له‌باره‌ى سۆران زیاتر بزانیم

شفق نيوز

نیشته‌جایه‌یلى نزیكه‌‌ى ١٢٥ هه‌زار كه‌سه‌‌. سۆران ئیسه‌‌ ناوه‌ند كارگێڕى قه‌زایه‌‌یل چۆمان، مێرگه‌سوور و ڕه‌واندزیشه‌. ناو سۆران له‌ میرنشینى سۆرانه‌و هاتگه‌، ك له‌ ساڵه‌یل ١٨٣٠ میر محه‌مه‌د یا پاشاى كۆره‌ حكومڕان میرنشینه‌گه‌، تووپخانه‌ و سكه‌ى پویل دروس كردگه‌‌ وه‌ئومید دامه‌‌زرانن ده‌وڵه‌ت سه‌روه‌خوه‌‌ى كوردى، ك پایته‌خته‌گه‌ى شار ڕه‌واندز بویه‌، وه‌‌لى له‌لایه‌ن ئمپراتۆر عوسمانییه‌یله‌و له‌ناوبریاس. شار سۆران ده‌ره‌نجام سیاسه‌ته‌یل شۆڤێنى حكوومه‌ت به‌عس عێراق دروسى كرد. وه‌خاتر كووچوه‌‌پیكردن ئاواییه‌‌یل ناوچه‌گه‌ و گرده‌‌وكردنیان له‌ كومه‌ڵگا گه‌مارۆ دریاگه‌گان، ساڵ ١٩٨٠ كریاسه‌ قه‌زا و شماره‌ى نیشته‌جایه‌‌یلى تا ساڵ ١٩٩١ته‌نیا ٥ هه‌زار كه‌س بویه‌، وه‌‌لى ئیسه‌‌ وه‌گوره‌‌ى ئاماره‌ ناڕه‌سمییه‌گان شماره‌ى نیشته‌‌جایه‌‌یلى ١٢٥٠٠٠ كه‌سه‌. سه‌‌باره‌‌ت وه‌‌ شوین جوگرافى و ئاو و هه‌وا، سۆران كه‌فێده‌ ناونى كویه‌یل به‌رز كۆڕه‌ك له‌ رووژهه‌ڵات و گۆره‌ز و حه‌سه‌ن به‌گ له‌ باكوور و برادۆست له‌ رووژئاوا له‌ باشووریشیه‌و كویه‌‌ى هه‌ندرێن هه‌ڵكه‌فتگه‌، ك كه‌فێده‌ بان رێ هاملتۆن له‌ هه‌ولێره‌و ئه‌‌را حاجى ئۆمه‌ران چوود و له‌ ساڵه‌‌یل ١٩٢٠ تا ١٩٣٠ له‌لایه‌ن ئه‌ندازیار هاملتۆن دروس كریاس. سنوور سۆران كه‌فێده‌ باكوور رووژهه‌ڵات هه‌ولێر وه‌دویرى ١٢٠ كم. له‌باكووره‌و سنوور قه‌زاى سۆران وه‌‌ل وڵات توركیا و قه‌زاى مێرگه‌سوور هاوساس، له‌ رووژهه‌ڵاته‌و هاوسنووره‌ وه‌‌ل قه‌زاى چۆمان، له‌ باشووریشه‌و وه‌‌ل قه‌زاى ڕه‌واندز و پشده‌ر هاوسنووره‌، قه‌زاى شه‌قڵاوه‌یش كه‌فێده‌ خوه‌‌رئاوایه‌و. ئاو و هه‌واى سۆران زمسانى واراناوییه‌ و تاوسانان گه‌رم و نمداره‌، له‌زمسانان وه‌ڕێژه‌یگ مامناوه‌ند وه‌فر له‌‌تى وارێ و وه‌رز وه‌هاریشى پڕ وارانه‌. هه‌ر دو چه‌‌م شێخ كه‌ له‌ رووژهه‌ڵات كوردستان و كویه‌‌یل باڵه‌كایه‌تییه‌وه‌ هه‌ڵقوڵێد، برادۆست ك له‌ كویه‌‌یل برادۆست و باكوور كوردستانه‌و هه‌ڵقوڵێد وه‌ سنوور قه‌زاى سۆران گوزه‌‌ر كه‌‌ن و ڕشیه‌‌نه‌‌ زێ بویچگ. قه‌زاى سۆران ناوچه‌یگ كشتووكاڵییه‌، رووبه‌ر گشتى قه‌زاى سۆران ٨٠٩٦١٦ دۆنمه‌، ك ٧٣٧٥٤٤ دۆنمى ئه‌‌را كشتووكاڵ وه‌‌كار تیه‌‌ێ، بیجگه‌ له‌ دانه‌وێڵه‌ باخ سێف، هه‌ڵوژه‌، ئه‌نار، ئه‌نجیر و ئه‌‌نگویر له‌‌تى وه‌به‌‌ر تیه‌‌ێ، هه‌میش دارگرده‌‌كان، سپیندار، قه‌سقه‌‌وان، به‌ڕوى، گویژ، رێواس و...تد، خوه‌‌یان له‌‌ خوه‌‌یانه‌‌و سه‌‌وز بوون. ڕێژه‌یگ وه‌رچه‌‌و ئاژه‌ڵ كویه‌‌یى له‌ ناوچه‌یل جه‌‌وه‌‌ڵى سۆران هه‌س، جوور: گورگ، خرس، كه‌متار، سمۆره‌، مار، پشى كویه‌‌یى، بزن كویه‌‌یى و وراز، ئاژه‌ڵ ماڵى جوور: مانگا، بزن، كاوڕ، گووشدریژ، ئه‌سپ، حوشتر و په‌له‌وه‌ر ئێوه‌‌ت كریه‌‌ن. قه‌زاى سۆران ناوچه‌یگ دڵڕفن و دڵگره‌ له‌ گشت روییگه‌‌و، گه‌شت و گوزار قه‌زاى سۆران ناوداره‌ وه‌ هه‌وارگه‌یل جوندیان، بێخاڵ و تاڤگه‌ى گه‌لى عه‌لى به‌گ، هه‌میش هه‌وارگه‌یل بنار حه‌سه‌ن به‌گ، بێرمه‌ سارد و بێرۆیان. هه‌ر سێ ناحیه‌ى سیده‌كان، و دیانا و خه‌لیفان له‌ ڕوى ئیداریه‌‌و سه‌ر وه‌قه‌زاى سۆرانن، زیاتر له‌ ٤٠٠ ئاواییش سه‌ر وه‌ قه‌زاگه‌ن. سۆران له‌ ساڵ ١٩٨٠ بویه‌ ناوه‌ند قه‌زا، وه‌‌لى له‌دویاى ڕاپه‌ڕین گه‌شه‌سه‌ننیگ وه‌رفراوان وه‌خوه‌‌یه‌و دیه‌، وه‌جووریگ شماره‌ى نیشته‌جایه‌‌یلى له‌ ٥٠٠٠ ئه‌‌را ١٢٥٠٠٠ زیایكرد. په‌‌یڕه‌وه‌‌یل هه‌ردو ئاین ئسلام و مه‌سیح له‌ شاره‌گه‌ ژیه‌‌ن. وه‌خاتر شوینه‌‌ جوگرافیه‌گه‌ى وه‌رده‌وام گه‌شه‌ ئه‌‌كا و ناوه‌ند بازرگانى ناوچه‌گه‌یشه‌. له‌ ناوه‌ند قه‌زاى سۆران ٦٥ فه‌رمانگه‌ى حكوومى هه‌س ك ٤٥ فه‌رمانگه‌ى كار و بار هه‌ر چوار قه‌زاى سۆران، مێرگه‌سوور، چۆمان و ڕه‌واندز به‌‌نه‌‌ڕێه‌‌و وه‌بێ گله‌‌وخواردن ئه‌‌را ناوه‌ند پارێزگاى هه‌ولێر.