ڕووژ ڤالانتاین

شفق نيوز

خوه‌شه‌ویسى ده‌یگ، ئمجا باسكردن و رویداگه‌یل و ئه‌ڕاى چوینه‌یل فره‌یگ  هه‌س له‌بان ڤلانتاین، وه‌لى ئه‌وه‌ك له‌ گشتیان دیارتره‌، ئه‌و داستانه‌سه‌ ك باس له‌وه‌ ئه‌كا گوایه‌ له‌كووتایى سه‌ده‌ى سێیم زایینى و له‌سه‌رده‌م حوكمڕانى ڕۆمانه‌یل له‌ وه‌ختى (كلادیۆس دویه‌م) فه‌رمانڕه‌وا بویه‌ نوڕست ك زوورم ئه‌و كه‌سه‌یله‌ هاوسه‌ر دیرن نیه‌توان به‌شدارى له‌ جه‌نگ  بكه‌ن، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش فه‌رماندا وه‌ قه‌یه‌غه‌كردن دروسكردن ژیان هاوسه‌رى وه‌ گشت شیوه‌یگه‌وه‌، ئى فه‌رمانیشه‌ ناڕه‌زایى فره‌یگ  له‌لى كه‌فته‌وه‌، له‌ناونى ئه‌وانه‌یش(ساینت ڤالانتاین)قه‌شه‌ له‌ كه‌نیسه‌ى كاسۆلیكى بڕیار داگه‌ وه‌شیوه‌یگ  ژیر وه‌ژیر وه‌رده‌وام بووگ له‌ وه‌ڕیه‌وبردن پرووسه‌ى هاوسه‌رگیرى. وه‌لى دویاخر كاره‌گه‌ ئاشكرا بوى، ئمجا ئمپراتۆر مه‌رجیگ  دانا تا بووه‌خشیگه‌ى، مه‌رجه‌گه‌یش ئه‌وه‌ بوى داوا له‌لى كرد واز له‌ دین مه‌سیح باریگ  و بته‌یل رۆمان بپه‌رسیگ ، وه‌لى قه‌شه‌(ڤالانتاین) وه‌ تویڕه‌ییه‌وه‌ داواگه‌ى ئمپراتۆر ڕه‌ته‌و كرد و  مكوڕ بوى له‌بان په‌ره‌سین دینه‌گه‌ى خوه‌ى.

له‌ڕووژ 14/ 2 ساڵ (270) فه‌رمان له‌سێداره‌داین ئه‌ڕاى ده‌رچى، تا ئه‌وه‌ بوى له‌ساڵ 1830 (به‌تریك گانۆ) ڕیگه‌دا ته‌رم قه‌شه‌ ڤالانتاین جیواز بكریه‌یگ  ئه‌را كه‌نیسه‌ى(كارمالایت) له‌جاده‌ى (وایت فرایه‌ر) له‌شار(دبلن) ئێرله‌ندا. ئمجا ك هه‌رچه‌نى ئه‌ڕاى چوین جیاواز هه‌س له‌بان ئى رووژه‌ له‌ كه‌نیسه‌یل كاسۆلیك، وه‌لى قه‌یرى له‌لیان ئویشن ئى رووژه‌ تایبه‌ت بویه‌ وه‌ حورمه‌تناین له‌ شه‌هیده‌یل جه‌نگ  و هویچ په‌یوه‌ندییگ  تاریخى وه‌ ڤالانتاین و ڕووژ خوه‌شه‌ویسیه‌وه‌ نه‌یریگ ، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ساڵ 1969 كه‌نیسه‌ له‌ڕووژشمار ڕووژ ئه‌و قه‌شه‌ ره‌ته‌وكردگه‌. هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ئه‌و ڕووژه‌ بویه‌سه‌ ڕووژ خوه‌شه‌ویسى و ئاهه‌نگسازى و یاد ئه‌و قه‌شه‌ كه‌ن ك وه‌رگرى یا دیفاع كردگه‌ له‌ هه‌ق جایه‌ڵه‌یل وه‌ بوونه‌ى هاوسه‌رگیرى و خوه‌شه‌ویسى، وه‌ل ئه‌وه‌یشا له‌ زوورم ناوچه‌یل جه‌هان رووژ ڤالانتاین وه‌ دویه‌م عه‌ید دانریه‌یگ  له‌شوون عه‌ید سه‌رساڵ تازه‌.

شیواز كلكردن نامه‌یل خوه‌شه‌ویسى هویره‌كردن له‌رووژ ڤالانتاین له‌سه‌ده‌یل ناوڕاس په‌خشه‌و بوى، ك له‌ناونى خوه‌شه‌ویسه‌یل دریا یه‌كترى، ئمجا تا سه‌ده‌ى 19 ئه‌و نامه‌یله‌ هه‌ر وه‌ده‌س نویسریان، وه‌لى له‌سه‌رده‌م تازه‌ شیوازه‌گه‌ى فراوانه‌و بوى و ئاڵشت بوى ئه‌را كارت و دیارى تایبه‌ت وه‌و رووژه‌ له‌ناونى خوه‌شه‌ویسه‌یل و له‌هه‌مان وه‌خت ئه‌را گشت دونیا كلكریا، ئمجا وه‌گووره‌ى زانیارى ده‌ركه‌فتگه‌ ك زوورم ژنه‌یل ئه‌و دیاریه‌یله‌ سینن.

ئه‌را یه‌كمجار وه‌ختى ك په‌یوه‌ندى ڤالانتاین وه‌ل خوه‌شه‌ویسى رۆمانسیه‌تا ده‌ركه‌فتگه‌، ئه‌ویش له‌كار ئه‌ده‌بیات بویه‌، ك له‌ساڵ 1383و له‌شعر(جیۆفرى چوسه‌ر) له‌وه‌ختیگ  له‌وه‌ر خاتر ڕیزگرتن و حورمه‌تناین له‌ پاشا(ریچارد دویه‌م) پاشاى ئنگلیز له‌ عه‌ید یه‌كم نیشانه‌ى وتگه‌: ئه‌وه‌سه‌ له‌عه‌ید قه‌شه‌ ڤالانتاین گشت باڵنده‌یگ  خوه‌شه‌ویسیگ  ئه‌را خوه‌ى هه‌ڵوژنیگ .

وه‌ل ئه‌وه‌یشا به‌رزترین و خاسترین شعریش له‌ تاریخ رووژ ڤالانتاین، شعر (چارلز)پاشاو فه‌رمانڕه‌واى (ئۆرلیانز)بویه‌ ك له‌ساڵ 1410 ئه‌را هاوسه‌ره‌گه‌ى نویساسه‌ى له‌وه‌ختى (ئه‌جینكۆرت) له‌ بورج له‌نده‌ن ده‌ور دریاویگ .

چه‌ن رویداگیگ تر وجوود دیرن ك هاووه‌خت بوین وه‌ل رووژ ڤالانتاینا، له‌وانه‌یش:له‌ساڵ 1349 له‌رووژ ڤالانتاین له‌ شار (ستراسبۆرگ)چه‌ن كه‌سیگ  ئاژاوه‌چى یا وه‌یفرووش مه‌سیحى نزیكه‌ى 2000 یه‌هوودى سزانن.

بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئاشكراو دیاره‌ ك ڤالانتاین خوه‌ى خسته‌سه‌ ناو قانوونیشه‌وه‌، ك ئه‌ویش له‌وه‌ختیگ  له‌ساڵ (1400) له‌ پاریس دادگاى باڵاى خوه‌شه‌ویسى له‌ڕووژ ڤالانتاین واز بوى، ئمجا ئه‌و دادگایشه‌ تایبه‌ت بوى وه‌ كاروبار خوشه‌ویسى و له‌وانه‌یش: په‌یماننامه‌ى خوه‌شه‌ویسى و ناپاكى خوه‌شه‌ویسى و تون و تیژى دژ ژنه‌یل.

ڤالانتاین له‌ زوورم كاره‌یل ناودار جه‌هانییش ڕه‌نگه‌و داگه‌، له‌وانه‌یش شاكاره‌یل (شكسپیر) ك وه‌ بوونه‌ى رووژ عه‌ید ڤالانتاینه‌وه‌ شانۆ یا مه‌سره‌حیه‌یگ  وه‌ناو (هاملێت) نویساگه‌، وه‌ل ئه‌وه‌یشا ده‌وڵه‌مه‌ن و سه‌رمایه‌داره‌یلیش نه‌ف له‌ى رووژه‌ وه‌رگرتنه‌، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌م داگیركردن ئه‌مریكا له‌سه‌ده‌ى 19 له‌وه‌ختى ك جایه‌ڵ جوانه‌یل فره‌یگ  رشیانه‌ بان جاده‌یل وه‌ بوونه‌ى ڤالانتاینه‌وه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش سه‌رمایه‌داره‌یل هویر له‌ دروسكردن كارت و دیارى ڕه‌نگ  قرمز كردن ك نیشانه‌ى خوه‌شه‌ویسیه‌و دویاخریش ڕویكرده‌ ئۆرپاو یابان و گشت دونیا.

له‌ كلتوور وڵاته‌یل جووراو جوور ننموونه‌ى رووژه‌یلیگ  هه‌س جویر ڤالانتاین، له‌ وڵات چین ڕووژیگ  هه‌س وه‌ناو (شه‌و هه‌فته‌)یل، ك په‌یوه‌ندى وه‌ ئه‌فسانه‌یگه‌وه‌ دیریگ  و له‌تى كوڕ شوان و دویه‌ت مافوورچن له‌ هه‌فته‌مین شه‌و مانگ  هه‌فت وه‌گووره‌ى ڕووژشمار له‌ئاسمان یه‌كترى دوینن.

له‌ یابان ڕووژیگ  هه‌س وه‌ناو (تاناباتا) ك وه‌رانوه‌ره‌ وه‌ل هه‌فت ته‌ممووز وه‌ گووره‌ى رووژشمار شه‌مسى. له‌وڵات (مسر)یش رووژیگ  ئه‌را خوه‌شه‌ویسى هه‌س ك له‌ڕووژ چوار نۆڤه‌مبه‌ر گشت ساڵیگ  ساز كریه‌یگ ، له‌ كۆریاى باشووریش له‌ 11ى دیسه‌مبه‌ر گشت ساڵیگ  رووژیگ  وه‌ناو (په‌پرو) هه‌س ك له‌تى ئاشقه‌یل و هاوسه‌ره‌یل دیارى به‌خشنه‌ یه‌كترى. له‌ (ئیران)یش رووژیگ  هه‌س وه‌ناو( سپندار مه‌زگان)و له‌ كویه‌نه‌وه‌ وجوود دیریگ ، ك وه‌ڕووژ حورمه‌تگرتن له‌ زه‌وى و ژن ناسریاگه‌و له‌تى پیاوه‌یل دیارى پیشكه‌ش كه‌نه‌ ژنه‌یل و له‌ى رووژه‌ نیه‌یلن دویه‌ته‌یل و ژنه‌یل كار خوه‌یان بكه‌ن و داوا له‌لیان كه‌ن وچان یا ئسراحه‌ت بكه‌ن.

له‌ سعودیه‌یش ڕووژ ڤالانتاین قه‌یه‌غه‌سه‌و داوا له‌ دوكانداره‌یل ئه‌و وڵاته‌ كریه‌یگ ، دیارى و چشته‌یل په‌یوه‌ندیدار وه‌و ڕووژه‌وه‌ نه‌فرووشن و ئه‌گه‌ر ئه‌و كاریشه‌ بكه‌ن، ئه‌وه‌ بیگومان كه‌فنه‌ وه‌ر سزاو پرس وپرسكارى.

ئیمه‌یش ئویشیم: رووژ ڤالانتاین له‌گشت هاوسه‌ره‌یل و خوه‌شه‌ویسه‌یلیمان موباره‌ك و گشت ساڵیگ  وه‌خوه‌شى و شادى.