كامیان یه‌كه‌مجار .. نه‌ته‌وه‌یى یا دیموكراسى؟

شفق نيوز

شوون مه‌سه‌له‌ى نه‌ته‌وه‌یى گرتگه‌، ئه‌ویش وه‌گووره‌ى ئه‌و دروشمه‌ ك ئویشێد"دیموكراسى ئه‌را عراق و خودموختارى ئه‌را كوردستان".

وه‌لى دویاى سه‌رده‌م به‌عس، كورد مه‌یل داواكارى نه‌ته‌وه‌ییان له‌ڕوى فیدراڵیه‌و نیشاندان وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌ك په‌رله‌مان كوردستان له‌ساڵ 1992 ئاشكراى كرد، دویاى ئه‌وه‌یش ده‌ركه‌فت ك دید حكوومه‌ته‌یل شیعى ئه‌را مه‌سه‌له‌ى نه‌ته‌وایه‌تى كورد له‌دید به‌عسه‌و دویر نه‌وى، ئه‌ویش وه‌گووره‌ى هه‌یواینى له‌جیوه‌جى كردن مادده‌ى 140 و ئامار مه‌ردمى و چشته‌یل تر جوور مه‌ندن نفوز حكوومه‌ت كوردى هه‌رێمى له‌مه‌رز ئدارى پاریزگایه‌یل هه‌ولێر و سلێمانى و دهۆك و بیبه‌شكردنى له‌ كه‌مترین نفوز خوه‌ى له‌بان ناوچه‌یل تر كوردنشین ك په‌یوه‌سن وه‌هه‌مان مادده‌، یه‌یش له‌یوا كرد ك كورد بگه‌ردێده‌ شوون سه‌روه‌خوه‌یى له‌عراق ك ئى رووژه‌یله‌ فره‌جار باس كریه‌ێد له‌ئاكام ئه‌وه‌ك حكوومه‌ت مه‌ركه‌زى تواناى جیوه‌جیكردن دیموكراسى و سه‌قامگیرى و دابینكردن خزمه‌تگوزارى نه‌یرێد.

له‌یرا ئه‌وه‌ ئه‌رامان ده‌ركه‌فید، ك مه‌سه‌له‌ى دیموكراسى وه‌بى چاره‌سه‌ركردن كیشه‌ى نه‌ته‌وه‌یى چاره‌سه‌ر نه‌یرێد، بایه‌سه‌ ئه‌وه‌یش بزانیم له‌ئه‌فغانستان 16 نه‌ته‌وه‌و تایفه‌ى دینى و مه‌زه‌وى و ناوچه‌یى هه‌س و تائیسه‌یش له‌ناو كیشه‌ى خوه‌یان مه‌ندنه‌. نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌یش، به‌ڵكوو له‌ لیبیایش نسبه‌ى ئه‌مازیغه‌یل 22% پیك تیه‌رن نه‌ك 5% جوور ئه‌وه‌ك ده‌سڵاتداره‌یل لیبى باسى كه‌ن، یه‌یش بیجگه‌ ئه‌و ئه‌مازیغه‌یله‌ ك له‌خوه‌رئاواى لیبیا ژیه‌ن پیكهاته‌یگ تر هه‌س وه‌ناو"ته‌بو" ك تاوانبار حكوومه‌ت لیبى كرد وه‌ ده‌سداشتن له‌كاروبار هووزه‌یل عه‌ره‌بى و هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش له‌ى باوه‌ته‌و خوزیار به‌رزه‌وكردن شكاتكارى بوین ئه‌را نه‌ته‌وه‌یل یه‌كگرتگ .

له‌خوه‌رهه‌ڵات لیبیایش كیشمه‌كیشیگ ناوچه‌یى هه‌س، ئه‌وه‌یش له‌وه‌ر داواكردن فیدراڵى له‌لایه‌ن بڕیگ له‌لیان و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌مازیغه‌یل ناڕه‌زایى خوه‌یان ئاشكرا كردن له‌بان سستم وه‌هار عه‌ره‌بى ئیسه‌ له‌ لیبیا له‌وه‌ختیگ هس وه‌نه‌وین وه‌زیریگ له‌خوه‌یان كردن له‌ناو حكوومه‌ت ك نوێنه‌رایه‌تییان بكا، ك وه‌ى جووریشه‌ لیبیا وه‌بى چاره‌سه‌ر كیشه‌یل نه‌ته‌وایه‌تى مه‌ندگه‌و مه‌سه‌لى دیموكراسییش له‌وه‌ر ئه‌و هووكاره‌ هیمان ریڕه‌و خوه‌ى وه‌رنه‌گرتگه‌.

له‌عراقیش ك ده‌سڵاتداره‌یلى شانازى وه‌پیه‌و كه‌ن ك گوایا وڵاته‌گه‌یان وه‌رجه‌ وڵاته‌یل عه‌ره‌بى له‌ده‌س دكتاتۆر ئازاد كریا، وه‌لى هیمان ده‌رس وه‌رنه‌گرتنه‌و ئه‌وله‌ویه‌ت نه‌دریاسه‌ مه‌سه‌له‌ى نه‌ته‌وایه‌تى و هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش مه‌سه‌له‌ى به‌شبوین عراق ئه‌را سێ پارچه‌ى شیعى و كوردى و سونى عه‌ره‌بى ها له‌وجوود، یه‌یش له‌وه‌ختیگ به‌شبوینیگ وجوود دیرێدو تائیسه‌ ئاشكرا نه‌كریاگه‌، ئنجا له‌وه‌ر گرفته‌یل حكوومه‌ت مالكى ئه‌وه‌سه‌ عراق خه‌ریكه‌ ئه‌و به‌شبوینه‌ له‌تى ئه‌نجام گرێد.

حكوومه‌ته‌یل عه‌ره‌بى و ئسلامى نیه‌توان جیوه‌جى داواكاریه‌یل ملله‌ت بكه‌ن و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش توان ده‌سڵاتیان زاڵ بكه‌ن له‌بان داگیركردن وڵات ملله‌ته‌یل تر، ئنجا ئى وڵاته‌یل عه‌ره‌بى هه‌ر وه‌ دویاكه‌فتگ مینن و زیاتر كیشه‌و گرفت له‌تیان كه‌فێده‌وه‌و رووژ له‌دویاى رووژ به‌ره‌ى تازه‌ له‌دژیان دروس بوود، چویینه‌ مه‌سه‌له‌ى نه‌ته‌وایه‌تى له‌لایان پشتگووش خریاگه‌و داواكارى ملله‌ته‌یلیان جیوه‌جى ناكه‌ن.

 

عه‌بدولغه‌نى عه‌لى

ج