خه‌بات له ‌تاریخ ژن كورد

شفق نيوز

خوه‌ى له‌توو لاپه‌ڕه‌یل تاریخ نویسا، وه‌ل ئه‌وه‌یشا شان وه‌شان پیاوه‌یلیش به‌شدار بوى له‌گشت مه‌یدانه‌یل ژیان جویر ئاوه‌دانكردن ماڵ كورد و ئمایه‌تكردن مناڵ و له‌وه‌خت خه‌باتیش له‌ڕووژگار شووڕشه‌یل به‌شدارى كردگه‌.

ژن كورد رووژگاریگ بوى چه‌ك خه‌باتكردن ئه‌ڵگرتن وه‌ل ڕزه‌یل پیِشمه‌رگه‌یاو روى وه‌ڕوى دوشمن وسیان جویر جه‌نگاوه‌ر، یا وه‌لایه‌ن كه‌مه‌وه‌ له‌ده‌سمیه‌ت برایه‌یل پێشمه‌رگه‌ى دا. ژن كورد نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌یشه‌، به‌ڵكوو ره‌سیه‌ پله‌ى سه‌ركرده‌و هه‌ر وه‌ئازایه‌تى خوه‌ى داستانه‌یلیلگ توومار كرد هویچ وه‌ختى تاریخ له‌هویره‌و نیه‌وه‌یگه‌ى.

(ماه مه‌نزوور خانم) دایگ میر كه‌ریم خان زه‌ند، تاریخ وه‌ نه‌مرى ناوى توومار كرد له‌وه‌ر ئازایه‌تى خوه‌ى ك له‌مه‌یدانه‌یلیگه‌وه‌ ئازایه‌تى پیاو داشت، له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش وه‌ل زیاتر له‌ په‌نجا ژن ومناڵا ده‌سگیر كریان له‌شوون ئه‌وه‌ك ئازادخان زاڵ بویه‌ بان قه‌ڵاى(په‌رى)و خودكیشاننه‌وه‌ى كه‌ریم خان ئه‌را ئه‌سفه‌هان دویاى شكه‌ست له‌ جه‌نگ (قه‌ڵاى په‌رى)، ئه‌وه‌ بوى ك وه‌پا جیواز كریا ئه‌را (ئورومیه‌)و له‌ورا یه‌خسیر وه‌ل ژنه‌یلا خریانه‌ ژیر ده‌وار جویر زندانى و ده‌س وپاى به‌سانه‌وه‌، ئمجا ماه مه‌نزوور داوا له‌ پاسه‌وانه‌گه‌ كرد ده‌س وپاى واز بكا له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك گه‌ورا بوى له‌عومر، ئه‌ویش وه‌ قه‌وڵى كردو ده‌س وپاى واز كرد، ماه مه‌نزوور له‌وه‌ وه‌خته‌ خه‌نجه‌ریگ  له‌ژیر جنگه‌وه‌ ئه‌ڵگرتویگ  و یه‌كسه‌ر كرده‌ى پشت پاسه‌وانه‌گه‌و تویه‌نست وه‌و شیوه‌ گشت ئه‌و ژنه‌یله‌ ك وه‌لیا بوین قورتار بكاو له‌شوون ئه‌وه‌یش ڕویكردن زندان پیاوه‌یل و ده‌س وپاى ئه‌وانیش واز كردو گشتیان ئازاد كرد، له‌شوون ئه‌وه‌یش وه‌ سوار ئه‌سپه‌وه‌ په‌لامار ئه‌و هیزه‌ دان ك له‌ورا بوى تا وه‌سه‌ربه‌رزى بڕه‌سنه‌ جه‌وه‌ڵه‌یل، ئمجا دوشمنه‌یل كه‌ریم خان له‌یوا هویره‌و كردن ك په‌لامار دریه‌ن، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش گشتیان هه‌یواین و ئه‌یانیش دوباره‌ گشتیان هاتنه‌وه‌ ئه‌را ناوچه‌ى چه‌مچه‌ماڵ ئیران ك هه‌ڵكه‌فتگه‌ له‌ناونى كرماشان و هه‌مه‌دان.

ژنیگ تر ك ئه‌ویش ئازایه‌تى فره‌یگ نیشانداو هویچى له‌ ئازایه‌تى پیاو كه‌متر نه‌وى، ئه‌ویش(خانزاد قولى به‌گ)بوى، ك له‌شوون مردن هاوسه‌ره‌گه‌ى(سلێمان به‌گ) وه‌ڕیه‌وبردن یا ئداره‌ى میرنشینى برده‌ ڕییه‌وه‌، خانزاد قولى وه‌ ئازایه‌تى و دادپه‌روه‌ر یا عه‌داڵه‌ت ناسریا، هه‌میشه‌ سه‌رله‌شكر سوپاگه‌ى بوى له‌وه‌خت جه‌نگ ، وه‌ل ئه‌وه‌یشا شه‌وانه‌یش جنگ  پیاوانه‌ له‌وه‌ر كردیاگ و گه‌ردیاگه‌ ناوچه‌گه‌یا تا بزانیگ  حاڵ مه‌ردم چوینه‌، بیجگه‌ ئه‌وه‌یش كوشك و قه‌ڵاو خوه‌ندنگاو مزگفته‌یل فره‌یگیش دروس كرد له‌وه‌خت ده‌سڵاتى.

بیجگه‌ ئه‌ویش، قه‌ده‌مخه‌یر، یه‌كیگ تر بوى له‌ نیشانه‌یل ئازایه‌تى كورد فه‌یلى، یه‌یش له‌شوون كوشیان شامرادخان براى ئاخرین والى لوڕستان بویچگ  له‌ساڵ 1925 له‌بان ده‌س ره‌زاشاى په‌هله‌وى، بویه‌ سه‌ركرده‌ى شووڕش و شماره‌ى فره‌یگ  له‌ جه‌نگاوه‌ره‌یل گرده‌و كرد و روى وه‌ڕوى ڕه‌زاشا وسیاو تواس هه‌ق شامرادخان براى بسینیگ  و ناوچه‌گه‌ نه‌كه‌فیگه‌ ژیر كۆنتروڵ داگیركه‌ر، ئه‌وه‌ بوى وه‌شیوه‌یگ تر ڕه‌زاشا كلكرده‌ شوونى وه‌ناو ئه‌وه‌ك داواى بكاو بخوازیگه‌ى، یه‌یش داواگه‌ى ڕه‌ته‌و كردو دژى وسیا، تا ئه‌وه‌ بوى له‌ جه‌نگیگ  وه‌رانوه‌ر هیز شاى ئیران شكه‌ست خوارد و ده‌سگیر كریاو بریا ئه‌را ته‌هران وه‌ل قه‌یرى له‌ جه‌نگاوه‌ره‌یلاو حوكم له‌سێداره‌داین له‌بانیان جى وه‌جى كریا، وه‌لى قه‌ده‌مخه‌یر له‌شوون سزاداین فره‌یگ  له‌ زندان ك وه‌ دڵ ئه‌نقه‌ز له‌لایه‌ن خود شاى ئیرانه‌وه‌ فه‌رمان سزاداینى دریا، ئه‌وه‌ بوى هه‌ر له‌ زندان مردو ژیان هیشته‌جى.

شه‌هید له‌یلا قاسم ئه‌ركه‌وازى، یه‌یش یه‌كیگ تر بوى له‌ شه‌هیده‌یل ڕى رزگارى و خوندكاریگ  زانكۆ بوى و له‌ هه‌مان وه‌خت بویه‌ نیشانه‌یگ  ئه‌را خه‌بات ژن كورد له‌ تاریخ، له‌یلا له‌ساڵ 1953 له‌شار خانه‌قى هاته‌سه‌ دونیاو ئه‌وه‌ بوى وه‌گشت بویرى و ئازایه‌تیه‌وه‌ ئسپات كرد ك كه‌متر نه‌وى له‌ ئازایه‌تى پیاو له‌وه‌ختى ده‌نگ به‌رزه‌و كرد له‌ڕوى پیاوكوشه‌یل به‌عس و وته‌پیان منیش یه‌كیگم جویر گشت ئه‌و پیاوه‌یل دڵسووزه‌ ك وه‌ خوین خوه‌یان كردنه‌ قوربان روى وه‌ڕوى بوینه‌وه‌ى ئى زوڵم و سته‌م و بڕین و كوشتن و سزاداین لاشه‌ییه‌.

له‌یلا قاسم له‌ شه‌و 24 نیسان ساڵ 1974 ده‌سگیر كریا له‌وه‌ختى هیزه‌یل ئاسایش چوارده‌ور ناوچه‌گه‌یان گردن و چینه‌ ماڵه‌وه‌ ئه‌ڕاى و ئه‌وه‌بوى دویاى كه‌متر له‌ دو هه‌فته‌ له‌ تاریخ گرتنى بڕیار له‌سێداره‌داین له‌بانى جى وه‌جى كریا، وه‌رجه‌ ئه‌وه‌یش له‌ سێداره‌ بدریه‌یگ  سزاو ئازار فره‌یگیش كیشا له‌ زندان و هه‌ر وه‌زنگى چه‌و ڕاسى له‌ژیر سزا له‌ده‌سدا، ك بیگومان ئى دویه‌ته‌ كورده‌ یه‌كیگه‌ له‌ شه‌هیده‌یل جموجویل كورد.

ئمجا ئه‌وانه‌ك باسیان كردیم ته‌نیا هه‌ر ئه‌وان نین له‌ تاریخ ملله‌ت كورد، به‌ڵكوو كاروانیگ  له‌ ژن كورد دیریم له‌وانه‌ك رووژگار ئسپات پاڵه‌وانیه‌تى و ئازایه‌تیان كرد، ئیمه‌ ده‌یه‌ها هه‌زار ژن دیریم ك شیر مناڵه‌یلیان وه‌ خوه‌شه‌ویسى خاك كوردستان دانه‌و به‌شدارى كردنه‌ له‌ پیرووزكردن شووڕش وه‌ نه‌وه‌یلیگ  ك به‌شدار بوین له‌بان وه‌رده‌وامى ئه‌و شووڕشه‌یله‌ تا ره‌سیه‌ ئامانجه‌یلى.

بیگومان له‌یرا نه‌بایه‌د ژنه‌ كورد فه‌یلییش له‌هویره‌و بووه‌یم، ك ڕووژگاریگ روى وه‌ڕوى دڕنده‌ترین كاره‌سات بوینه‌وه‌و دویاى گرتن ڕوڵه‌یلیان كووچ زووره‌ملى وه‌پیان كریا ئه‌را ده‌یشت وڵات، وه‌لى وه‌ل ئه‌وه‌یشا وه‌فادار و دڵسووز بوین ئه‌را ملله‌ته‌گه‌یان و مقه‌یه‌تى كردن له‌ داب و نه‌ریت ڕه‌سه‌ن كورده‌وارى خوه‌یان و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش وه‌رپرسیاریه‌تى ئمایه‌تكردن نه‌وه‌ى تازه‌ گرتنه‌ مل وه‌ل ئه‌و هه‌مگه‌ تیه‌ڵى و ژان و به‌دبه‌ختى ده‌وارنشین و ژیانه‌ ك دویر له‌وڵات خوه‌یان وه‌ ئازاره‌وه‌ بردنه‌ى سه‌ر.

 

فه‌ره‌يدون كه‌ريم مه‌له‌ك