداوه‌ند فه‌رمایش كه‌یگ:

بسم الله الرحمن الرحیم

(یا أیها الناس إنا خلقناكم من ذكر وأنثى وجعلناكم شعوبا وقبائل لتعارفوا إن أكرمكم عند الله أتقاكم) ته‌عاروف له‌یره‌ وه‌مه‌عنای یه‌كتر ناسینه‌ واته‌ ئیمه‌ی ئادیمیزاد بایه‌د یه‌كتر بناسیم نه‌ ته‌نیا له‌ روی ماددیه‌وه‌ به‌ڵكم له‌ لایه‌ن مه‌عنه‌وی و پیكهاته‌ی پیناسه‌یی یا هه‌ویه‌یی ك بواره‌یل باوه‌ڕی و داب و نه‌ریت و شیوه‌ی هویره‌وكردن گریگه‌وه‌ر و ئی یه‌كترناسینه‌ هیلیگه‌مان ئه‌گه‌ر ته‌سه‌ورات یاچشته‌یل ناشایس له‌ باوه‌ت لایه‌ن وه‌راوه‌ر داشتویمن كه‌م كه‌م ئه‌و ته‌سه‌وره‌یل خراوه‌ بسڕیه‌نه‌و و ته‌سه‌وره‌یل تازه‌یگ له‌ شوونه‌گه‌یان تیه‌یگه‌دی، ك ئه‌و ته‌سه‌وره‌یل هه‌ڵه‌ و ناڕه‌وا خوه‌ی یه‌كیگ له‌ هوكاره‌یل سه‌ره‌كی قین كردن له‌ یه‌ك و دویری كردن له‌ یه‌ك و سه‌ره‌نجام جه‌نگ كردن وه‌ل یه‌كه‌.

بی گومان ئه‌ده‌ب وه‌گشت تایبه‌تمه‌ندیه‌یل زاتی و میژوویی نیشانه‌یگه‌ له‌ بوار پڕپیتیگ ئه‌را ناسین لایه‌ن مه‌عنه‌وی ملله‌ته‌یل، له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ له‌ دڵ خاك ئه‌ده‌ب فه‌ره‌ له‌ هاواره‌یل ئنسانی و ئاشتی خوازی چه‌كه‌ره‌ كه‌ن و یه‌یش له‌ هویرمان نه‌چوود ئه‌ده‌بیش جوور ئامرازیگ له‌ فه‌ره‌ له‌ كیشمه‌كیشه‌یل وململانيیه‌یل رووشنهویری و ئایدیۆلۆجی له‌ ناونی نه‌ته‌وه‌و ملله‌ته‌یل وه‌كار بریاگه‌.

بایه‌د یه‌یش بزانیم ك ده‌سه‌ڵاته‌یل ئی سه‌رده‌مه‌ له‌ ناو ئه‌دیبه‌یل وڵاته‌یلیان واتایه‌یل خه‌یرخوازی و دووس داشتن كه‌سه‌یلتر و گفتوگوو كردن وه‌لیانا بردنه‌ و ئمجا جوور پیه‌ڵیگ ئه‌را په‌یوه‌ندی كردن وه‌ل فه‌رهه‌نگ ملله‌ته‌یل له‌لی سوودبردنه‌ و هه‌ر وه‌ی خاتره‌سه‌ ئه‌را نموونه‌ ناوه‌نده‌یل رووشنهویری ئه‌ڵمانی له‌ فه‌ره‌ وڵاته‌یل هه‌س له‌ ژیر ناوونیشان (ناوه‌ند فه‌رهه‌نگی گوته‌) یا ناوه‌ندیگ ئسپانی له‌ ژیر ناوونیشان ( ناوه‌ند فه‌رهه‌نگی سه‌رفانتیس ئسپانیه‌) و هتد.

هه‌ر له‌ی راسا چه‌ندین خه‌ڵات ئه‌ده‌بی جه‌هانی وه‌ناو ئه‌دیبه‌یلی نریانه‌ ك خزمه‌ت وه‌فه‌رهه‌نگ و زووان وڵاته‌یلیان كردنه‌، بیجگه‌ ئه‌و كونفرانسه‌یله‌ و ئه‌و كۆڕه‌یل فه‌رهه‌نگی و فكریه‌ ك مه‌ودایگ جه‌هانی دیرن.

بی گومان ملله‌ته‌یل ته‌نیا وه‌ فراوانی ژماره‌ی ئه‌دیبه‌یلیان شانازی نیه‌كه‌ن به‌ڵكم وه‌ ناوه‌ڕوك ئه‌ده‌به‌گه‌یان نازن ك شایه‌تیگه‌ له‌ بان به‌رزی ولویتگه‌ی مه‌عنه‌وی وڵات و ریشه‌ كوتان ژیار و شارستانی له‌ ناو ئه‌و ملله‌ته‌یله‌.

 

 

خه‌ڵات جه‌هانی نۆبڵ ك تایبه‌ته‌ وه‌ بوار ئه‌ده‌بی جوور ئامرازیگ چالاك له‌ ژیان ئه‌ده‌بی جه‌هانی ژماریه‌یگ و هه‌میش جوور كه‌ره‌سته‌یگ وه‌كار تیه‌یگ ئه‌را راسه‌وكردن ئه‌را چگنه‌یل رووشنهويری ناوده‌وڵه‌تی و كارتیكردن له‌ بانی و سه‌ره‌نجام دانان په‌رژینیگ ئه‌را ئاسوه‌یل ئه‌ده‌ب جه‌هانی و یه‌یش هه‌ڕه‌شه‌یگه‌ ئه‌را بان ره‌سانیه‌تی داهێنان ئنسانی و جوانیه‌گه‌ی و بیروكه‌ی مه‌ترسی ئه‌ده‌بی جوور جوانی ئنسانی هاوبه‌شیگ چه‌سپنیگ.

ئه‌ده‌ب جه‌هانی هوكار یه‌كلاكه‌ره‌وه‌یگه‌ له‌ گفتووی فه‌رهه‌نگه‌یل و ده‌روازه‌ی گونجیایگه‌ ئه‌را یه‌كترناسی ئنسانی ك هویچ ئه‌لته‌رناتیڤیگ نیه‌تویه‌نی شوونی بگریگه‌و ئه‌را ره‌سین وه‌ له‌یه‌ك حاڵیبوین و ئاڵوگوڕكردن فه‌رهه‌نگ وه‌رده‌وام بوینی له‌ ناونی ملله‌ته‌یل.