كورد له‌ مێژوو سیاسه‌ت جه‌هانى

شفق نيوز

 

 

له‌ ساڵ 1919 له‌وه‌ختیگ  ك هاوپه‌یمانه‌یل له‌ كۆنگره‌ى"ڤێرساى" خه‌ریك به‌شكردن میرات عوسمانیه‌یل بوین، وه‌بێ له‌وه‌رچه‌وگرتن بار ناوخوه‌یى و تایبه‌تمه‌ندى ملله‌ته‌یل ژیرده‌سه‌ كه‌فتنه‌ ته‌رفتوینكردن ئه‌و ملله‌ته‌یله‌، ئمجا فره‌یش له‌باوه‌ت كورده‌و  نه‌زانستن و گرنگى وه‌پێ نه‌یان و له‌هاوسه‌نگى سیاسى ناوده‌وڵه‌تى فه‌رامووش كریان، دى له‌وه‌ر هووكاره‌یل فره‌ى مێژوویى و له‌وانه‌یش كێشه‌ى ناخوه‌یى كورد قه‌ده‌ر ئیچنه‌ بوى  ك كورد نه‌تویه‌نێد جوور توركیاى كه‌مالى و ئیران ره‌زاشا مه‌رز خوه‌ى دیارى بكا.

 

دامه‌زرانن توركیاى تازه‌ و سه‌ركه‌فتن كه‌مال ئه‌تاتورك بوینه‌ وه‌ربه‌س ئه‌را  وه‌دیهاتن خه‌وه‌یل كویه‌ن كورد، ك هه‌رچه‌ن به‌ڵگه‌یل مێژوویى فره‌یگیش هه‌ن و ئسبات ئه‌وه‌ كه‌ن ك ئه‌تاتورك سه‌ره‌تا وه‌ل دامه‌زرانن حكوومه‌ت و هه‌قه‌یل كورد بویه‌و  له‌ 22 ته‌ممووز ساڵ 1922 یاداشتیگ دریاسه‌ ئه‌نجوومه‌ن وه‌زیره‌یل ك له‌لایه‌ن ئه‌تاتوركه‌و  ئمزا كریاوید و سێجار ناو كوردستان له‌تى بریاگه‌و نویسیاگه‌: بایه‌د نیهاد پاشا ده‌سڵات ته‌واویگ وه‌پێ بدریه‌ێد، یه‌یش جوور سه‌ره‌تایگ  ئه‌را زه‌مینه‌سازى له‌وه‌ر خاتر دامه‌زرانن ده‌وڵه‌تێگ  كوردى، وه‌لى فره‌ نه‌كیشاو ئه‌تاتورك په‌شیمانه‌و بوى، دى ئه‌وسا ئه‌مریكایش جوور هێزیگ  تازه‌ له‌ خوه‌رئاوا خوه‌ى ده‌رخست و هویچ پشتگیرییگ له‌ كورد نه‌كرد.

 

ودرۆ وێڵسن هه‌وڵ ئه‌وه‌ داگه‌ حكوومه‌تیگ  كوردى دامه‌زریه‌ید، وه‌لى هه‌وڵه‌یلى بیخود بویه‌و قانجاز نه‌یاشتگه‌، له‌شوون كیمیاواران هه‌ڵه‌بجه‌یش له‌ ساڵ 1988 كۆنگرس ئه‌مریكى وه‌سه‌ركردایه‌تى "كله‌ى بۆڕن پیب" یاساى رێگرتن له‌جینۆساید ئاشنا كرده‌ كۆنگرس و په‌سه‌ن كریا، ك ئامانج له‌و یاسایشه‌ ئه‌وه‌ بوى تا بتویه‌نن كاره‌سات هه‌ڵه‌بجه‌ وه‌ جینۆساید له‌ قه‌ڵه‌م بیه‌ن، دى  له‌وه‌ر رووشنایى ئه‌و یاسا ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌یلى تویه‌نستن فشار سه‌ربازى بخه‌نه‌ بان رژیم  سه‌دام، وه‌لى "ڕێگن" سه‌رۆك ئه‌وساى ئه‌مریكا ئمزاى ئه‌و  یاسا نه‌كرد.

 

كورد ده‌یه‌ها ساڵه‌ خه‌بات ئه‌كا  ئه‌را مه‌یلكیشان وڵاته‌یل گه‌وراهێز و هه‌میشه‌ هه‌وڵ ئه‌وه‌ داگه‌ بووده‌ به‌شێگ  له‌گرنگى سیاسه‌ت ناوده‌وڵه‌تى و ئیسه‌یش ئه‌را یه‌كمجاره‌ له‌ مێژوو ك به‌رژه‌وه‌ندى كورد و گه‌وراهێزه‌یل له‌ناوچه‌گه‌ یه‌كه‌و گرتنه‌.

 

یه‌كه‌وگرتن به‌رژه‌وه‌ندیه‌یل كورد و ئه‌مریكا له‌عراق پێكهاتگه‌ له‌ مه‌سه‌له‌یگ  سه‌خت و گه‌ورا، ئه‌ویش له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك حكوومه‌ت هه‌رێم كوردستان حوكم ئاسووده‌ترین و سه‌ركه‌فتگترین به‌ش عراق ئه‌كا، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش په‌یوه‌ندى ناونى هه‌رێم كوردستان و ئه‌مریكا له‌لایگ  و په‌یوه‌ندى ناونى هه‌رێم و ئه‌ورۆپا له‌لایگ  تره‌و  بویه‌سه‌ مایه‌ى نگه‌رانى ئه‌را هاوسایه‌یل كورد.

 

كاوه‌ عومه‌ر

ج. ا