كار دبلۆماسى له‌ سه‌رده‌م تازه‌

شفق نيوز

  وه‌ل ده‌ركه‌فتن سه‌ره‌تایگ له‌ كار دبلۆماسى له‌ قوناغه‌یل كویه‌ن، وه‌لى ئى كار دبلۆماسیه‌ فیشتر وه‌ شیوه‌ى نهێنى وه‌ختى بویه‌ وه‌ل وه‌رده‌وامى ئاڵشتكارى نوێنه‌ره‌یل دبلۆماسى و تا له‌یوا وه‌پیهات ئى قوناغه‌ وه‌رده‌وام بوود تا ساڵ 1914 و رویداین جه‌نگ جه‌هانى یه‌كه‌م، چوینكه‌ له‌ى ساڵه‌ وه‌ دویاوه‌ له‌وه‌ر ئه‌و ئاڵشتكاریه‌یل گه‌ورا ك له‌سیسستم سیاسى جه‌هانى و په‌یوه‌ندیه‌یل ناوده‌وڵه‌تى رویدا، دى كار دبلۆماسى جوور هه‌ر چه‌مگیگ تر سیاسى جیواز كریا ئه‌را قوناغیگ تازه‌تر و شیواز جیوه‌جیكردنیشى وه‌ته‌واوى په‌ره‌ سه‌ند.

هه‌رچه‌نى سه‌ره‌تاى ئى قوناغه‌ وه‌ شیوه‌یگ دیار چووده‌و ئه‌را ساڵ 1914، وه‌لى ریشگ و بنه‌ماى چووده‌و ئه‌را قوناغه‌یل زویتر ك له‌كۆنگره‌ى ڤیه‌ناى ساڵ 1815 ده‌س وه‌پى ئه‌كا، ك یه‌كیگ بوى له‌و كۆنگره‌یله‌ ك كاریگه‌رى داشت له‌بان كار دبلۆماسى.

قوناغه‌یل زویتر بویه‌ هووكار ده‌ركه‌فتن بڕیگ بنه‌ماو ده‌ستوور ئه‌را ریكخستن چوارچیوه‌ى كار دبلۆماسى، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ده‌وڵه‌ته‌یل ئۆرپى هس وه‌ گرینگى و خواست ریككه‌فتننامه‌یگ كردن ئه‌را ریكخستن تایبه‌ت ئه‌را نوێنه‌رایه‌تى ده‌ره‌كى، هه‌ر وه‌و خاتریشه‌ یه‌كه‌م گام له‌ ساڵ 1815 له‌ ڤییه‌ناوه‌ ده‌س وه‌پیكرد.

ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌یله‌ ك له‌ى كۆنگره‌ به‌شدار بوین، دیاریكردن شاره‌زایه‌یل باڵوێز و ئمتیازه‌یل گرتنه‌ ده‌س، وه‌ل ئاشكراكردن دانیشتنه‌یل، دى ئه‌و كۆنگره‌ بویه‌ دریژه‌ده‌ر چه‌نه‌ها كۆنگره‌ى تر، له‌وانه‌یش: كۆنگره‌ى ڤیه‌نناى 1961 ئه‌را په‌یوه‌ندیه‌یل دبلۆماسى، كۆنگره‌ى ڤیه‌نناى 1963 ئه‌را كاروبار باڵوێزگه‌رى، كۆنگره‌ى ڤیه‌نناى 1969 ئه‌را نوێنه‌رایه‌تیه‌یل تایبه‌ت و چه‌نه‌ها ئاڵشتكاریه‌یل تر له‌بان ئاست جه‌هانى ك یه‌یش هووكاریگ تر بوین ئه‌را پیشكه‌فتن و له‌وانه‌یش: شووڕش فره‌نسى و ئمبراتۆریه‌ت ناپلیۆن ك بویه‌ مایه‌ى سه‌رهه‌ڵداین ئاڵشتكاریه‌یل گه‌ورا له‌ باره‌یل سیاسى و ئابوورى و كوومه‌ڵایه‌تى.

هه‌ر ئه‌و كۆنگره‌یشه‌ بویه‌ هووكار چه‌ساپنن سیستم تایبه‌ت ئه‌را كاروبار حكوومه‌ت و چاره‌سه‌ر كاره‌یل ده‌ره‌كى و مه‌شقكردن وه‌ فه‌رمانبه‌ره‌یل ئه‌را خزمه‌ت باڵوێزخانه‌و شوونه‌یل تایبه‌ت و ئاراسته‌كردن نوێنه‌رایه‌تیه‌یل خوه‌یان وه‌گووره‌ى ده‌ستوور نویسریاگ و له‌ ئاكام ئى پیشكه‌فتنیشه‌ دى ئه‌وه‌ بوى دبلۆماتكاره‌یل نماینده‌ى ده‌وڵه‌ته‌یل كردیان و كاروبار خوه‌یان وه‌ ته‌واوى ئه‌نجام دیان.

رێبین عه‌بدولڕه‌حمان

ج . أ