درم نائوميدى و حزب فه‌يلی

شفق نيوز

تا رووژ ئمڕوومانيش ريك نه‌كه‌فتيمنه‌ له‌بان دروشم وڵاته‌گه‌ جوور سروود و ئاڵا، ك ئه‌و پيكهاته‌يله‌ جوور بيگانه‌ ته‌ماشای يه‌كتری ئه‌كه‌ن و رژيم سياسی ناتويه‌نيد رازی گشتلايگ بكاو نوێنه‌رايه‌تی گشت پيكهاته‌يل بكاو هه‌ميش به‌شيگ له‌تی هه‌وڵ كيشمه‌يكش ئه‌يه‌ن، چوينكه‌ جوگرافيای عراق نه‌ختينه‌و ئاماده‌س ئه‌را ئی مه‌سه‌له‌و دروسكردن كه‌شيگ پڕ تونڕه‌وی.

ئمجا له‌ هووكاره‌يل گرينگ دوياكه‌فتن ئيمه‌ی كورده‌يل فه‌يلی له‌بان ئاست سياسی و كوومه‌ڵايه‌تی بيجگه‌ سياسه‌ته‌يل تونڕه‌وی رژيمه‌يل ديكتاتۆری و شوفێنی خوه‌ی له‌ به‌شداری نه‌كردن و نواگيری له‌ به‌شداری چالاكيه‌يل سياسی دوينيده‌و جياواز له‌ جاران، وه‌ل ئه‌وه‌يشا وجوود حزبه‌يل له‌ كومیڵگايه‌يل پيشكه‌فتگ چشت خواستيگه‌و له‌باوه‌ت ئيمه‌يش له‌وه‌ر ديد جياجيا هه‌وه‌جه‌ وه‌ يه‌ك حزبی نه‌يريم ك نه‌تويه‌نيد گشت فكره‌يل مه‌ردم پيكهاته‌گه‌ بگريده‌ خوه‌ی، وه‌لی به‌شداری خوه‌يبه‌خشی له‌ حزبه‌يل جياجيا نزيكتره‌ ئه‌را ئه‌و راسيه‌ ك ئمڕوو ئيمه‌ له‌تی ژيه‌يم.

دويای بار و كه‌ش ساڵ ٢٠٠٣يش مزگانی وه‌ بار جياوازتر له‌ جاران وه‌پيمان دريا، وه‌لی نوڕستيم ك ياسايگ نه‌نويسياگ هه‌س و ريككه‌فتنيگ بوی ك سه‌رۆك كومار كورد بدێ و جيگره‌يلی له‌ پيكهاته‌ی سنی و شيعه‌ و سه‌رۆك ئه‌نجوومه‌ن نوێنه‌ره‌يليش سنی بدێ و جيگره‌يلی له‌ شيعه‌و كورد، ك يه‌يش بويه‌ نه‌ريتيگ تا رووژ ئمڕوو، وه‌ل ئه‌وه‌يشا ئاكامه‌يل هه‌رسێ خول هه‌ڵوژاردن وه‌پله‌ی يه‌كه‌م وه‌ گووره‌ی نه‌ته‌وه‌و مه‌زه‌و دياری كريا و ته‌نانه‌ت له‌ دابه‌شكردن پۆسته‌يليش هه‌ر له‌ به‌رزترين ئاست تا نزمترين پله‌و يه‌يش په‌نگه‌وخوارد له‌ناونی ئه‌و چوارچيوه‌، ئمجا وه‌ل وجوود ئی راسيه‌يليشه‌ ئه‌وه‌ بوی ك كورده‌يل فه‌لی نه‌وينه‌ لايه‌نگر نه‌ نه‌ته‌وه‌يی نه‌يش تايفه‌گه‌ری، وه‌لی پاداشيانيش نه‌كريا له‌بان ئه‌و سفه‌ته‌، به‌ڵكوو خريانه‌ په‌ڕه‌ی فه‌رامووشكردن و گشت لايه‌نه‌يل ناوخوه‌يی و ده‌ره‌كييش ئی راسيه‌ له‌لايان ئاشكرا بوی.

له‌ناو رووشنهويرييگ وشك و زبريش پرسياريگ ئه‌ياده‌ خه‌ياڵمان ك ئايا سه‌ر وه‌ كاميان بويمن، نه‌ته‌وه‌ يا مه‌زه‌و؟ وه‌ل ئه‌وه‌يشا ئيمه‌ ناتويه‌نيم هه‌ردوگيان گرده‌و بكه‌يم، چوينكه‌ كيشمه‌كيش ناوخوه‌يی له‌ عراق وه‌رده‌وامه‌و هه‌ر وه‌ئاشكرايش روی وه‌ڕوی ئی مه‌سه‌له‌ ئه‌دی له‌ ناونی گشت لايه‌نه‌يل وه‌گووره‌ی جوگرافياو مه‌زه‌و، راسيش ئويشن ك عراق مووزه‌خانه‌ی نه‌ته‌وه‌و ئايينه‌يله‌و خاكه‌گه‌يشی وه‌ تايبه‌تمه‌ندييگ تك نيه‌، وه‌لی وه‌ل ئه‌وه‌يشا وڵاته‌يل فريه‌يگيش هه‌ن له‌ ژيان هاوبه‌ش ئاشتيانه‌و فريه‌يی ئه‌ژيه‌ن و وجوود ئه‌و فريه‌ييشه‌ له‌ هه‌ر ده‌وڵه‌تيگ كاريگه‌رييگ ته‌نانه‌ت نيمچه‌ييش دروس ئه‌كا له‌بان سياسه‌تی، وه‌لی له‌ عراق ئی مه‌سه‌له‌ كه‌فته‌ چوارچيوه‌ی نه‌ته‌وه‌يی و هووزايه‌تی و تايفی و نه‌تويه‌نستيم ئازاد بويمن له‌ی چوارچيوه‌، هووكار يه‌يش ئه‌چێده‌و ئه‌را مه‌سه‌له‌ی كيشمه‌كيش ناوخوه‌يی و جه‌نگه‌يل دره‌كی و شوونه‌وار ده‌خاڵه‌تكردن، ك گشت ئه‌يانه‌ هووكار بوينه‌ له‌ دوياكه‌فتن و نه‌ڕه‌سينه‌وه‌ له‌ يه‌كتری.

له‌ هه‌مان وه‌خت ته‌نانه‌ت ئه‌قڵ سياسه‌تيش له‌ عراق نه‌تويه‌نست خوه‌ی له‌ی چوارچيوه‌ی نه‌ته‌وه‌يی و هووزايه‌تی و تايفه‌گه‌ريه‌ ئازاد بكاو هه‌ڵوژاردنه‌يل په‌رله‌مانی و دامه‌زرانن حزبه‌يل سياسييش ده‌رئه‌نجام ئی هه‌ڵكه‌فته‌سه‌ ك له‌تی ژيه‌يم له‌ ئه‌زموون ديوكراسی له‌ی ساڵه‌يل دوياخره‌، ك ئه‌ويش كه‌فته‌سه‌ ئی چوارچيوه‌و حزبيگ كاريگه‌ر نه‌يريم نوێنه‌رايه‌تی گشتلايگ بكا له‌ عراق تازه‌، ك ئه‌وسا وتيان رژيم پاشايه‌تی رژيم هاورده‌ بويه‌و شووڕش ١٤ی ته‌ممووز و جيوازكردن حوكميش ئه‌را كوماری ك هويچ پيشكه‌فتنيگ له‌تی نه‌وی و ئالشتكارييگ له‌ ده‌يشت ئه‌و چوارچيوه‌ له‌تی روی نه‌يا بيجگه‌ روخسار و ته‌نانه‌ت حزب شيوعی له‌ عراقيش وه‌رانوه‌ر ئی چوارچيوه‌ نه‌گرت و ته‌نانه‌ت حزبه‌يل نه‌ته‌وه‌ييش له‌ی رووژگار ئمڕوو كاريگه‌ر بوينه‌ وه‌ مه‌سه‌له‌ی مه‌زه‌وی ئايينی، ك وه‌و خاتريشه‌ له‌ شوون ٢٠٠٣ كيشمه‌كيش ناونی حزبه‌يل ئه‌و سفه‌ت نه‌ته‌وه‌يی و مه‌زه‌ويه‌ هه‌ڵگرت و ئه‌وانه‌ك بانگه‌واز ئه‌وه‌ ئه‌كه‌ن ك گوايا دويرن له‌و رينمايه‌يله‌ ئه‌وانيش ناچار كريان مامڵه‌ وه‌ليا بكه‌ن.

ئه‌را نموونه‌: هه‌ر يه‌ك له‌ شيعه‌و سنی هاوسه‌نگييگ له‌ناونی ئی مه‌سه‌له‌ی نه‌ته‌وه‌يی و مه‌زه‌ويه‌ دروسكرد وه‌ شيه‌وكردن وه‌رته‌نگيگ له‌ چوارچيوه‌ی شه‌ريعه‌ت ئسلام و ئيسه‌ سنی تومه‌تبار شيعه‌ ئه‌كا وه‌ فه‌رامووشكردنی و شيعه‌يش هه‌وڵ قه‌ره‌بووكردن ئه‌و زه‌ره‌ده‌يله‌ ئه‌يه‌ن ك له‌ ساڵه‌يل گوزه‌يشت له‌ده‌سيان چی وه‌ پشتگووشخستن سنی و له‌ هه‌مان وه‌خت سنييش وه‌ دريژايی رووژگار ئاماده‌ن ئه‌را كوشتار وه‌خاتر ره‌سين ئه‌را ده‌سڵات له‌ وڵاتيگ ك زوورمينه‌ نيين له‌تی و وازيكه‌ره‌يل ره‌سه‌ن ئمڕوو هانه‌ بان ئيچنه‌ هويريگ.

فه‌يليه‌يليش ئه‌گه‌ر بخوازن پايه‌ی ره‌سه‌ن خوه‌يان بارنه‌ ده‌س، ئه‌وه‌ له‌ی حاڵه‌ته‌ هه‌وه‌جه‌ وه‌ به‌شداری سياسی ديرن، وه‌ مه‌رجيگ ك ديموكراسيه‌ت و هه‌ڵوژاردنه‌يل و گشت ئه‌و به‌شه‌يل تريشه‌ ك خوه‌ی له‌ ئه‌زموون ديموكراسيه‌ت دوينيده‌و بخه‌يمنه‌ هوير خوه‌مان، ك ئی ئه‌زموونيشه‌ ئمڕوو وه‌ چه‌واشه‌وه‌ له‌لايه‌ن نه‌ته‌وه‌يی و تايفه‌گه‌ره‌يل په‌يڕه‌و ئه‌كريه‌يد وه‌ شيوه‌يگ ك بگونجيه‌يد وه‌ل هوير و باوه‌ڕيان، ك هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ ئه‌وانه‌ك نوێنه‌رايه‌تی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌بی ئه‌كه‌ن له‌وه‌ختيگ ك ئه‌چنه‌ ناو مه‌سه‌له‌ی يه‌كێتی نيشتمانی هه‌وڵ مقه‌يه‌تيكردن ده‌سڵات و رووشنهويری عه‌ره‌بی ئه‌يه‌ن و پاريزگای له‌ عرووبه‌ت خوه‌يان ئه‌كه‌ن و هه‌رچشتيگ وه‌ چه‌واشه‌ی ئه‌و فكره‌ بدێ جوور باوه‌ته‌يليگ تايبه‌ت وه‌ زووانه‌يل تر و له‌وانه‌يش زووان كوردی و به‌شكردن ده‌سڵات له‌ناونی پيكهاته‌يل ك جوور پرووژه‌يگ دژ عرووبه‌ت زاننه‌ی و ئی ريڕه‌ويشه‌ وه‌كار ئه‌يه‌رن ئه‌را رومانن لايه‌نه‌يل تر.

ئمڕوويش ئيمه‌ بيزار بويمنه‌ له‌ حزبيگ فه‌يلی پڕ سفه‌ت ك نوێنه‌رايه‌تی نه‌ته‌وه‌و مه‌وه‌زمان بكا وه‌ بوونه‌ی بنه‌مای مه‌يدان سياسی دابه‌شكرياگ ك مقه‌يه‌تی له‌ گرده‌وكردن هه‌ردوگيان ناكاو ئه‌و ريڕه‌ويشه‌ ك گيرياسه‌ وه‌ر له‌لامان ئه‌ويش يه‌كيگه‌ له‌و ريڕه‌وه‌يله‌ ك گشت چينه‌يل له‌ پيكهاته‌گه‌مان گرده‌و ناكا وه‌ جياوازی هوير وڕا له‌سای نه‌وين توانای ئنسانی و لۆجيستی و پشتگيری ناوخوه‌يی و ده‌ره‌كی.

له‌ شوون ٢٠٠٣يش ده‌يه‌ها حزب و قه‌واره‌يل سياسی ده‌ركه‌فت، ئيمه‌يش به‌شيگ داشتيم وه‌بی جيوه‌جيكردن به‌ڵگه‌داريگ، ئی په‌نام فريه‌يشه‌ له‌ حزبه‌يل كومه‌ڵگای عراقی نيشانه‌ی وجوود جياوازی دوير و قويليگه‌ له‌ناونی پيكهاته‌يل وڵات، چوينكه‌ حزبه‌يليگن له‌وه‌خته‌يل قه‌يران و له‌ناكاو دامه‌زريان، ئمجا هه‌ر وه‌ختيگيش شماره‌ی حزبه‌يل فيشتره‌و بوياتاد، ئه‌وه‌ ماوه‌ی دويرگرتن و دويره‌وكه‌فتن ناونی لايه‌نه‌يل ئاشكراتر بوياد، دی له‌يرا شيعه‌ هاوپه‌يمان يا هاوبه‌شيگ هه‌تاهه‌تايی كورد نيه‌ و كورديش رازی نيين وه‌ گشت سياسه‌ته‌يل فراوانكرياگ شيعه‌و پيكهاته‌گه‌ی ئيمه‌يش دو هه‌ڵبژارده‌ ديريد، يا ئه‌وه‌سه‌ رازی بوون وه‌ی هه‌ڵكه‌فته‌و مامڵه‌ وه‌ليا بكا وه‌ بوونه‌ی نه‌وين زه‌مينه‌ی خاسيگ تايبه‌ت وه‌خوه‌ی يا بوونه‌ی وجوود هووزه‌يل و ئێڵه‌يل فه‌يلی ك پايه‌يگ ديرن له‌ سيستم هووزايه‌تی عراق يا وه‌ بوونه‌ی بڕيگ چه‌كدار ، يا ئه‌وه‌سه‌ ياخی بدێ له‌لی و نه‌دێده‌ به‌شيگ له‌لی جوور ئه‌وه‌ك جاران كرده‌ی وه‌ گووره‌ی ئنتمابوينی ئه‌را حزبه‌يل چه‌پ و پيشكه‌فتگخواز، ئمجا له‌ هه‌ردوگ حاڵه‌ته‌گه‌يش مه‌ترسييگ هه‌س ك هه‌ڕه‌شه‌ له‌ مه‌ندنمان ئه‌كا، وه‌ل ئه‌وه‌يشا بايه‌سه‌ سياسه‌ت لاوردن و ده‌ركردنيش و تيكه‌ڵكردنيش له‌ هويرمان نه‌چێد له‌ جاره‌يل فريه‌يگ له‌ مێژوو عراق ك ئاسه‌وار خراو له‌لی كه‌فته‌وه‌و هويچ ئاكاميگ نه‌ياشت بيجگه‌ له‌ناوبردن كه‌مينه‌و تازه‌كردنه‌وه‌ی قه‌يرانه‌يل و سزانن ته‌ڕ وه‌ نرخ وشك.

ئيمه‌ زويتر چيمنه‌‌ ناو پرووسه‌ی سياسی، وه‌لی ئمڕوو له‌ ديارترين و فريه‌ترين مه‌ردمان نادياريگيم له‌ی بواره‌، ك له‌ ئاكاميش كه‌سه‌يل نا ئاماده‌بوی ئوميديگ ئه‌رايان نيه‌ وه‌ هاتنه‌وه‌ی گوزه‌يشته‌.

عه‌لی حسێن فه‌يلی

ج . أ