پێشه‌نگه‌یل نووسین و په‌ند و مه‌ته‌ڵ فه‌یلى

شفق نيوز

سه‌ره‌تاێ ئى سه‌ده‌ بێجگه‌ شێوه‌زووان كرمانجى ژویرین نه‌وود، ئه‌و دوماێ شیوه‌زووانه‌كان گشتیان یه‌ك زووان نویسین داشتنه‌ ئه‌ویش شێوه‌ زووان كوردى گۆرانى (‌هه‌ورامى)‌ بیه‌، ك له‌ كتاو تاریخى شه‌ره‌فنامه‌ وه‌ یه‌كى له‌ شیوه‌زووانه‌ سه‌ره‌كیه‌كان كوردى ناوى بریاس وه‌ هه‌ر ئه‌وده‌قه‌یل دێرینه‌ ك زیاتریان ئاینى و عرفانى و حه‌ماسى و دڵدارین و ڕیشه‌ێ بڕیكیان هه‌ڵگه‌ردیه‌توه‌ ئه‌را سه‌ده‌یل د ویم و سێه‌م كۆچى و بینه‌سه‌ ژێرخان ئه‌ده‌بیات كوردى وه‌ ئى شێوه‌زووانه‌ نویسریاس وه‌ زوورمه‌ى خاوه‌نه‌كانیان خاوه‌ن له‌هجه‌یه‌یل جووراجوور - وێنه‌ى سۆرانى- گۆرانى- كه‌ڵهوڕى- له‌كى و لوڕى بینه‌، ئه‌ما خوه‌شبه‌ختانه‌ گشتیان به‌شدار بینه‌ له‌ زووان یه‌كگرتى كوردى له‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌یا ك ئه‌ویش زووان كوردى گۆرانى بیه‌؛ هه‌روه‌ى بوونه‌وه‌ بیه‌س شاعێر ناودار و عارف گه‌وره‌ى كورد داڵه‌هوویى ماموسا خاناێ‌ قوبادى ئى شێوه‌زووانه‌ وه‌ زووان ئه‌ده‌بى گشت كوردسان زانستیه‌سه‌ى وه‌ له‌ پارچه‌ شێعریكا له‌ به‌ش مێعراجنامه‌ له‌ ئه‌وه‌ڵ‌ كتاو خه‌سره‌ و شیرین، خوه‌یا ئاماژه‌ وه‌ ئى زووان ئه‌ده‌بى كوردیه‌ كردیه‌

ژ لاى عاقڵان ساحیو عه‌قڵ و دین

دانا بوزرگان كوردسان زه‌مین

راسه‌ن مه‌واچان فارسى شه‌كه‌ره‌ن

كوردى ژ شه‌كه‌ر به‌ڵ شیرین ته‌ره‌ن

مه‌علوومه‌ن هه‌ر كه‌س وه‌ هه‌ر زووانێ

بواچوو نه‌زمێ‌ ژ هه‌ر مه‌كانى

وینه‌ى عه‌رووسان زیباى مشك چین

بكه‌روش ژ حوسن عباره‌ت شیرین

خارج ژ مه‌عنى نه‌بو مه‌زموونش

گوویا بو چوین شێعر جامى مه‌وزوونش

ژ لاى خره‌دمه‌ن دڵپه‌سن مه‌بوو

شیرین تر ژ شه‌هد شیره‌ى قه‌ن مه‌بوو

ژعه‌رسه‌ى دونیاى دوون به‌دفه‌ڕ جام

وه‌ ده‌ستوور نه‌زم نزامى ته‌مام

وه‌ له‌فز كوردى كوردسان ته‌مام

پیش بوان مه‌حزووز باقى وه‌لسه‌لام

ئه‌ما داخنیم ئى زووان ئه‌ده‌بى و یه‌كگرتى كوردیه‌ وه‌ره‌ وه‌ره‌ تویش فه‌وتیان و له‌یه‌ك تویچیان هاتیه‌.

جیا له‌ كه‌ڵام و گوفتاره‌كان عابدین باش چاوش جاف و پیشبینیه‌كان عیڵ به‌یگى جاف له‌ سه‌ده‌ییل هه‌فتم و یازده‌هم كۆچى یه‌كه‌م هه‌نگاو ئه‌را شكانن ڕِچه‌ى گورانى نویسان وه‌ ده‌س وه‌ نویسان كردن و له‌هجه‌یه‌یل كوردى جوور سۆرانى یا جافى مه‌لا خدر ئه‌حمه‌دى شاوه‌یس میكایلى ناسیاى وه‌ (‌ناڵى) له‌ ئه‌وڵاده‌یل پیر میكایل ده‌ودانیه‌ ك له‌ 72 پیر بیه‌ وه‌ له‌ كتاو سه‌ره‌ ئه‌نجام بارها ناوى هاتێه‌ خاوه‌ن ئاساره‌یل فره‌ێك وه‌ شیوه‌ زووان گۆرانیه‌، ناڵى ك وه‌تیم ڕه‌چه‌شكن ئى بێاره‌ بیه‌سه‌ له‌ سه‌رده‌م خوه‌یا وه‌ خاتر سورانى نویسانن كه‌فتیه‌وه‌ر ره‌خنه‌ى خوه‌نه‌ر له‌ ئه‌و وه‌خته‌ێا وه‌ له‌ دیوانه‌كه‌یا وه‌ پاى شیعره‌كان خوه‌ێ ئه‌و ڕه‌خنه‌لى گرتنه‌ دیاره‌ ك خوه‌ى فه‌رمایش كه‌ى:

كه‌س وه‌ ئه‌لفازم نه‌ڵێ خۆ كوردیه‌ خۆ كوردیه‌

هه‌ر كه‌سێ نادان نه‌بێ‌ خۆى تالیبى مه‌عنا ده‌كا

وه‌خاتر ئه‌و باسه‌ ناڵ كه‌فتیه‌سه‌ وه‌ر گله‌یى و گازنده‌ى خوه‌نه‌ر ك له‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ یا وه‌رج له‌ ئه‌ویش سه‌دان شاعێر و عارف و خوداناس له‌ شاره‌زوور هه‌ڵكه‌فتنه‌ ك گشتیان یه‌ ده‌س وه‌ شێوه‌ى گۆرانى شیعره‌كانیان دانانه‌ ك یه‌كیان باپیره‌ گه‌وره‌ى خود ناڵى حه‌زره‌ت پیرمیكاییل ده‌ودانوى- پیرموحه‌مه‌د شاره‌زوورى- پیرڕووسه‌م سو-ته‌په‌سوى شاره‌زوورى و شێخ جه‌میل كاژاوه‌یى شاره‌زوورى و هتد... بینه‌.

وه‌ى جووره‌ دیاره‌ ڕه‌خنه‌ى مه‌ردم له‌ ناڵى له‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌یا دژایه‌تى وه‌گه‌رد سۆرانى نویساننا نه‌ویه‌ ئه‌ما دڵسووزى ئه‌وان بیه‌ ئه‌را زووان ئه‌ده‌بى و یه‌كگرتى كوردى و دیاره‌ له‌ ئى ڕووژه‌ ترسیانه‌ ك مه‌ردم كورد هه‌ریه‌كى وه‌ شیوه‌زووان خوه‌ى بنویسى و بخوه‌نى و ئى كرده‌وه‌یشه‌ هه‌وڵیك بیه‌ ئه‌را ته‌فرتویناكردن زووان یه‌كگرتى كوردى وه‌ هه‌رحاڵ ئیره‌نگه‌ بیه‌سه‌ باو ئیمه‌ى كورد ئى سه‌رده‌ما وه‌ په‌نج شیوه‌زووان نویسم و خوه‌نیم و زیاتر له‌ 2 سه‌ده‌ نه‌توانستیمه‌ زووان یه‌كگرتێك ڕیك بخه‌یم ئه‌راجێ وه‌گرتن شیوه‌زووان گورانى هه‌رچه‌ن بابه‌ت و كتاوه‌یل و نویسرایه‌یل فره‌یك وه‌ شیوه‌ى سۆرانى دیریم ئه‌ما وه‌داخه‌وه‌ هه‌رماى خوه‌نه‌ر كه‌لهوڕى له‌ك گۆران لوڕ كرمانج خوه‌ندن و نویسان وه‌ى زووانه‌ ئه‌راى سه‌خته‌

وه‌ قه‌وڵ خود ناڵى شاعیر:

ته‌بعى شه‌كه‌ربارى من كوردى ئه‌گه‌ر ئینشا ده‌كا

ئیمتحانى خۆیه‌ مه‌قصودى له‌ (عمداً) وا ده‌كا

هه‌ر وه‌ى بوونه‌ كه‌ ئاسه‌ى ساڵه‌ح مایه‌شتى فه‌رمایش كه‌ى:

وه‌ هه‌ر زووانى وێت مه‌زانى

بووان ئه‌و زووان كول كه‌س مه‌زانى

كورده‌یل كه‌لهوڕى زووان یا فه‌یلى كه‌فتنه‌ ویر خوه‌ندن و نویسان وه‌ شیوه‌زووان خوه‌یان ئه‌ما كه‌میك دێرتر له‌ برایه‌یل سۆرانى زووان خوه‌یان ئه‌ویش وه‌گه‌رد وڵاویه‌بین گۆڤار گه‌لاوێژا له‌ كوردسان عێراق وه‌وڵاوه‌بیین وتاره‌یلیك وه‌ ناو وتار فه‌یلى له‌ ئه‌ و گۆڤاره‌ و توانیم گۆڤار گه‌لاوێژ ك ماموستا ئیبراهیم ئه‌حمه‌د و عه‌لائه‌دین سه‌جادى خاوه‌ن و سه‌رنویسه‌ر و مه‌سئوولى بینه‌ و یه‌كه‌م مه‌جه‌له‌ بناسیمه‌ى ك كوردى كه‌ڵهوڕى وڵاوه‌كردیه‌ وه‌گیان زووانه‌وانى له‌ ناو فه‌یلیه‌كان زندوه‌كردیه‌ ك هه‌ر له‌حزه‌ هه‌ڕه‌شه‌ى نه‌مان و فه‌وتیان له‌ زووانه‌كه‌یان كریاس له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌ت دیكتاتۆر عێراقه‌وه‌ و له‌ ساڵه‌یل چله‌كانوه‌ په‌یابین گۆڤار و ڕووژنامه‌یلى ك جوور به‌یان - كاروان - ڕۆشنبیرى نوێ- نووسه‌رى كورد - ڕه‌نگین - هاوكارى - زیاتر په‌ره‌ و بایه‌خ دریا كه‌لهوڕى نویسانن، و  نویساننه‌كان ماموستا نعمه‌ت عه‌لى سایه‌ و موحسن به‌نى وه‌یس گیان و هازیك تازه‌ خسته‌ وه‌ر شێوه‌زووان كه‌ڵهوڕِى و ورده‌ ورده‌ ڕه‌سمیه‌ت به‌خشیه‌ نویسانن وه‌ ئى شیوه‌زووانه‌.

من به‌ش وه‌حاڵ خوه‌م نویسانن ئى ماموستایه‌یله‌ بیه‌ هانده‌ر و ڕیخوه‌شكه‌ر ئه‌رام ك وه‌ شیوه‌زووان خۆم بنویسم، وه‌ هه‌ر وه‌ ئى بوونه‌وه‌ له‌ ئى وتاره‌ توام وه‌گه‌ر مانى نه‌وین و ده‌سخوه‌شى كردن له‌ زامه‌ت ئه‌و دو حورمه‌تداره‌ و گشت ئه‌و كه‌سه‌یلیكى خزمه‌ت وه‌ زووان كوردى كردنه‌، و ئه‌را ئه‌وه‌یكه‌ خوه‌نه‌ر كورد كه‌لهوڕى زووان پیشكسوه‌ته‌یل كه‌لهوڕِینویس بناسى، توزه‌ زانیاریك له‌ باره‌ى ژیان و كار و خزمه‌ته‌كان ماموستا موحسن به‌نى وه‌یس بخه‌مه‌ وه‌رده‌س خوه‌نه‌ر و با ئى ماموستایشه‌ بزانى زامه‌ته‌یل ئه‌و له‌ باوه‌ت ژیانه‌وه‌ێ شیوه‌زووان كوردى كه‌ڵهوڕِى جێ‌ شانازى و پێ زانینه‌ وه‌ هه‌ر وه‌ ئى بوونه‌وه‌ با بزانێ ئه‌و له‌ ئه‌ده‌بیات كوردى كه‌ڵهوڕ یا هه‌ساره‌یك پرشنگدار و نویرانیه‌.

ماموستا موحسن به‌نى وه‌یس ساڵ 1945 زاینى به‌رامبه‌ر وه‌ ساڵ 1324 كووچى له‌ ئاوایى ته‌فره‌قه‌ى عه‌لیاواى خانه‌قى پاناسه‌ مه‌یدان ژیان‌، له‌وه‌ر نه‌وین مه‌دره‌سه‌ له‌ ته‌فره‌قه‌ چیه‌سه‌ ئاواى بانمیل له‌ بانمیل ده‌وران ئیبتدایى ته‌مام كردیه‌ وه‌ ئه‌را درێژه‌دان وه‌ خوه‌ندن چیه‌سه‌ شاره‌ ته‌رك و ره‌ژیایه‌كه‌ى خانه‌قین - وه‌ دومایش له‌ شار باقووبه‌ ده‌وران ته‌ربیه‌ت موعه‌لمى ته‌مام كردیه‌ وه‌ له‌ ئاوایى ئه‌ركه‌وازى سه‌روه‌ شار خانه‌قین وه‌ عه‌نوان موعلم دامه‌زریاس و له‌ ساڵه‌یل په‌نجاكان ده‌س داسه‌ نویسانن وه‌ زووان عه‌ره‌بى و نویسینه‌یلى له‌ ڕووژنامه‌ى (‌التێخى) وڵاوه‌ كریاس، و هه‌ر وه‌ بوونه‌ى ئه‌وه‌ى ك وه‌ به‌عسیه‌كان زوڵم و زوور فره‌یك خستنه‌ سه‌ر كورده‌یل له‌ ناوچه‌ فه‌یلینشینه‌كان و هه‌وڵدان ئه‌را وه‌ تاوانن وفه‌ وتانن زووانه‌كه‌یان ئى فشاره‌ ناڕه‌وا بایس بى موحسن به‌نى وه‌یس ده‌س بیه‌یته‌ كوردى نویسانن وه‌ هه‌ر وه‌ى خاتر جیا له‌ ئه‌وه‌یكه‌ ماموستایك داشتود خوه‌ى فێر كوردى نویسن و كورد خوه‌ندن كردیه‌ وه‌ نوسینه‌یه‌لى له‌ ساڵه‌یل شه‌سه‌كان له‌ گۆڤاره‌یل و ڕووژنامه‌یل به‌یان - ڕووشنبیرى نوى - كاروان - ڕه‌نگین - نووسه‌ر كورد - وه‌شیوه‌ى كه‌ڵهوڕى زووان كورد وڵاوه‌ كردیه‌ خودا هه‌ڵناگرى ك ئى ڕاسیه‌ نه‌خه‌یمه‌ڕوى ك ئى كرده‌وه‌ى موحسن به‌نی وه‌یس وه‌ - نویسه‌ره‌یلتر فه‌یلى هه‌نگاو چاره‌یك بیه‌ ئه‌رازنه‌ وه‌ كردن گیان وه‌ زووان كوردى له‌ ناو كورده‌یل نیشته‌جێ‌ به‌غدا و شاره‌یل كووت وعه‌ماره‌ و خانه‌قین و مه‌نده‌لى – زورباتیه‌- جه‌له‌ولا - سه‌عده‌ - قازانیه‌  و شاره‌بان ك هه‌ڕه‌شه‌ى فه‌وتیان له‌سه‌ر ئاین و زووان و كه‌رامه‌تیان بى له‌ئه‌و سه‌رده‌مه‌یا - ك 2 باس موهم بوییه‌ جورمیان یه‌كه‌ م شیعه‌بیین دویم كوردبیین ك ته‌حمول هه‌ردك باسه‌كه‌ ئه‌را ده‌وڵه‌ت عێراق ئه‌و وه‌خته‌ فره‌ سه‌خت بى و هه‌ر وه‌ى بوونه‌وه‌ دیكتاتۆر به‌عس هه‌ڕه‌شه‌ له‌ناوبردنیان كرد وه‌ ئاواره‌ و ده‌یرى بین و كاول بین ماڵ ومناڵیان هه‌ر وه‌ى بوونه‌وه‌ بى.

ئه‌ما نویسه‌ره‌یل و دڵسووزه‌یل زووان كوردى له‌ى باوته‌وه‌ پشت نه‌یان وه‌ موحسن به‌نى وه‌یس جوور یه‌كى له‌ ئه‌و نویسه‌ره‌یل دڵسووزه‌ بى وچان له‌ ناوچه‌ فه‌یلى نشینه‌كان له‌ گه‌رمه‌سێر كوردسان عێراق ده‌س دا جه‌موه‌كردن كه‌لتوور و كه‌لپوور و میرات شه‌فایى زووان كوردى و یه‌كى له‌ كاره‌ موهمه‌كانى كتاویكه‌ وه‌ ناو گه‌ردانه‌ى ئه‌ڵوه‌ن ك ساڵ 1988 زاینى به‌رامبه‌ر 1367 كووچى وه‌ چاپ ڕه‌سانیه‌سه‌ى وه‌ختیك ئى كتاوه‌ كه‌فته‌ ده‌سم له‌وه‌ر خوه‌موه‌ مانیى نه‌وین و ده‌سخوه‌ش وه‌تمه‌ ماموستا به‌نى وه‌یس ك له‌ سایه‌ى هه‌ور چه‌پوك فه‌وتانن و تووقانن به‌عسیه‌كان بى وچان هه‌وڵ داس ئه‌را ژیانه‌وه‌یى زووان و فه‌رهه‌نگ خوه‌ى، له‌ گه‌ردانه‌ى ئه‌ڵوه‌ن، به‌نى وه‌یس توانستیه‌ خه‌رمانێك ڕه‌نگین له‌ په‌ند و ئاموژگار پیشه‌نان جه‌موه‌بكه‌ى ك هه‌ر یه‌كى له‌یه‌كى شیرینترن و ئى په‌نده‌یل خوارینه‌ به‌شیكن له‌ ئه‌و په‌نده‌یله‌ ك له‌ كتاو گه‌ردانه‌ى ئه‌ڵوه‌ن هاوردمه‌سه‌ى:

ئاگر خاسه‌ ده‌م و دوى برا خاسه‌ نه‌ چوى شوى

هویشن ئافره‌تیك وه‌ گه‌رد براكه‌یا چووده‌ ئه‌را باوان له‌ ناو ڕى وه‌فر فره‌ێك له‌ لیان وارێ‌ و  ناچار په‌نا به‌نه‌ ئه‌شكه‌فتیك، شه‌و فره‌ سه‌ردیان بوو برا له‌ وه‌ر ئه‌وه‌یكه‌ خویشكه‌ى سه‌رما نه‌خوه‌ى قوناخ توفه‌نگه‌كه‌ى ئه‌راى خه‌یده‌ بان ئاگر و  خویشك گه‌رمى بوود و  برا له‌ خوه‌یشك پرسى: ڕاسى خوه‌یشك برا خاسه‌ یا شوى؟ خه‌یرا خوه‌یشك جوواوى ده‌یتوه‌ و هویشى:ئاگر خاسه‌ ده‌م دوى برا خاسه‌ نه‌ چوى شوى.

ئاو بڕیه‌د له‌ ڕوودخانه‌

خیش نیه‌ود وه‌ بیگانه‌

یانى: قه‌وم و كه‌سوكار هویج وه‌خت ناونه‌ دوژمن ئه‌را كه‌سێك بریه‌ته‌ كار فره‌ ده‌ماخبه‌رز بوود و خوه‌ى وه‌ چشت موهمێك بزانى و  له‌وه‌رانوه‌ر وه‌ كه‌سایه‌تى تو فره‌ كه‌م بوو

ئه‌گه‌ر خاسیت بوومه‌ غوڵامت

ئه‌گه‌ر خراویت تف له‌ مه‌قامت

یانى ئه‌گه‌ر ئایه‌م خاسێكیت نه‌وكه‌ریت كه‌م و ئه‌گه‌ر خراو بیت حاشا وه‌ لیت دیرم

ئه‌گه‌ر خراوى كردیت به‌ش خاسى بیله‌و

ئه‌گه‌ر خاسیش كردیت به‌ش خراوى بیله‌و

یانى ئه‌گه‌ر وه‌ گه‌رد كه‌سیكا ده‌رگیر بیت فره‌ دوژمنى مه‌كه‌ و ئه‌گه‌ریش وه‌ گه‌رد كه‌سیكا دووس هه‌یت ته‌مام ڕازه‌یل دڵ خوه‌ت مه‌خه‌ژیر ده‌سى

ئه‌گه‌ر خوا به‌ێده‌ كه‌سى.

له‌ خه‌زینه‌ى غه‌یو ئه‌راى ڕه‌سى

یانی ئه‌گه‌ر خوا بتواى ڕزق و ڕووزێ كه‌سى بێه‌ێ له‌ دونیاى غه‌یبوه‌ ئه‌راى ره‌سنى.

ئه‌گه‌ر داشتى چشت و مشت، قه‌ومى پشت ئه‌ڵپشت

ئه‌گه‌ر نه‌یاشتى چشت و مشت، گورزان و مڕومشت

یانى ئه‌گه‌ر داشتوید فامیله‌یل دویریش خوه‌یان وه‌ لید نزیك كه‌نوه‌ وه‌ ئه‌گه‌ر نه‌یاشتوید ماڵت ته‌مام بوود دى ناو خراویت به‌ن

ئه‌گه‌ر ماڵ بكه‌ى وه‌ به‌رزى كاوه‌

سه‌ر ئه‌نجام هه‌ر چوار گه‌ز جاوه‌

(ئامۆژگاریه‌) یانى ڕووژ ئاخره‌ت وه‌ خاتر ماڵ دونیا له‌ ویرت نه‌چوود چوین ئاقبه‌ت گشت كه‌س مردنه‌ و كه‌س ماڵ و دارایى وه‌ گه‌رد خوه‌یا ناوه‌یده‌ خاك بێجگه‌ چه‌ن گه‌ز( جاو)‌كفه‌ن نه‌ود

ئه‌گه‌ر هه‌ڵدریا بچووه‌ ژیرى

ئه‌گه‌ر ڕمیا بچووه‌ بانى

( ئاموژگارى) یانى هه‌میشه‌ بى لایه‌ن به‌و خوه‌ت تویش ده‌ردسه‌ر مه‌كه‌ وه‌ خوه‌ت وه‌ل زه‌مانه‌یا بگه‌ردن

ئه‌گه‌ر رووسه‌م نه‌وه‌ى زاڵى

هویچ قه‌درت نیه‌ چونكه‌ بى ماڵى

یانى ئه‌گه‌ر پویل نه‌یاشتوید ناو ناودارى هویچ ئه‌رات ناكه‌ى

ئه‌گه‌ر دیه‌م وازیه‌

ئه‌گه‌ر نه‌یه‌م دزى یه‌

وه‌ كه‌سیك هویشیه‌د وه‌ بوونه‌ى دووسیوه‌ زیان ره‌سینده‌ كه‌سى

ئه‌وه‌یك له‌ لاى به‌نه‌ خه‌یاڵه‌

له‌ لاى خودا به‌تاڵه‌

یانى هویچ چشتى سه‌خت نیه‌ و گشت چشتى وه‌ یارى خودا ئاسان بوود و گشت موشكلێك حه‌ڵ كریه‌د

بچووه‌ شارى كه‌س نه‌تناسى

وه‌سپ خوه‌ت ده‌ره‌و پڕ كه‌رواسى

وه‌ ئایه‌م چاخان كه‌ریك هویشیه‌د مینه‌ى فرسه‌ت بكه‌ێ وه‌ له‌ جاێك تاریف خوه‌ى بیه‌ید و شه‌ڵمانه‌ بووڕى

برا بیه‌ برارزا

كار له‌ كار ته‌رازا

برارزا له‌ برا دویرتره‌ یانى فامیلیمان دویر كه‌فتیه‌سوه‌

برا خوه‌ش بوو په‌ى براژنان

پێڵه‌ى ڕویم په‌ێ دووس و دوژمنان

برا پشتیوان براس هه‌رچه‌ن فره‌ بوو خاسه‌ ئه‌ما بى برایى دوژمن وه‌ پى شاد بوو

برا له‌ پشت برا بوو

مه‌گه‌ر قه‌زا له‌لاى خوا بوو

یانى ئه‌گه‌ر برا له‌ برا پشتیوانى بكه‌ى كه‌س ناتوانى زه‌فه‌ر وه‌ لیان بارى.

بنیش ره‌یین ره‌یین

به‌ختت تێ سه‌یین سه‌یین

یانى هه‌نگه‌و په‌له‌ مه‌كه‌ هه‌رچى سه‌ور بكه‌ى به‌ختت خاس تێ

پاوه‌ن خوایى هاله‌ پاتا

دوژمن وه‌ بى خووف دا وه‌ لاتا

كه‌سیك ئى په‌ند هویشى دوژمن له‌ وه‌رده‌س بوود و هویچ ده‌سڵاتێك نه‌یاشتوود بتوانى هه‌ق خوه‌ى بسه‌نى

تاگوساڵه‌ وه‌ گاو بوود

جه‌رگ خاونى وه‌ ئاو بوود

یانى ئه‌را وه‌ ئاره‌زوو ره‌سین ئایه‌م ره‌نج فره‌ێیك كێشى

تا نازه‌ بناز

تا جه‌وره‌ بساز

یانى تا ده‌ست چى دریخ مه‌كه‌ ئه‌گه‌ریش ده‌ست نه‌چى و نه‌یاشتى وه‌ گه‌ر زه‌مانه‌یا بسازیه‌

تانه‌ كیشى جه‌ورو جه‌فا

نیه‌دوینى كه‌یف و سه‌فا

یانى ئه‌گه‌ر ته‌قالا نه‌كه‌ى و مانى نه‌وید ده‌ست وه‌ خوه‌شى وكامرانى ناڕه‌سى

جه‌نگ هاته‌ مه‌یان

كوڕ چووده‌ سه‌ر باپیران

یانى گشت چشتى هه‌ڵگه‌ردیه‌توه‌ سه‌ر ڕه‌چه‌ڵه‌ك و بنه‌ڕه‌ ت خوه‌ى

داڵگه‌ و دویه‌ته‌ یه‌كه‌و گرتن

بازاڕ بویچك كووره‌و كردن

مه‌به‌ست له‌ بازار بویچك شار مه‌نده‌لیه‌ - یانى داڵگ و دویه‌ت له‌ پشت یه‌ك بوون ڕیشه‌ى باوگ و شوى ده‌ر تیه‌رن!

ره‌فیق ناكه‌س دووس بى به‌ینه‌ت

ره‌فیقى مه‌كه‌ هه‌ر بووگه‌ مه‌ینه‌ت

یانى وه‌گه‌رد ناكه‌سا برایه‌تى و دووسى مه‌كه‌ ك ئاخرى بووده‌ ده‌ردسه‌ر.

ژن بیه‌ ژن مردگ

گا بیه‌ گا مردگ

یانى خاسى ئه‌را كه‌سى بكه‌ى قه‌در خاسى بزانێ

ژنى توام ژنانه‌

پووسه‌ بكه‌یده‌ هه‌وانه‌

یانى ژنیك توام وه‌ ئه‌و شێوه‌ كار بار ماڵ بوه‌ێده‌ ڕیوه‌ كه‌س هه‌ست وه‌ هه‌ژارى و نه‌یاشتنم نه‌كه‌ى وه‌ دڵسووز بوود ئه‌را ماڵ و مناڵم

شووڕه‌ سواران نیه‌ن له‌ مه‌یان

ڕویى ڕاو مه‌كه‌ى له‌ جاگه‌ى شیران

وه‌ختیك ئى په‌نده‌ هویشیه‌د ك ئایه‌م پاك و ئازا و جوایریك بمرى یا نادیار بوود وه‌ ئایه‌م ناكه‌سێك جى بگرێته‌و

قسه‌ هه‌زاره‌

یه‌كى وه‌ كاره‌

یانى قسه‌ى كوڵ و پڕ مانا له‌ قسه‌ى دریژ و بى مانا خاستره‌

قه‌رت بكه‌و ژن بخواز

قه‌رت دریه‌یگه‌و ژن وه‌ جاس

یانى ئه‌گه‌ر قه‌رزیش كردیته‌ ژن بخواز چونكه‌ قه‌رزه‌كه‌ دریه‌ته‌و ژنیش ئه‌راد مینیه‌توه‌ (‌ئاموژگارى جوانه‌یله‌ ك وه‌ به‌هانه‌ى نه‌یاشتن پویلوه‌ ژن ناخوازن)

قه‌وم ئه‌گه‌ر مار بوو

بیلا هه‌زار بوو

یانیى فامیل ئه‌گه‌ر خراویش بوو بیین و مه‌ننى خاسه‌

پاى قه‌وى مه‌ینه‌ته‌

سه‌ر قه‌وى ده‌وڵه‌ته‌

یانى سامان و سه‌رمایه‌ى ئایه‌م ئه‌قل ئایه‌مه‌ نه‌ پویل و دارایى

تا زنى بى نه‌دیم كه‌وش له‌ پاى

وه‌ختێ‌ مرد جفتى له‌ سه‌ر جاى

وه‌ كه‌سیك هویشیه‌د تازنه‌س ناوى دیار نیه‌ و  وه‌ختیى مرێ هه‌رچی نه‌یاشتیه‌ وه‌ ویل ئه‌راى دروس كه‌ن و ئه‌ڵه‌كى تاریفى ده‌نوه‌

تا هاتم بوى هات هاتم بوى

تا نه‌هاتم بوى ڕوى زوڵماتم بوى

یانى تا داشتم و روِیم له‌ خاسى بى ژیانم وه‌ خاس چیه‌ ڕێوه‌ و  سه‌رده‌مێك زه‌مانه‌ پشت وه‌ لیم هه‌ڵكرد گشت چشتیكم ڕوى كرده‌ خراوى

دویرى وڵاتان وه‌ چاو ژنه‌فتم

قسمه‌ت كارێ كه‌رد شه‌و تێا خه‌فتم

كه‌سیك هویشیته‌ى له‌ غه‌ریبى و دویرى له‌ وڵات ڕخى بچوود وخوه‌ى له‌ غه‌ریبى بپاریزى ئه‌ما ناخوازده‌ قسمه‌تى بوود كه‌فیده‌ وڵات غه‌ریبى

گشت گیانم بكه‌ن میخ ئاژن

وه‌ پیم بویشن قویخاژن

یانى هه‌ر زه‌ره‌ر و زیانیك ده‌ینه‌لیم قه‌ى ناكه‌ى، وه‌لى وه‌ ئایه‌م گه‌وره‌ییك ناوم بووه‌ن ئى په‌نده‌ ئایه‌م مه‌غروور هویشیته‌ى

له‌ گاێێك چه‌ بیه‌مه‌ گه‌یایێك

له‌ مه‌لیك هه‌ر كه‌سێ په‌لیك

یانى ده‌وڵه‌مه‌نیك له‌ دارایى خوه‌ى لا له‌كه‌س ناكه‌یدوه‌ ئه‌ما هه‌ژاریك نان سفره‌ى خوه‌ى وه‌ گه‌رد نه‌یار بكا به‌ش كه‌ید

له‌ زمسان شه‌ویى

له‌ پیران ته‌ویى

یانى له‌ زمسان ته‌نیا شه‌وییك توانى سه‌خت بو وه‌ ئایه‌م پیریك یه‌ نه‌خوه‌شى ته‌و له‌رزیش توانى ئه‌راى سه‌خت بوود و له‌ به‌ین بوه‌یده‌ى

له‌ ماڵى نیه‌ شام ده‌رویشان

له‌ ده‌یشت چووده‌ چووپى كیشان

وه‌ كه‌س نه‌یار و هه‌ژاریك هوشییه‌د ك له‌ ماڵى ئاه‌ خوێا نه‌ود ئه‌ما له‌ ده‌یشت ماڵ لقوز بیه‌ى و خوه‌ى وه‌ ده‌وڵه‌مه‌ن بناسێ.

له‌ منوه‌ حورمه‌ت

له‌ تونوه‌ ڕشوه‌ت

وه‌ كه‌سیك هوشییه‌د ك حورمه‌ت و ئحترام فره‌ وه‌لى بنه‌ید ئه‌ما ئه‌و خوه‌ى وه‌ چشت موهمیك حه‌ساو بكه‌ى وئه‌و حورمه‌ته‌یله‌ وه‌ رشفه‌ت و وه‌رتیل بزانیده‌ى

له‌ى كاره‌ سه‌رم هاره‌

چڵپه‌ى ده‌سم په‌نجه‌ نانم چواره‌

كه‌سیك ئى په‌نده‌ هویشى ك ره‌نج فره‌ییك بكیشى ئه‌ما ده‌س ره‌نجى نادیار بوود یا ده‌سیك له‌ كار بوود ك له‌ ده‌سكه‌فتى دزى بكه‌ى

ماڵ ماڵ خه‌لیله‌

ماڵ ئاوایى جه‌لیله‌

كه‌سیك ئى په‌ند هویشى ك خاسى فره‌یێك بكه‌ى ئه‌ما ماڵ ئاوایى و ده‌سخوه‌شى له‌ كه‌سێك تر بكه‌ریه‌د له‌ جى ئه‌و.

ناز باوك و داڵك وه‌ دڵ و گیانه‌

ناز دیگه‌ران هه‌ر وه‌ زووانه‌

یانى دڵسووزى باوك و داڵگ ڕاسته‌قینه‌ى ئه‌ما دڵسووزى بیگانه‌ هه‌ر وه‌ زووان و بى كرده‌وه‌س

نه‌خواردمه‌ له‌ى كاسه‌

تا دڵم بكه‌ى وه‌سواسه‌

كه‌سیك ئى په‌نده‌ هویشى كرده‌وه‌ێ خراویێك ئه‌نجام نه‌یاوید و له‌ ئه‌و باوه‌توه‌ بى باك بوود و وژدانى راحه‌ت

نه‌ ده‌رزیه‌ بشكێ

نه‌ مه‌چیره‌ بوڕیه‌د

وه‌ هه‌ژاریك هویشیه‌د ك ئاه‌ له‌ بسات نه‌یاشتوود یا وه‌ ئایه‌م زایف و بى گیانیك هویشیه‌د

نه‌كه‌رده‌كارى تابكه‌ى كارى

گیان بووده‌ سه‌روارى

ئى په‌نده‌ له‌ باره‌ى ئایه‌میك هویشیه‌د ك فره‌ بى ده‌سڵات بوو وه‌ ئه‌گه‌ر كاریك ئه‌ڕاى پیش باى ده‌س پاى خوه‌ى گوم بكه‌ى

نه‌ كه‌وش ته‌نگ

نه‌ ماڵ وه‌ جه‌نگ

ئایه‌م ئه‌گه‌ر كه‌وش ته‌نگ بوود ڕى له‌ وه‌رى ناچوود وه‌ فره‌ سه‌خته‌، ئه‌راى وه‌ هه‌ر وه‌ى شیوه‌ ماڵیك ئه‌گه‌ر وڕاوه‌ و بگوومه‌گوو له‌تى بوو ژیان له‌تى سه‌خته‌ وه‌ى بوونه‌ وه‌ ئى په‌نده‌ وه‌تنه‌ بیزارى خوه‌یان له‌ ئى دو كرده‌وه‌ ده‌ربڕینه‌

نه‌ گه‌یه‌ بووده‌ پووس

نه‌ دوژمن بووده‌ دووس

یانى نه‌گیه‌ى ئاژه‌ڵ پووس یا هه‌وانه‌ وه‌لى دورس بوود، نه‌ دوژمن قینه‌دڵ دووس وه‌ڵى ده‌رتى

وه‌وى وه‌ داوان

شوان وه‌ گووچان

یانى وه‌وى (‌عه‌رووس) وه‌ سه‌مه‌ر و مناڵوه‌ خاسه‌ وه‌ شوانیش وه‌ چوودارى كردنوه‌ مه‌علوومه‌

وه‌وییك دیرم وه‌ شه‌ر م و حه‌یا

شه‌وه‌كى مه‌چوود ئیواره‌ مه‌یا

ئى په‌نده‌ كه‌سیك هویشده‌ى خه‌یر و خاسیك له‌ وه‌ویى نه‌یوود بیشتر ورد سه‌ر زووان خه‌سوویى یه‌یله‌ ك له‌ وه‌ویه‌كانیان ناڕازین

هه‌رچى كرد نه‌هاته‌ شانى

كووڵ كووڵ ناده‌ بانى

ئى په‌نده‌ وه‌ كه‌سێك هوشینه‌ى نه‌توانى كاریك بكه‌ى وه‌ ئه‌را هه‌ڵ كردن موشكل و ئه‌نجامداین ئه‌و كاریه‌ كرده‌وه‌ى ناوه‌جى ئه‌نجام بیه‌ى وه‌ هه‌ڵ كردن كاره‌كه‌ى سه‌خت تروه‌ بكه‌ى

هه‌رچى خواردیم قنجك به‌ڕوى

ئیمڕوو عه‌ید بى ئاخرمان شه‌ڕوى

ئى په‌نده‌ كه‌سێك هویشده‌ى له‌ ژیان و گوزه‌ران خوه‌ى نارازى بوود وه‌ له‌ دریژاى ساڵ له‌ ده‌م خوه‌ى گلوه‌ بیه‌ى و وه‌ هه‌ر وه‌ ته‌ماێ‌ ژیانێك خاستر بوو ئاخریش بوینى ڕووژ له‌ ڕووژ هه‌ر ژیانى خراوتره‌

هه‌ركه‌س ئه‌ژنه‌فى ده‌نگ و داوم

بار نیه‌تیریه‌ ئاسیاوم

یانى ئه‌و قه‌ره‌ ڕه‌فتارم خراوه‌ كه‌س وه‌لما هامڕاى ناكه‌ى كه‌سیك ئى په‌نده‌ هویشى ك ڕه‌خنه‌ له‌ ڕه‌فتار و كردار خوه‌ى بگرى و  له‌ كرده‌وه‌ى خوه‌ى ناڕازى بوود.