كه‌ركوك له‌ ناونی ئه‌ڵه‌وگه‌رديان و ئه‌گه‌ره‌يل تر

شفق نيوز

شعريگ له‌ ژێرناوونيشان (كه‌ركوك زه‌ليلم) نويسێد ك له‌ به‌ێتيگی ئويشێ:

رۆحی منه‌، گازی ده‌مه‌، ئه‌م گازه‌ كه ده‌ڕوا

كه‌ركوكی زه‌ليلم چيه‌، ئه‌م زيلله‌ته‌ تاكه‌ی؟

فێشتر له‌ شه‌س ساڵه‌ ك له‌ی قسيه‌ی ده‌شتيه‌ ئه‌گوزه‌رێ ك له‌ ئه‌وساوه‌ تا ئمڕوو وه‌ی‌ تويله‌ڕێا چه‌نه‌ها شۆڕش و ململانی، شه‌ڕ و موفاوه‌زات ره‌ی بوينه‌و له‌دوای خوه‌مان سه‌دان تێكۆشه‌ريلمان وه‌ جی هێشتيمه‌و هه‌زاران خاوخه‌ياڵ و ئوميد و خه‌نينمان وه‌ خاك سپارديمه‌سان، له‌ خه‌باته‌يلمان هه‌ميشه كه‌ركوك چرای رووشنێگ بويیه‌و فێشر دانوسه‌ننه‌يلمانيش ك وه‌ رێكه‌فتن نزيكه‌و بوينه‌، دوياجار له‌ مووده‌ی(كه‌ركوك) ك نه‌ياره‌يل نيانه‌سه‌وه‌ی و ئيمه‌يش ده‌ست له‌لێ هه‌ڵنه‌گرتيمه‌، قاپی ئاشتی به‌سيايه‌و و دويزه‌مه‌ی شه‌ڕ له‌ ناو ملله‌‌ته‌گه‌مانا بويه‌سه‌ فه‌رمانڕوا!...

له‌ ئه‌دبيات شۆرشا، هه‌ميشه كه‌ركوك وه‌ دڵ يه‌ قودس كوردستان وێنه‌ كرياس، له‌ هه‌ردوباره‌وه‌ كه‌ركوك چييه‌سه‌ ده‌يشت له‌ جۆگرافيای ئاسايی خوه‌ی و ره‌هه‌ندێگ فره‌ فروانتره‌ك گرتيه‌سه‌ وه‌ر، وه‌ شێوه‌ێگ له‌ وه‌ ده‌رچيه‌ ك ئه‌ی شاره ته‌نيا هن كه‌ركوكيه‌يل بوودو ئه‌وان يا كاره‌كته‌ره‌ سياسيه‌يل بتويه‌نن و له‌ ناوه‌ين خوه‌يان و بێ ئه‌ڵگه‌رديان وه‌ رای شه‌قام كوردی بڕيار له‌ سه‌ر چاره‌نويسی بيه‌ن!.

ئه‌ی ئاماژه‌يه‌يلمانه‌ ئه‌را وه‌سه‌ ئه‌گه‌ر له‌و‌دوی ده‌ره‌يل به‌سيای فچ گورێگ بوود، ئه‌گه‌ر ته‌قلای ئه‌را ئاراسته‌ی شلانن خه‌وير عيراق و فۆرمه‌له‌كردنێ له‌ قالبێگ تره‌كا بوود، بايه‌د وه‌ ئه‌وپه‌ڕ وه‌رپرسياری و هه‌ستارييه‌و مامه‌ڵه‌ بكريه‌يد.

چوين ك ئه‌و ئه‌گه‌ره‌يل تاوتوی كه‌مين، گوايه‌ كه‌ركوك بكريه‌يده‌ هه‌رێمێگ فيدرال ياكورد و سوننه‌ له‌ چوارچوو هاوپه‌يمانی تازه‌يا ده‌ربكه‌فن و پارێزگايل سوننه‌يش بخرييه‌يده‌ سه‌ر هه‌رێم كوردستان و وه‌يه‌يشه‌ كۆنفيدرالی كورد – سوننه‌ رابگه‌ينن!.

يه‌يشه‌ چوی گامێگ له‌وه‌رايوه‌ر هه‌ژموونی شيعه و زاڵ بوينيان لايه‌ن شيعه وه‌ل ئيرانا له‌ هاوكێشه‌يله‌.

ئه‌يه‌ بايه‌د خه‌وه‌ێگ مێژويیه‌ ئه‌رامان ك تاهه‌تاهه‌تايه‌ بسڕيمه‌وه‌ی و ئيمان وه‌ ئه‌و جۆگرافيای نه‌عله‌تيه‌ باريمن ك دوير له‌ خواستهو ئارزووی خوه‌مان(ئيقامه‌ جه‌بری) له‌ ناوێ بويمنه‌.

ئايا كورد له‌يه‌ هويره‌و كرديه‌، وه‌ختێ هه‌رگامێگ له‌يوا ئه‌ڵگرێ چێشتێ وه‌ ناو(ناوچه‌يل داوريای يا كێشه‌ له‌سه‌ره‌يل) نه‌مێنيه‌يدو وه‌يه‌شه‌ جادو ماده‌ی ١٤٠ ك ساڵايلگه‌ ئوميدمان وه‌پێ به‌سيه‌ وه‌ ته‌مام به‌تاڵ بووده‌و...!؟.

ئه‌گه‌ر هه‌رله‌سه‌ر واده‌وه‌ قه‌وڵ ئاڵشته‌وبوين مه‌نيمه‌، ئه‌وه‌ ئه‌ودڵ و ئه‌و قودسه‌ هه‌هن كوردستانه‌و يه‌كێگه‌. ئمجا ئه‌و كائينه‌ كه‌فتيه‌سه‌ كه‌ل و كووچه‌و كوڵانه‌يل كوينه‌وه‌، مه‌ردم عه‌فرين يا ماردين، چه‌وه‌يل له‌ چوارچرای پێشكه‌فتێ يا چوی مه‌لاخدر له‌ ده‌يشت هه‌ولێره‌و چه‌و بوڕيده‌ باباگوڕگوڕ، ئه‌وه‌ره‌ وه‌ هن خوه‌ی زانێده‌ی!.

پرسياره‌گه‌ ئه‌وه‌سه‌، ئايا كريه‌يد يه‌كلاكردن پرس ناوچه‌يل داوريايگ وه‌ تايبه‌تی كه‌ركوك، له‌و دوی ده‌ره‌يل به‌سيای و ته‌نيا له‌ ناونی كه‌سايه‌تيه‌يل سياسی تاوتوی بكريه‌يد...؟.

له‌و وڵاته‌يله‌ ك سيستم حوكم هاتيان(ديموكراسی راسته‌خوه‌ی) يا ته‌نانه‌ت ئه‌را خاسه‌و كردن رێه‌يلێ، لاوردن يا دروستكردن پيه‌ڕنگه‌ی(پرت) په‌ڕين حكومه‌ت و  په‌رله‌مان، ئه‌رايان نييه‌ بی ئه‌وه‌گ ئه‌ڵگه‌ردنه‌و وه‌ مه‌ردم ناوچه‌گه‌و گرتن ره‌زامه‌نديان، هويچ بڕيارێگ له‌ سه‌ری بيه‌ن.

كه‌ركوك ئه‌و پرسه‌سه‌ ك هه‌ميشه‌ چوی كۆسپێگ سه‌ره‌كی له‌ ناونی كورد و به‌غدا بويه‌ ئه‌را ره‌سين وه‌ ئيتفاق، له‌ مه‌رجێگ ئاڵشته‌و بوی ك وه‌خت دويايی هاتن  ديكتاتۆره‌يل و ره‌سين نه‌سه‌وه‌يل بنده‌ست وه‌ مافه‌يل زه‌فتكريايان، له‌ وه‌ختێگ خوه‌مان ئيسه‌ هاميه‌ به‌غدا و ئه‌و شاره‌ جاروبارێ وه‌ به‌رميل بارووت وه‌سف كريه‌يد، چوين و وه‌ كام ئاراسته‌يا هوير له‌ چاره‌سه‌ر كردن كريه‌يد...!؟.

شايه‌د ئه‌را ژيان و ئاسووده‌ بوين نشيته‌جييه‌يلێ خراو نه‌ود بوود هه‌رێمێگ سه‌روه‌خوه‌ی، وه‌لی ئايا ئه‌وسا چوين تويه‌نيمن چوی دڵ خوه‌مان و چوی قبڵه‌ی ته‌مام كورده‌يل وه‌ پێ بنوڕيمن!؟. ئايا ئه‌وسا چوين و وه‌ كام ميكانيزم هوير له‌ ئه‌ودويا هارودنێ كه‌يم؟ ئايا ئه‌رامان هه‌س چوی ناوه‌چه‌ێگ داوريای له‌ جه‌سه‌ی نيشتمانه‌گه‌مان ناوێ باريم و وه‌ل شاره‌يل ترا باريمه‌يه‌و دوڵ...!؟.

ئه‌گه‌ر كه‌ركوك سايڵێ بوود ك فره‌ پارێزگايل ئه‌را وه‌گ توان خوه‌يان له‌ هه‌يمه‌نه‌ی مه‌ڵوه‌ند ده‌رباز بكه‌ن، بوون هه‌رێمێگ سه‌روه‌خوه‌ی ئه‌را وانه‌، ئمجا وه‌ كورد چه‌...!؟. بيلا پۆست سه‌رۆك و ته‌مام داموده‌زگايليش وه‌ ده‌ستيه‌و بوود، وه‌لی له‌ هويرمان نه‌چوود: ئايا ئه‌وسا ئه‌ڵگه‌رداننێ زامه‌ته‌ تر له‌ ئيسه‌ نيه‌ود...!؟. ئه‌گه‌ر هاوكێشه‌گه‌ چه‌واشه‌وه‌ بكه‌يمن و له‌ چوار چێوه‌ی بڕگه‌يل ده‌ستورييه‌و، پله‌ له‌ ئه‌ڵه‌وگرداننێ بكه‌يم، ئه‌گه‌ر فێشر پۆسته‌يل و ده‌سڵاتيش وه‌ ده‌ست غه‌يره‌و بوون خاستره‌ك نييه‌...!؟.

له‌وه‌ر ئه‌و باس و بليچه‌ ك پارێزگای سوننيه‌يل بوونه‌ هه‌ريم و كۆنفيدراليه‌ت كورد – سوننه‌ وه‌ سه‌رۆكاتی بارزانی پێك بايد، هێمان رووشن نييه‌ ك تا چه‌نێ ته‌قلا يا پێشنارێگ له‌يوا هاله‌ ئاريا، وه‌لی ئه‌گه‌ر ئه‌ی جووره‌ بوود، يه‌يشه‌مانه ‌ته‌پگ سامناك تره‌ ئه‌را ئه‌ی مه‌ردمانه‌و له‌ رێ راسه‌گه‌ فره‌ دويرمانه‌ خه‌ێد. ئوميد دێرم كورد ئاماژه‌يل پشت ئه‌ی پێشناره‌ بوينێدو له‌ی راو ئاڵوزه‌ و ته‌ومژييه‌ نه‌وده‌ نێچير و نه‌كفيده‌ ناو داوگه‌وه‌...!.

دوايجار له‌ پرسێگ له‌يوا گرنگ و چارنويس سازا، بڕيار ملله‌ت‌ ك ئايا هه‌رێمێگ سه‌روه‌خوه‌ی ئه‌را كه‌ركوك قه‌بوڵ بكه‌ن يان نه‌...!؟.

ئايا ئاماده‌يه‌ ئاڵشته‌و بوين نه‌خشه‌ی ئه‌ی يارييه‌ قه‌بوڵ بكاو بچود به‌ره‌يگه‌و ك مێژوو له‌ ململانی وه‌ل شيعه‌يا دێرێدو كۆنفيدراليزم ئه‌علان بكا...!؟. ئايا ئه‌را ئيسه‌ی عيراق قسيه‌كردن له‌ سه‌ر سێ كۆنفدراليه‌ت(كورد، سوننه‌، شيعه) خاسترين و گونجاترين چاره‌سه‌ر نييه‌ بێگومان وه‌پاوه‌گه‌زدان له‌ سه‌ر هاتن ته‌مام ناوچه‌ داوڕيايه‌يل...!؟.

 

قادر وه‌رتی