گه‌شت وگوزار هه‌وه‌جه‌ وه‌ شووڕش و سه‌ره‌تاى تازه‌یگ دیریگ له‌ عراق

شفق نيوز

سروشتى و زه‌وى وزار نه‌خت و سه‌رچه‌وه‌ى ئاوه‌یل شرین و له‌وانه‌یش دجله‌و فورات و سه‌رچه‌وه‌یل تر وه‌تایبه‌ت له‌ هه‌رێم كوردستان، ئه‌یه‌ بیجگه‌ دیمه‌نه‌یل جوان ودڵڕفن. وه‌لى وه‌ل ئه‌وه‌یشا باڵه‌خانه‌یل فره‌یگیش هه‌س له‌وڵاته‌گه‌، ئنجا ئه‌را ده‌رخستن هووكار وه‌ شیوه‌یگ  وه‌رفراوان، ده‌زگاى شه‌فه‌ق ئى گفتوگووه‌ وه‌ل مه‌جید عه‌زاوى شاره‌زاى مه‌یدان گه‌شت و گوزار ئه‌نجامدا:

* سه‌ره‌تا تویه‌نید باس گرنگترین شیوه‌ى گه‌شت وگوزار بكه‌ید له‌عراق؟

- گه‌شت و گوزار پیك تیه‌یگ له‌ جووره‌یل فره‌یگ وه‌گووره‌ى چالاكى گرنگیداین وڵاته‌گه‌، وه‌تایبه‌ت عراقیش تواناى فره‌یگ دیریگ ئه‌را ئى جووره‌ چشته‌و له‌وه‌رجه‌ گشتیانیش گه‌شت وگوزار دینى، ئه‌ویش وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌ك مه‌زارگاو شوونه‌یل دینى فره‌یگ هه‌س له‌عراق وه‌تایبه‌ت مه‌زارگه‌ى ئیمامه‌یل، دى گه‌شت دینى له‌بان وه‌رز یا مه‌وسمى نیه‌، ئه‌یه‌ بیجگه‌ گه‌شت وگوزاره‌یل رووشنهویرى و شوونه‌وارى.

* له‌شوون ئه‌و گه‌رده‌لویله‌یل سیاسیه‌ ك ڕویكرده‌ وڵات له‌ى ساڵه‌یل دویاخره‌، ئایا كاریگه‌رى داشت له‌بان شوونه‌واره‌یل؟

- بیگومان شوونه‌واره‌یل كه‌فتنه‌ ژیر كاریگه‌ى ئه‌و سیاسه‌ته‌و هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش گرنگیداین وه‌گه‌شت وگوزار كه‌مه‌و بوى له‌عراق، وه‌لى ئیسه‌ هه‌وڵ و ته‌قلاى هاوردنه‌وه‌ى دریه‌یگ  له‌پاڵ گه‌شت وگوزار دینى، ئنجا مه‌ردم به‌غدا وه‌ڕاسى ناڵنن وه‌ده‌س كه‌مى شوونه‌واره‌یل مه‌یلكیش گه‌شتیار و بردنه‌سه‌ر وه‌خته‌یل خوه‌ش له‌تى جویر پارك و شوونه‌یل سه‌وزایى، له‌ به‌غدایش دویرگه‌ى یا جزیره‌ى به‌غداى گه‌شتیارى دیریم ك 30% له‌لى ئاوه‌دانه‌و كریاگه‌و ئیسه‌یش مه‌ردمان فره‌یگ ڕوى له‌لى كه‌ن ئه‌را وه‌سه‌ربردن وه‌خته‌یل خوه‌ش، وه‌لى جویر ئه‌وه‌ك ئاشكراس گشت شوونه‌واره‌یل وه‌ بوونه‌ى جه‌نگ كاولكاریه‌وه‌ فره‌یگ له‌لیان خراو بوى و تا ئیسه‌یش ده‌س خاسه‌وكردن وه‌پیان نه‌ڕه‌سیه‌.

* ئایا پلان یا خوته‌یگ هه‌س ئه‌را تازه‌كردن و په‌ره‌داین وه‌ شوونه‌واره‌یل گه‌شتیارى تازه‌؟

- به‌ڵى، ده‌ریاچه‌ى جادریه‌ یه‌كیگه‌ له‌شوونه‌یل تازه‌وه‌كریاگ تاڕاده‌یگ و پیشوازى فره‌یگ ئه‌كا له‌مه‌ردم له‌ به‌غدا، وه‌لى ئاره‌زوومان یه‌سه‌ زیاتر پیشوازى زیاتر بكا وه‌گووره‌ى پلان ده‌زگاى گه‌شتیارى و منیش نیه‌توام جویر وه‌رپرسیگ قسه‌ بكه‌م، به‌ڵكوو جویر گه‌شتیاریگ قسه‌ بكه‌م و بویشم: ئیسه‌ نمایش كریاگه‌ ئه‌را سه‌رمایه‌گوزارى گه‌شتیارى له‌وه‌ر خاتر په‌ره‌داین و به‌رزه‌وكردن توانایى خزمه‌ته‌یل پیشكه‌فتگ .

* ئویشن ك ئاده‌میزاد له‌ناونى ماوه‌یگ و ماوه‌یگ تر هه‌وه‌جه‌ وه‌ گه‌شتكردن دیریگ جویر چاره‌سه‌ریگ ده‌روینى، ئایا ئه‌یه‌ ڕاسه‌؟

- به‌ڵى بیگومان، چوینكه‌ مه‌سه‌له‌ى گه‌شتكردن و ده‌رچگن ئه‌را شوونه‌یل خوه‌ش جویر پاركه‌یل كاریگه‌رى فره‌یگ دیریگ له‌بان بار ده‌روینى. ئومیده‌وار بویم ئه‌را نموونه‌ ك ته‌یاره‌خانه‌ى كویه‌ن موسه‌نا بكریاتاگه‌ پاركیگ . شاره‌یل جه‌هان حورمه‌ت نه‌ن له‌ پاركه‌یل و جویر هه‌ناسدانیگ  شاره‌گه‌یان زاننه‌ى، ئه‌را نموونه‌: نیویۆرك پارك(كرنك) ها له‌تى، ك هه‌میشه‌ وازه‌ ئه‌را مه‌ردم و قه‌یه‌غه‌س داریگ له‌لى یا لقه‌داریگ بوڕیه‌یگ . بیجگه‌ ئه‌وه‌یش پارك(هاید)له‌ له‌نده‌ن و پایته‌خته‌یل تر پیشكه‌فتگ جه‌هان حورمه‌ت له‌ مه‌سه‌له‌ى پاركه‌یل و شوونه‌یل گه‌شت وگوزارى گرن، وه‌ل ئه‌وه‌یشا قانوونیگ هه‌س له‌ له‌نده‌ن ك ئویشیگ هه‌ر بنیانیگ یا هه‌ر ناوچه‌یگ بنیات بنریه‌یگ بایه‌سه‌ 70% له‌لى ئه‌را كاڵین دار و ته‌نیا 30% ى ئه‌را بنیان بووگ. ئنجا وه‌رپرسیاریه‌تى شاره‌وانى به‌غدا ئه‌وه‌سه‌ ك گشت ئه‌و شوونه‌یل وڵكریاگه‌ ئیسه‌ له‌به‌غدا بكاده‌ پارك و خزمه‌تگوزارى ناوخوه‌یى ئه‌را مه‌ردم به‌غدا.

* هووكار داوه‌زین گرنگیداین وه‌ گه‌شت وگوزار چه‌س له‌ دیم ڕسافه‌؟

- دویرگه‌ یا جزیره‌ى به‌غدا ها چوارچیوه‌ى به‌ش ڕسافه‌، وه‌لى كه‌میگ دویره‌و له‌وه‌ر بار نه‌گونجیاگ و مه‌سه‌له‌ى خاڵه‌یل وشكانن یا سه‌یته‌راتیش له‌وه‌خت مه‌ردم به‌یگ و ئومیده‌واریم له‌ كه‌رت تایبه‌ت ك نه‌خش سه‌ره‌كى دیریگ  هه‌ردوگ دیم كه‌رخ و ڕه‌سافه‌ خاوه‌ن مه‌سه‌له‌گه‌ بووگو حكوومه‌تیش ئه‌ركى ئه‌وه‌سه‌ ئه‌و پاركه‌یل ئاماده‌ بكا وه‌تایبه‌ت ئه‌یه‌ ئه‌رك شاره‌وانى و ئه‌نجوومه‌ن پاریزگاى به‌غداو ده‌زگاى گه‌شتیارى و پاریزگاس. بیگومان ئیسه‌ شماره‌ى مه‌ردم به‌غدا ڕوى له‌ زیایى ئه‌كاو ئه‌گه‌ر بایگ و ته‌ماشاى خزمه‌تگوزارى بكه‌یم، ئه‌وه‌ بیگومان كه‌مته‌رخه‌مى فره‌یگ هه‌س و شوونه‌یل كه‌میگیش ئاماده‌س ئه‌را پیشوازى مه‌ردم ڕسافه‌و كه‌رخ، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ ئومیده‌واریم نه‌خشه‌یگ ئاینده‌یى دابنریه‌یگ ئه‌را شار به‌غداو ته‌ماشاى ئى مه‌سه‌له‌ وه‌ جددى بكریه‌یگ ، چوینكه‌ ئیسه‌ روڵه‌یل به‌غدا له‌ دیم كه‌رخ ته‌نیا پارك (زه‌ورا) دیرن و له‌دیم رسافه‌یش شار وازیه‌یل (مدینه‌ العاب). له‌لایه‌ن وزاره‌ت رووشنهویریه‌وه‌ هه‌وڵیگ دریا له‌وه‌خت خوه‌ى ك په‌یكه‌ر (نصب الشهید) بكریه‌یگه‌ شوونیگ گه‌شتیارى ك له‌پاڵ ئه‌وه‌یش شوونیگ رووشنهویرى له‌لى دروس بكریه‌یگ ، ك تا ئیسه‌یش داخریاگه‌، ئیمه‌یش جویر ده‌سه‌یگ گه‌شتیارى دراسه‌تیگ ته‌واو باوه‌تگه‌ كردیم وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌ك شوون گه‌ورایگه‌و له‌هه‌مان وه‌خت شوون ئاوییش دیریگ و بووگ بكریه‌یگ شوونیگ گه‌شتیارى و پارك گشتى ئه‌را مه‌رد ڕسافه‌، وه‌لى تائیسه‌یش جى وه‌جى نه‌كریاگه‌و ته‌نیا هه‌ر قسه‌ بوى.

* مه‌سه‌له‌ى باڵه‌خانه‌ یا قه‌سره‌یل چه‌س له‌ى وڵاته‌؟

-  عراق هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌ وه‌ختى باڵه‌خانه‌یل دروسكردن له‌ ساڵه‌یل چل سه‌ده‌ى وه‌رین و له‌وه‌ختیگ قه‌سر(مه‌لك فه‌یسه‌ڵ) دروسكریاو ئیجا  له‌ هه‌ولێر و سه‌ڵاحه‌دین و سه‌رسه‌نگیش، له‌و وه‌خته‌ سیاسه‌تیگ نه‌خشه‌داین نه‌وى ئه‌را گه‌شت وگوزار له‌ عراق و تائیسه‌یش سیاسه‌تیگ تایبه‌ت گه‌شتیارى دانه‌نریاگه‌ له‌چوارچیوه‌ى وه‌خته‌یل جیاواز، یه‌یش یه‌كیگه‌ له‌و گرفته‌یله‌ ك مه‌ردم عراق وه‌پیه‌وه‌ ناڵنن، دویاى ئه‌وه‌یش تویه‌نیم بویشیم گه‌شت وگوزار ئه‌و مه‌یدانه‌سه‌ ك هه‌ر ڕویداگ و ئاڵشتكارییگ بایگه‌ بان وڵاته‌گه‌یا كاریگه‌رى دیریگ  له‌بانى، عراقیش له‌ساڵ 1985 تا ئیسه‌ سه‌قامگیر نه‌ویه‌و به‌رز ونزمى فره‌یگ وه‌خوه‌یه‌وه‌ دیه‌ له‌ڕوى سه‌قامگیرى سیاسیه‌وه‌، ك یه‌یش كاریگه‌رى فره‌یگ داشت له‌بان چالاكى گه‌شتیارى، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش دوینیم عراق له‌ناو ئه‌ده‌بیات گه‌شتیارى ئه‌و ناوه‌ نه‌یریگ  جویر ده‌وڵه‌ته‌یل تر و به‌ش گه‌شتیار ئه‌را عراق زیاتر نیه‌ له‌ 3% له‌و گه‌شتیاره‌یله‌ ك ڕوى كه‌نه‌ ناوچه‌ى خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس، ئى شماره‌یشه‌ فره‌ كه‌مه‌و بایه‌سه‌ نه‌خشه‌یگ ئاینده‌یى ئه‌ڕاى بنریه‌یگ .

* ئایا ئیمه‌ هه‌وه‌جه‌ وه‌ شووڕشیگ دیریم له‌مه‌یدان گه‌شت وگوزاره‌وه‌؟

- به‌ڵى بیگومان، هه‌وه‌جه‌ وه‌ شووڕش دیرم له‌ى مه‌یدانه‌وه‌، وه‌لى وه‌داخه‌وه‌ دوینیم نه‌فت كاریگه‌رى خراویگ شكانه‌ بان گه‌شت وگوزار، له‌وه‌ختیگ ك بایه‌سه‌ خاس بویاتاگ، چوینكه‌ عراق ده‌وڵه‌مه‌نه‌ وه‌ سامان سروشتى و نه‌فتیش بایه‌سه‌ ئه‌را گه‌شه‌داین وه‌ ژیرخان ئابوورى و خزمه‌تگوزارى باریه‌یگه‌ كار.

* ئایا قسه‌یگ له‌ى با وه‌ته‌وه‌ دیرید تواید بویشیده‌ى؟

- دویا قسه‌م ئه‌را حكوومه‌ت و كه‌رت یا قه‌تاع تایبه‌ته‌، ك گه‌شت و گوزار هه‌وه‌جه‌ وه‌ شووڕش و سه‌ره‌تاى تازه‌یگ  دیریگ  له‌ عراق و ئه‌گه‌ر هه‌وڵ وته‌قلاى راسه‌قینه‌یگ له‌ى مه‌یدانه‌وه‌ بدریه‌یگ ، ئه‌وه‌ بیگومان عراق بووگه‌ شوونیگ گه‌شتیارى و مه‌یل گه‌شتیاره‌یل كیشیگ ، وه‌ل ئه‌وه‌یشا ئومیده‌وارم له‌گشت له‌گشت لایه‌نه‌یل هه‌وڵ بیه‌ن له‌وه‌ر خاتر به‌رزه‌وكردن مه‌سه‌له‌ى گه‌شت وگوزار جویر داهاتیگ ئابوورى و رووشنهویرى و كومه‌ڵایه‌تى و ره‌سانن یائعلامى ئه‌را عراق.