عیراق ده‌وڵـە‌تێگ ئایینییه‌؟

شفق نيوز

خه‌ريك كاڵين تويه‌م ده‌وڵه‌تێگ تاكڕه‌وی و ئايينين. شوماره‌ێگ له‌و لايه‌نه‌يله‌ ڕاسه‌وخوه‌ی بڕيار له‌ سه‌رۆك ئه‌نجوومه‌ت وه‌زيره‌يل نوری مالكی وه‌رگرن و بڕێگ تريان له‌لايه‌ن لايه‌نه‌يليگ جوور بزووتنه‌وه‌ی سه‌در و شوماره‌يگيش له‌ناو حزب ئه‌نجوومه‌ن باڵای ئسلامی عێراق.

 

 

تويه‌نيمن ئاماژه‌يل ئی ته‌قالايه‌يله‌ له‌ ڕويداگه‌يل جياجيا بخوه‌نيمنه‌و، وه‌تايبه‌تيش ته‌قالايه‌يل خراوتركردن وه‌زع ئه‌منی كه‌ركوك و ناوچه‌يل داوڕياگ ده‌يشت هه‌رێم كوردستان و ئاڵشتكردن ياسای دادگای فيدراڵ و كردنه‌ ئامانج كه‌مينه‌يل ئايينی و به‌سان يانه‌ كومه‌ڵايه‌تييه‌گان له‌به‌غداو شاره‌يل تر ك تايبه‌تمه‌ندی فره‌ كلتووری و ئيتنی هاتيان، هه‌ميش كردنه‌ ئامانج و ژێرپاخستن هه‌ق تاك و ئازادی ڕاده‌ربڕين و چه‌وساننه‌وه‌ی ژنه‌يل و هه‌قه‌يليان وه‌خاتر جوور هه‌ڵوژاردن جنگ و نه‌پووشين سه‌رپووش، گشت يانه‌ ناونيشان مه‌شهه‌د سياسی عێراقی ئمڕوون و ئه‌رايچين نزيك له‌ ده‌وڵه‌تيگ تاكڕه‌وی وئايينی له‌خوه‌يان گرن.

له‌ماده‌ی (92)ی ده‌ستوور هه‌ميشه‌يی عێراق هاتگه‌ ك دادگای باڵای فيدراڵی له‌چه‌ن دادوه‌رێگ و پسپۆره‌يل فقه ئسلامی و ياسايی پێكتيه‌ن ك فره‌يينه‌ ئه‌ندامه‌يل په‌رله‌مان شوماره‌و ڕێكخستن شێوه‌ی دياريكردنيان و كار دادگا وه‌گوره‌ی ياسا دياری ئه‌كا.

هه‌ر دو ديوان وه‌قف ئسلامی (شیعه‌و سوننه‌) ناو پسپۆره‌گان دياری كه‌ن و ئه‌نجوومه‌ن وه‌زيره‌يل دو كه‌س له‌ليان هه‌ڵوژنێ و دويای ڕه‌زامه‌ندی فره‌يينه‌ی په‌رله‌مان وه‌گوره‌ی مه‌رسومێگ كۆماری دانريه‌ن. ياسايش تماشای ئه‌ی (قه‌قێيه‌يله‌) جوور به‌شێگ له‌ هه‌یئه‌ت دادگا ناكا، به‌ڵكم كاره‌گه‌يان وه‌بێ هويچ ڕۆڵێگ له‌بڕيارداين ڕاوێژكاری ئه‌دێ.

وه‌لی له‌وه‌رئه‌وه‌گ ئی ڕۆڵه‌ وه‌ل ديدگای حزبه‌يل ئايينی ناگونجێ، ده‌سكردنه‌ ئاماده‌كردن پرۆژه‌ياسايگ نوو و پێشكه‌شی كردنه‌ په‌رله‌مان، ئه‌وه‌يش ئه‌را ئاڵشت كردن ئه‌و ياساو ملكه‌چكردنی ئه‌را ده‌سه‌ڵات پياوه‌يل ئايينی شيعه‌. ئامانج ئی پرۆژه‌يشه‌  له‌وه‌ جه‌مه‌و ئه‌دێ ك كار ڕاوێژكاری پسپۆره‌يل فقهی ئسلامی ئاڵشته‌و بكريه‌ێد ئه‌را كار بڕيارداين و وه‌پيداين هه‌ق ڤيتۆ له‌بان هه‌ر بڕيارێگ ك له‌ ديدگای ئه‌وان ئه‌را ده‌وڵه‌ت و كومه‌ڵگا ناگونجێ.

 

وه‌ شيوه‌ی كوڵ، ئه‌گه‌ر دو كه‌س له‌و (فه‌قێیه‌يله‌) له‌ ناو هه‌یئه‌ی دادگای باڵای فیدراڵ ڤیتۆ دژ وه‌ بڕیارێگ بيه‌ن، بڕیاره‌گه‌ هه‌ڵوه‌شيه‌ێده‌و ‌و ده‌سه‌ڵات (فه‌قیه‌) سه‌پيه‌ێد ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر (10) كه‌س وه‌ليا بوون.

له‌لایگ تره‌و‌ له‌ژیان رووژانه‌ی به‌غداو شاره‌یل تر عیراقدا، ئه‌و ده‌سدريژیيه‌يله‌ ك‌ له‌لایه‌ن هێزه‌یل سه‌ر وه‌مه‌كته‌ب نوری مالكی و هێزه‌ سیاسییه‌ توندڕه‌گانه‌و‌ ئه‌كريه‌نه‌ بان كه‌مینه‌يل ئایینی و ژنه‌يل و تاكه‌گان و یانه‌یگ كويه‌ن جوور (مه‌شرق) ك ‌ئه‌را مه‌سیحییه‌يل ‌گله‌و خوه‌ێد و ساڵ 1944 دامه‌زرياگه‌ وه‌بڕیار سه‌ركرده‌یگ ئه‌منی سه‌ر وه‌مه‌كته‌ب سه‌رۆك وه‌زیره‌يل به‌سيه‌ێد، يانه‌ گشتی ئه‌و ئاماژه‌يله‌نه‌ ك ‌پيشبینی قوناغێگ مه‌ترسیدار لله‌ليان ئه‌كريه‌ێد له‌عیراق.

له‌ی ژوارچيوه‌ رووژنامه‌ی (الإتحاد) ك یه‌كيه‌تی نیشتمانی كوردستان وه‌عه‌ره‌بی له‌به‌غدا ده‌ریئه‌كا له‌شوماره‌ی رووژ 9/9/2012 هه‌واڵێگ له‌يباره‌‌وه‌ بڵاوه‌و كرد ‌‌و له‌تی هاتويد ك ‌بڕیار به‌سانن یانه‌يل كومه‌ڵایه‌تی وه‌سه‌رپه‌رشتی ئه‌فسه‌رێگ ئه‌منی نزیك له‌ مالكی وه‌ناوی فاروق ئه‌عره‌جی وه‌ڕێه‌وئه‌چێ، يه‌يش له‌شوون ئه‌وه‌ هاتگه‌ ك ‌سه‌رۆك وه‌زیره‌يل له‌وه‌خت سه‌ردانه‌گه‌ی ئه‌را به‌شداریكردن له‌كۆنگره‌ی وڵاته‌يل بێلایه‌ن ك‌ له‌مانگ گوزه‌يشته‌ له‌ئيران ئه‌نجامدريا، چه‌وی كه‌فتگه‌سه ‌بڕێگ پیاو ئایینی له‌وانه‌ ‌مه‌رجه‌ع شیعه‌ (مه‌حمود شاهرودی) ك ‌داواكردگه‌ یانه‌ كومه‌ڵایه‌تییه‌گان بووه‌سريه‌ن.

یه‌كه‌م لایه‌ن سیاسيیش ك ‌پشتگیری له‌ ئی هه‌نگاو مالكیه‌ كرد حزب (ئه‌نجوومه‌ن باڵای ئسلامی له‌عیراق) بوی ك‌ له‌ڕێ سه‌دره‌دین قوبانچی مامه‌ڵه‌ی هێزه‌يل ئه‌منی وه‌ل یانه‌يل كومه‌ڵایه‌تی وه‌هه‌نگاوێگ گونجياگ وه‌ل ده‌ستوور له‌قه‌ڵه‌مدا. بڕێگ زانیاریش ك كه‌ناڵه‌یل میدیا بڵاویانه‌و نه‌كردنه‌سه‌و‌ ئاماژه‌ ئه‌را ئه‌وه‌ ‌كه‌ن ك‌ كوڕ یه‌كێگ له‌سه‌ركرده‌ ئه‌منییه‌گان نزیك له‌ مالكی له‌یانه‌یگ كوشياس و يه‌ بويه‌سه‌ مايه‌ی ئه‌وه‌گ په‌لاماريان بيه‌ن و بڕیار به‌ساننیان بدريه‌ێد.

هاووه‌خت وه‌ل ئی رويداگه‌يله‌ له‌(كازمیه‌) له‌به‌غدای پایته‌خت، بڕێگ لافته‌ی ئاڵاجه‌وی كريانه‌سه‌ دارا‌ و له‌تیان پشتگيری له‌ بڕیارێگ حكوومی ئه‌كريه‌ێ ك داوای قه‌يه‌غه‌كردن چيينه‌ ناو ژنه‌یل بێ سه‌رپووش ئه‌را ناو كازمیه‌ ئه‌كريه‌ێ.

ڕووژنامه‌ی (ئه‌لمه‌دا) له‌شوماره‌ی رووژ 17/8/2012 ئه‌وه‌ بڵاوكردگه‌سه‌و‌ ك‌یه‌كێگ له‌سه‌ركرده‌گان ئاماده‌ی فاتحه‌ خوه‌نييگ بوينه‌و له‌وه‌خت خڕخواردنی له‌ ناو ‌ناوچه‌گه‌ ژنێگ ديه‌ وه‌جنگ مه‌ده‌نییه‌و‌. هه‌ر له‌وره‌ داواكردگه‌ ژن بێ سه‌رپووش له‌هاتنه‌ ناو شار كازمیه‌ قه‌يه‌غه‌ بكريه‌ێ، هه‌ميش داواكردگه‌ پۆلیس چه‌ودێری دابونه‌ریت و دیارده‌ی نه‌رێنی له‌شاره‌گه‌و بازاڕه‌گان دروس بكريه‌ێد.

ئه‌گه‌ر ئی هه‌مگه‌ هه‌نگاوه‌يل ئه‌منی و سیاسی و یاساییه‌ ك‌ حكوومه‌ت عیراق جوور به‌رنامه‌یگ حزبه‌ سیاسییه‌گان له‌لایگ و رازیكردن پیاوه‌یل ئایین له‌لایگ تره‌و‌ پیاده‌یان ئه‌كا، بخريه‌نه‌ بوار جێوه‌جێكردن وه‌رده‌وام و به‌رگ ده‌ستووری ‌بكريه‌ێده‌ وه‌ريان و له‌ڕێيانه‌و‌ ده‌س حزبه‌ ئایینییه‌ توندڕه‌وه‌گان ئه‌را كردنه‌ ئامانج كومه‌ڵگا واڵا بكريه‌ێ، وه‌تایبه‌تی كردنه‌ ئامانج كه‌مینه‌ ئایینییه‌گان و ژنه‌يل و ئازادییه‌یل تاك، ئه‌و وه‌خته‌ عیراق وه‌ره‌و ده‌وڵه‌تێگ ئایینی ئه‌چێ. هه‌ڵبه‌ته‌ له‌شان ئی ئجرائاته‌يل ئه‌منیه‌ ك ‌ڕه‌فتار ده‌زگا ئه‌منییه‌گان رژيم سه‌دام حوسێن ئه‌يه‌رنه‌و هوير مه‌ردم‌، ئاڵشتكردن یاسای دادگای باڵای فیدراڵ - ئه‌گه‌ر په‌رله‌مان رازی بوود وه‌پێ و بڕیار له‌بانی بياد- بووده‌ ترسناكترین هه‌نگاو و رێ له‌وه‌رده‌م ده‌وڵه‌تێگ تاسه‌ر سقان ئایینی خوه‌ش ئه‌كا.

 

خالد سلێمان‌

 

ا. ج