بازاڕ نه‌فت چه‌ وه‌پى تيه‌ێد؟

شفق نيوز

له‌سه‌ره‌تاى ئى سه‌ختيه‌ نرخ نه‌فت به‌رزه‌وبوين وه‌خوه‌يه‌و دى و ئه‌وه‌ بوى نه‌فت خام برنت ره‌سيه‌ 38.1 دۆلار و نه‌فت خام ئه‌مريكى ره‌سيه‌ 37.81 دۆلار، وه‌ل ئه‌وه‌يشا بازاڕه‌يليش به‌رزه‌وبوينيگ ئاشكرا له‌تيان روێداته‌نانه‌ت نرخ ته‌ڵايش به‌رزه‌و بوى له‌وه‌ختيگ له‌ساڵ گوزه‌يشت داوه‌زين وه‌خوه‌يه‌و دى، يه‌يش له‌وه‌ختيگ ك ئاڵتوين وه‌ كاڵايگ نرخدار شماريه‌ێد و شوونگر وه‌به‌رهاوردنه‌.

هه‌ر له‌ هه‌مان وه‌خت و له‌لايگ تره‌و فره‌نك فره‌نسى له‌وه‌رانوه‌ر دۆلار و يۆرۆ نرخى به‌رزه‌و بوى، گشت ئه‌و ئالشتكارييشه‌ له‌ نرخ نه‌فت له‌و ماوه‌ ئه‌را ئه‌وه‌ چيه‌و ك ترس و دڵه‌ڕاوه‌كى له‌لايه‌ن بازاڕ نه‌فته‌و بوى، يه‌يش وه‌ئه‌وه‌گ ك به‌نده‌ر هورمز جوور ده‌روازه‌يگ بازرگانى و شوونيگ ستراتيجى به‌فێده‌ ژير فشار جه‌نگ يا مه‌ترسيه‌و، ك وه‌يه‌يش ريگرى بكريه‌ێد له‌ ره‌وانه‌كردن نه‌فت هه‌نارده‌ى عه‌ره‌بستان له‌ به‌نده‌ره‌يل خه‌ليجه‌و.

دياره‌ داوه‌زين نه‌فت دوياى ئى گرفته‌ چيه‌وه‌ ئه‌را چه‌ن هووكاريگ سياسى و ئابوورى و له‌وانه‌يش: له‌وڵات چين وه‌ بوونه‌ى سسى جموجويل باركردن له‌ هێڵه‌يل ئاسنين وه‌ به‌راورد وه‌ل وه‌خته‌يل زويتر گه‌وراترين ريژه‌ى هاتوچوو له‌خوه‌ى گرتوێد، بيگومان ئه‌يانه‌ دوياى كزى كه‌رت پيشه‌سازى تيه‌ێد له‌ وڵات چين و گه‌ردين له‌شوون به‌ديل نه‌فت له‌ وه‌كارهاوردن پيشه‌سازيه‌يل و بيجگه‌ ئه‌وه‌يش ئيسه‌ چين وه‌ بوونه‌ى ئه‌و ركابه‌رى گه‌ورا ك له‌نرخ نه‌فت وجوود ديرێد له‌شوون نزمترين نرخيگ گه‌ردێد و هاورده‌كردن نه‌فتيش فريه‌ كه‌متره‌و كردگه‌.

وڵات چين وه‌ يه‌كيگ له‌ گه‌وراترين وڵاته‌يل وه‌كارهاوه‌ر ئه‌و سامانه‌ دانريا، وه‌لێ ئيسه‌ وه‌ بوونه‌ى گرفت ئابوورى جه‌هانى، چين هه‌وڵه‌يلى ئه‌را كه‌مكردنه‌وه‌ى خه‌رج له‌ پيشه‌سازيه‌يل خسته‌سه‌ كار، وه‌ل ئه‌وه‌يشا به‌ش ئاسيا داوه‌زين وه‌خوه‌يه‌و دى له‌شوون داوه‌زين ئاست پيشه‌سازى چين.

له‌لايگ تريشه‌و كيشمه‌كيش ناونى ئيران و عه‌ره‌بستانيش هه‌وڵه‌يل ريكخرياگ ئۆپيكيش كه‌مه‌و ئه‌كا له‌ڕوى كه‌مه‌وكرن به‌رهه‌م نه‌فت، ئه‌ويش وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌گ هه‌ردوگ وڵات ئه‌ندامن له‌و ريكخرياگه‌، ك ئه‌را مانگ ته‌شرين دويه‌م عه‌ره‌بستان 10.2 مليۆن به‌رميل نه‌فت هه‌نارده‌ كردگه‌و ئيرانيش 2.9 مليۆن به‌رميل له‌ رووژيگ.

ماناى ئه‌وه‌سه‌ كاردانه‌وه‌ى بڕيار ستراتيجى فريه‌ ئاڵشت ئه‌دێ وه‌ ئه‌وه‌گ مه‌ترسى له‌ليان ئه‌كريه‌ێد، ك له‌ڕوى ركابه‌ريه‌و ئيران وه‌تايبه‌ت له‌دوياى لاوردن ئابڵوقه‌ى ئابوورى هه‌نارده‌ى نه‌فت خوه‌ى وه‌ هه‌زاران به‌رميل زياى بكا، له‌ هه‌مان وه‌خت ئۆپيك ك هه‌وڵ كه‌مه‌وكردن 5 – 10% له‌ به‌رهه‌مهاوردن نه‌فت داگه‌، وه‌لێ هه‌واڵه‌يل باس له‌وه‌ ئه‌كه‌ن ك مه‌حاڵه‌ بتويه‌نريه‌ێد كۆنترۆڵ ئيران بكريه‌ێد ئه‌را له‌يه‌ودويا، له‌لايگ تريشه‌و عه‌ره‌بستان خاوه‌ن يه‌ده‌گ فريه‌يگ نه‌فته‌و ئيرانيش چواره‌م وڵاته‌ له‌ڕوى ئه‌و يه‌ده‌گه‌و له‌شوون وڵاته‌يل فه‌نزويلا و عه‌ره‌بستان و كه‌نه‌دا.

هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ له‌ ئاكام ئه‌و شيكردنه‌ ره‌سيمنه‌ ئه‌وه‌گ ك شايه‌ت ئه‌را ئاينده‌ عه‌ره‌بستان و ئيران بڕه‌سنه‌ ريكه‌فتن له‌ڕوى نه‌فته‌و، چوينكه‌ زه‌ره‌دمه‌ن بوون له‌ داوه‌زين نرخه‌گه‌ى، ئه‌ويش وه‌ ئه‌وه‌گ ئيران گام سه‌ره‌تايى نه‌ێد له‌شوون ئابڵووقه‌ى ئابوورى و عه‌ره‌بستانيش كه‌فته‌سه‌ گه‌وراترين دژايه‌تى وه‌ل ئه‌مريكا له‌ حاڵ حازر له‌باوه‌ت نه‌فت و مه‌ترسى هه‌ردوگلايان ها له‌و هه‌مگه‌ خه‌زنكرن نه‌فته‌، چوينكه‌ هويچ شوونيگ نه‌مه‌ند ئه‌را خه‌زنكردن نه‌فت وه‌تايبه‌ت دوياى ئه‌وه‌گ ك كوشينغ گه‌وراترين سه‌نته‌ر خه‌زنكردن نه‌فته‌ پڕ بويه‌ له‌و سامانه‌.

هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ دوياخريش پيشبينى ئه‌وه‌ ئه‌كريه‌ێد له‌وه‌ر به‌رژه‌وه‌ندى ئابوورى ئه‌و وڵاته‌يله‌ ك خاوه‌ن نه‌فتن و هانه‌ ژير ده‌سڵات ئۆپيك ره‌سنه‌ ئه‌وه‌گ ك مه‌رزيگ ئه‌را به‌رهه‌م نه‌فت له‌ بازاڕه‌يل دابنريه‌ێد و سياسه‌تيگ ئابوورى وه‌ جووريگ دابنريه‌ێد ك له‌ سياسه‌ت دارايى جه‌هان بته‌وتر بوود و ئامانجيش له‌لى به‌رزكردنه‌وه‌ى نرخ نه‌فت بوود.

شيلان بيبانى