ئه‌را ئه‌وانه‌ك تاریخ كورده‌یل فه‌یلى نیه‌ناسن

شفق نيوز

نیشته‌جیبون دیرن، ك وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌یش گشت هه‌قه‌یلیان دیاره‌و دابین كریاگه‌ له‌لایه‌ن حكوومه‌ت و ده‌سڵات‌. بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌گه‌ر ته‌ماشاى قانوون و ده‌ستوور وڵاته‌یل خوه‌رئاواو و بڕیگ له‌ده‌وڵه‌ته‌یل دونیا بكه‌یم، ئه‌وه‌ ئه‌ڕامان ده‌ركه‌فیگ ك هه‌ر هه‌ر هاووڵاتییگ له‌شوون ئه‌وه‌ك په‌نج ساڵ به‌یگه‌سه‌ر له‌و وڵاته‌ دى هه‌ق وه‌رگرتن شوناسنامه‌ى ئه‌و وڵاته‌ دیریگ و له‌ خه‌م هاووڵاتیبوین ده‌رچووگ، وه‌لى له‌ى وڵات پڕ كیشه‌و گرفت و دویر له‌قانوون و ده‌ستوور ئیمه‌ ك ناوى(عراق)ه‌ گشت چشتیگ وه‌ چه‌واشه‌ى وڵاته‌یل تره‌. چوینكه‌ هه‌ق له‌تى گومه‌و مه‌سه‌له‌ى تاریخ له‌تى بویه‌سه‌ چه‌رخ وفه‌له‌ك، ئنجا له‌وه‌خت خڕداینى هه‌ر تاریخیگ كه‌فته‌ بان ئه‌و له‌تى ره‌سه‌نایه‌تى وه‌رگریگ و هه‌ركامى ناته‌ هه‌ناز ئشاره‌گه‌ ره‌سه‌نایه‌تى وه‌پى نیه‌دریه‌یگ.

گشتمان زانیم كورده‌یل فه‌یلى له‌ى عراقه‌ خاوه‌ن تاریخ دویر و دریژیگن و گشت به‌ڵگه‌و زه‌مانیگ ها وه‌ده‌سیانه‌وه‌.

ئیمه‌ نیه‌توایم لاپه‌ڕه‌ى تاریخ به‌یمنه‌ یه‌كاو قوناغ وه‌ قوناغ ده‌سنیشان تاریخ وجوود كورده‌یل فه‌یلى بكه‌یم و به‌ڵگه‌یل كویه‌ن تاریخى بخه‌یمنه‌ ڕوى و نیه‌توایم باس له‌ ساڵه‌یل فه‌رمانڕه‌وایى والى فه‌یلى و حوكمڕانى فه‌یلیه‌یل بكه‌یم له‌ رووژگاریگ ك چین و پیكهاته‌یل جیاجیایگ له‌ژیر سایه‌ى ده‌سڵاتیان ژیانه‌، ئیمه‌ ته‌نیا به‌ڵگه‌ى تاریخى سه‌رده‌میگ خه‌یمنه‌ وه‌رده‌س ئه‌وانه‌ك چه‌ویان برایى نیه‌وینیگ و تا وه‌خته‌یلیگ هاوخه‌مى خوه‌یان نیشاندان و ئیسه‌ پشت له‌كیشه‌ى ره‌واى كورده‌یل فه‌یلى كه‌ن ك به‌عزه‌جاریگ جویر مه‌هانه‌و ده‌سپیچگ داوا كریه‌یگ . وه‌لى له‌ هه‌مان وه‌خت شایه‌ت زوورم بڕیارده‌ره‌یل و قانوونناسه‌یلیش ئى جووره‌ به‌ڵگه‌یلیگ وه‌ده‌سیانه‌وه‌ نه‌وگ ك ئسپات ره‌سه‌نایه‌تى عراقیبوینیان بكا. ماناى ئه‌وه‌سه‌ ئه‌گه‌ر دادگه‌رى یا عه‌داڵه‌ت ریڕه‌و راسه‌قینه‌یگ گردویگه‌ وه‌ر و ئه‌گه‌ر قانوون و ده‌ستووریگ راسه‌قینه‌ په‌یڕه‌و بكریه‌یگ له‌ناونى روڵه‌یل یه‌ك وڵات ك جویر یه‌ك ده‌رده‌سه‌رى و به‌دبه‌ختى كیشانه‌و له‌ژیر سایه‌ى ده‌سڵاتیگ خوینمژ و كاولكه‌ر ئاواره‌و ده‌روه‌ده‌ر بوینه‌، ئه‌وه‌ نه‌بایه‌د فه‌رق و جیاوازى له‌ناونیان بكریه‌یگ و چینیگ ك ره‌سه‌نترین مه‌ردمانیگ داشتگه‌و دیریگ فه‌رامووش بكریه‌ن و له‌ هه‌قه‌یلیان دویره‌و بخریه‌ن و هه‌ق ره‌واى وه‌رگرتن شوناسنامه‌ نه‌یاشتوون ك وه‌ زوور له‌لیان سه‌نیاوه‌.

له‌یرا توایم پرسیاریگ ئاراسته‌ى وه‌رپرس و لایه‌نه‌یل په‌یوه‌ندیدار بكه‌یم له‌باوه‌ت كیشه‌ى شوناسنامه‌و ئویشیمه‌ پیان: ماناى چه‌س له‌ وڵاته‌یل جویر سوید و دانیمارك و كه‌نه‌داو نه‌رویج و ئه‌ڵمانیاو...هتد، ك هویچ گومانیگ له‌تى نیه‌ دویاى په‌نج ساڵ گشت په‌نابه‌ریگ هه‌ق وه‌رگرتن شوناسنامه‌ى ئه‌و وڵاته‌ دیریگ ، وه‌لى له‌وڵاتیگ جویر عراق زیاتر له‌(30) ساڵه‌ رژیم رمیاگ به‌عس شوناسنامه‌ى چینیگ ره‌سه‌ن له‌كومه‌ڵگاى عراقى زه‌فت كرد و تائیسه‌یش وه‌ هه‌مان ده‌ستوور به‌عس مامڵه‌ كریه‌یگ وه‌لى وه‌ شیوازیگ تر له‌ژیر په‌رده‌ى دیموكراسى؟

ئیمه‌ ئه‌ڵڵاجه‌ویمان تیه‌یگ له‌ى حكوومه‌ت تازه‌ى عراقه‌، ك وه‌رگرى یا دیفاع له‌ موسڵمانه‌یل وڵات به‌حره‌ین ئه‌كاو له‌هه‌مان وه‌خت خوه‌یشى زوڵم له‌ به‌شیگ ره‌سه‌ن هاووڵاتیه‌یل خوه‌ى ئه‌كا، یا دوینید هه‌وڵ هاوردنه‌وه‌ى ئاواره‌یل عراقى له‌ مسر و ئوردن و سوریا ئه‌داو په‌نابه‌ره‌یل و ئاواره‌ه‌یل كورد فه‌یلییش ك له‌سه‌ختترین وه‌زعیگ ژیه‌ن له‌ژیر خه‌یوه‌ت و له‌ناو ئوردگایه‌یل جیاجیایگ له‌وڵاته‌یل هاوساو هیمان هه‌وڵ و ته‌قلاى خاسیگ نه‌دریاگه‌ ئه‌را هاوردنه‌وه‌یان تا قورتاریان بووگ له‌ده‌س ئه‌و هه‌مگه‌ جه‌ور و به‌دبه‌ختیه‌ ك له‌تى ژیه‌ن!!!

با پرسیاریگ تر بكه‌یم له‌وانه‌ك نیه‌زان وژدان چه‌س و بوشیمه‌پیان، ئه‌گه‌ر ئیوه‌ مینه‌ى ره‌سه‌نایه‌تى كه‌ین و نیه‌تواین ئى عراقه‌ بشیویه‌یگه‌ یه‌كا به‌فره‌مان ته‌ماشاى ئى به‌ڵگه‌و تاریخ كویه‌نه‌ بكه‌ن و بزانن شماره‌ى(212) پاسه‌پۆرت عراقى خاوه‌نه‌گه‌ى كییه‌؟ خاوه‌ن ئى شماره‌ كه‌سایه‌تییگ كورد فه‌یلیه‌ وه‌ناو ڕه‌حمه‌تى(حاجى حسین محه‌مه‌د)ك یه‌كیگ له‌ عه‌تاره‌یل بازاڕ شوۆرجه‌و كوڕ ناوچه‌ى(عه‌گد ئه‌لئه‌كراد)ه‌، ك له‌ساڵ 1900 وه‌رجه‌ جه‌نگ جه‌هانى یه‌كه‌م هاته‌سه‌ دونیاو له‌وه‌ختیگ جه‌نگ جه‌هانى ده‌س وه‌پیكردگه‌ جایه‌ڵ بویه‌. ئه‌گه‌ر ته‌ماشاى ئى پاسه‌پۆرت و به‌ڵگه‌ى تاریخیه‌ بكه‌یم له‌بان وه‌رگ یا غلافه‌گه‌ى نویسیاگه‌(المملكه‌ العراقیه‌)، یه‌یش ماناى ئه‌وه‌سه‌ ئى پیاوه‌ له‌ عراق له‌دایگ بویه‌و له‌شوونیگ تره‌وه‌ ناتگه‌ وه‌ زوور خوه‌ى بكاده‌ عراقى.

له‌ یادگاریه‌یل فه‌یلى و له‌ نویسانن به‌هلوول كورد، باس له‌ى پاسه‌پۆرته‌ ئه‌كاو ئویشیگ : وه‌ختى په‌نجه‌یلم لاپه‌ڕه‌یل ئى پاسه‌پۆرت(جواز)ه‌ دا یه‌كا، تواس ده‌س بكاده‌ هاوار و گیرستن له‌وه‌ر ئه‌و زوڵم و سته‌مه‌ ك هاته‌ تویش كورده‌یل فه‌یلى. دویاى ئه‌وه‌یش ئوشیگ : ئه‌ڵڵاجه‌وى ها له‌ورا حسین محه‌مه‌د له‌ یه‌كه‌مین كه‌سه‌یلیگ بوینه‌ ك ئى جه‌وازه‌ وه‌گرتگه‌و له‌ په‌ڕه‌ى یه‌كه‌میش له‌ خواره‌وه‌ نویسیاگه‌ له‌عراق له‌دایگ بویه‌(عراقى الولاده‌)، ماناى ئه‌وه‌سه‌ ئه‌وانه‌ك ته‌به‌عیه‌ى ئیرانى هاوردنه‌ كار ئه‌را كورده‌یل فه‌یلى نه‌زانستن كه‌س وه‌و نه‌خشه‌ باوه‌ڕ ناكا؟

بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌گه‌ر ته‌ماشاى ره‌سم سیه‌و چه‌رمگ قه‌ى به‌ڵگه‌نامه‌گه‌ بكه‌یم ره‌سه‌نایه‌تى كورده‌یل فه‌یلى به‌غدا وه‌پیه‌وه‌ دیاره‌و ئه‌و تابعه‌یلیشه‌ ك دریانه‌سه‌ قه‌یه‌وه‌ ره‌سم مه‌لك فه‌یسه‌ڵ دویه‌م پاشاى عراقه‌ ك ئه‌و وه‌خته‌ عومرى مناڵ بویه‌.

هه‌ر له‌هه‌مان پاسه‌پۆرت چشتیگ تر هه‌س، ك ئه‌ویش ئه‌وه‌سه‌ بڕیگ ئشاره‌ت جویر خروج و دخول له‌تى دیارى كریاگه‌ له‌ناونى سعودیه‌ ئه‌را ئه‌نجامداین حه‌ج ماڵ خوداو لوبنان و بڕیگ له‌وڵاته‌یل تر و هویچ ئشاره‌تیگ له‌تى نیه‌ ك ته‌نیا جاریگیش سه‌ردان ئیران كردویگ وه‌ دریژایى عومرى، ئنجا ئایا ئى جووره‌ هاووڵاتییگ بووگ وه‌پى بویشن ته‌به‌عیه‌ى ئیرانى؟

به‌هلوول ئویشیگ: ئه‌ڵڵاجه‌وى ها له‌ورا، ك یه‌كیگ له‌ كه‌س وكاره‌ى حاجى حسێن ك ناوى(عه‌باس عه‌لى جه‌عفه‌ر)ه‌، وته‌سه‌ پیم له‌وه‌ختیگ ك حاجى حسێن فه‌یلى پاسه‌پۆرت عراقى داشتگه‌ پاشاى عراق ئه‌و پاسه‌پۆرته‌ نه‌یاشتگه‌، چوینكه‌ پاشاى عراق ئاشكراس ك پاسه‌پۆرت توركى داشتگه‌و عراقى نه‌ویه‌، وه‌لى حاجى حسێن چوینكه‌ عراقى بویه‌ داشته‌سه‌ى. وه‌لى ئه‌وه‌ بوى رژیم به‌عس دكتاتۆر نه‌زانست چوین ئى چین ره‌سه‌ن كورده‌ له‌ناو بووه‌یگ و هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى وه‌رگرتن ده‌سڵاتیه‌وه‌ جویر ئاگر وه‌شكیا گیان كورده‌یل فه‌یلى و شوناسنامه‌ له‌لیان سه‌نده‌وه‌و ماڵ و موڵكه‌یلیان گشتى وه‌ناهه‌ق له‌لیان زه‌فتكردو ئیسه‌یش دویاى بڕیار دادگاى باڵاى تاوانه‌یل عراقى ك كیشه‌ى كورده‌یل فه‌یلى وه‌ ته‌واوى ئاشناكرد وه‌ له‌ناوبردن وه‌جه‌م، وه‌لى حكوومه‌ت عراق هیمان دگان وه‌هه‌قا نه‌ناگه‌و له‌لایه‌ن په‌رله‌مانه‌وه‌ پشتڕاس یا ته‌سدیق نه‌كریاگه‌و هه‌ر چه‌وه‌ڕى ره‌حمه‌ت خوداو خاوه‌ن وژان پاكن.