ئایا مێژوو زانسته‌؟

شفق نيوز

 

ئى پرسیاره‌یله‌و چه‌نه‌ها پرسیار تر وه‌دریژایى مێژوو ئنسانى مه‌ژگ فكرمه‌ن و فه‌یله‌سووف و ته‌نانه‌ت نویسه‌ر و مێژوونویس و له‌یه‌كه‌وده‌ره‌یلیش وه‌ خوه‌یه‌و خه‌ریك كردگه‌، جوواو ئى پرسیاره‌یلیشه‌ له‌لاى هه‌ر یه‌كیگیان جیاوازى دیرید و ته‌نانه‌ت بڕیگ له‌لیان سووكایه‌تى وه‌ مێژوو كه‌ن و له‌ قاڵب نه‌ك زانستى به‌ڵكوو له‌ قاڵب مێژوویش ده‌رى كه‌ن و ناوى زڕنن و بڕێگیش له‌لیان ناواقعى تاریفى كه‌ن.

 

فره‌یگ له‌ شیه‌وكه‌ره‌یل زانست وه‌ پله‌یگ كوڵه‌و كردنه‌ له‌بان زانسته‌یل سروشتى و زانسته‌یل ریك وپیك، وه‌ ئه‌وه‌ك پیكهاتگه‌ له‌ قه‌یریگ راسى و دیارده‌ى ریكخریاگ هاوشیوه‌ له‌بان ده‌زگایگ گشتى یا ده‌ستوور و یاسایگ گشتى ك وه‌ بوونه‌یه‌وه‌ بتویه‌نریه‌ید پیشبینى له‌باوه‌ت رویداگه‌یل یا دیارده‌یل هاوشیوه‌ بكریه‌ید، ئنجا ئه‌گه‌ر وه‌ى شیوه‌ چه‌مك زانست كوڵه‌و بكه‌یم، ئه‌وه‌ بیگومان نیه‌تویه‌نیم مێژوو له‌تى جیگیر بكه‌یم و جوور زانست دایبنه‌یم، وه‌لى بڕیگ شیه‌وكه‌ر وه‌ شیوه‌یگ فراوانتر تاریف زانست كردنه‌ وه‌ ئه‌وه‌ك بڕیگ راسیه‌و تویه‌نریه‌ید له‌ڕى به‌رنامه‌یگ تایبه‌ته‌و بڕه‌سیده‌ ده‌ستووریگ ك بڕیار ده‌ید له‌بان ئه‌و چشته‌ ك شیه‌وكردن له‌بانى ئه‌نجام دریاگه‌.

 

له‌ فه‌رهه‌نگ ئۆكسفۆرد وه‌ى شیوه‌ تاریف زانست ئه‌كاو ئویشید: ئه‌و لق له‌یه‌كه‌وداینه‌سه‌ ك په‌یوه‌ندى وه‌ قاڵبیگ راسى و ئاڵشت نه‌كریاگه‌و دیرید و یاساى گشتى حوكمى ئه‌كاو ڕى و به‌رنامه‌ى باوه‌ڕوه‌پیكریاگ ها له‌تى ئه‌را وه‌دیكردن راسیه‌یل تازه‌ له‌ چوارچیوه‌ى ئه‌و له‌یه‌كه‌وداینه‌.

 

له‌باوه‌ت مێژووه‌و كه‌سه‌یلیگ ئویشن مێژوو نه‌ك هه‌ر زانسته‌، به‌ڵكوو نمایشگایگ زانستى و ئه‌كادیمیه‌و ئه‌سپاوه‌یل گشت زانسته‌یل ئنسانى له‌ خوه‌ى گرتگه‌و گشت زانستیگ به‌شیگه‌ له‌ زانست مێژوو، یه‌یش ماناى ئه‌وه‌سه‌ مێژوو دایگ گشت زانسته‌یله‌.

 

ئه‌وه‌ك ڕى له‌وه‌ گرید ك مێژوو وه‌ زانست تاریف نه‌كریه‌ید، ئه‌ویش ئه‌وه‌سه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك ده‌ستوور یاساى زانسته‌یل تر په‌یڕه‌و ناكاو هویر وئه‌ڕاى چوینیشى وه‌ وه‌رده‌وام له‌باوه‌ت سروشت مێژوو هه‌ر جیاواز بویه‌.

 

هۆنشۆ ئویشید: مێژوو زانسته‌، وه‌لى نه‌ك زانست تاقیكردن و ئه‌زموون، به‌ڵكوو زانست ره‌خنه‌و راسه‌وكردن. له‌راسى ئه‌گه‌ر مێژوو ته‌نیا گه‌ردین بوود ئه‌را توماركردن و نویسانن رویداگه‌یل وه‌شیوه‌ى مه‌ته‌ڵ و ئه‌ده‌ب و رۆمان و بڵاوكردنیگ بوود جوور هه‌واڵ، ئه‌وه‌ نه‌ك ئسپاتكردن به‌ڵكوو تویه‌نیم بویشیم مێژوو زانست نییه‌و نیه‌چووده‌ خانه‌ى زانسته‌و، چوینكه‌ له‌وه‌ختیگ وه‌ زانست دانریه‌ید ك وه‌شیوه‌ى توێژینه‌وه‌ى زانستى له‌یه‌كه‌وداین له‌ رویداگه‌یل و هووكار و ئه‌نجامه‌یلى بكاو بخاده‌ى وه‌ر باس و له‌یه‌كه‌وداین دقه‌ت ئه‌كادیمى، ئمجا ئه‌گه‌ر مێژوو خالى بوود له‌ پشتبه‌سانن وه‌ په‌یڕه‌و زانستى و به‌ڵگه‌و دیكۆمێنت و ریككه‌فتن رویداگ و شوون و وه‌خت، ئه‌وه‌ بیگومان چووده‌ خانه‌ى مه‌ته‌ڵ و په‌خشان و یادوه‌رى ، ك وه‌ یه‌یش مێژووى و زانستبوین مێژووى له‌ده‌س ده‌یدو ته‌نیا جوور مێژوو توماركردن رویداگه‌یل ده‌ركه‌فێد.

 

ئارام مه‌جید عه‌لى

ج . أ