كەم بژی، چوی ئەڵو بژی

شفق نيوز

مامۆستا " هەژار " یەكێ دە شاعرەیلێ گەپ و نامدارێ كورد دە یەكێ دە شعرەیلێ خوەی ئویشێ:

لای هەڵۆی بەرزە فڕی بەرزە مژی...چۆن بژی شەرتە نەوەك چەندە بژی

ئی داستانە دەیرەو دەس وەی كەی كە ئویشن قڵا فرە ژیێ و ئەڵو عومرێ كەمە.

یەی رۆژ شاوەكی ئەڵوێ وە پەی شكار دە لانە دا وە دەر، باڵ گرت و باڵ گرت تا چگ موولەق گرت.

دە بانەو چیەم گل دیا و هەرچگە مەلەوەر دە ڕیێ زەمین بی گرتیە كلێ چیەم . دە ناكام نووڕس یەی قڵای دە سەرێ كیەنی ئاوێ نیشتگەس و هووشێ وە خوەی نییە ، ئەڵو چوین دی هیچ وە دەسێ نەكەفتی ژە ناهەڵاجی هەڵاماتێ قڵا هاورد . دە بانەو قیتگە بەسی و وە گڕێ خوەی ڕەسانە قڵا و تەك و جم دەی بڕی .

قڵا وەختێ هاتە خوەی كە چنگیڕێ ئەڵو تا دوكوتی چگییە گیانێ و دی رێێ وایین ئەڕای نەمەنی .ئەڵو كە شكارێ خوەی گرتی وسا تا هچانێ بخوەی و دویمای كەمێ دەس بكەی وە خواردنێ قڵا. قڵای فەقیر كە ڕك دەی بڕیای و دی چیەمەڕێ مردن دكرد ، وە ئەڵو وت : ئەگەر نەخوەیتەم چشتێ ئەڕات ئویشم كە باوڕ نیەكەم دە كەسێ تر بژنەویتەی ، ئەمان تەنیا وە مەرجێ ئویشمەی كە نەخوەیتەم !

ئەڵو فكر كرد قڵا خوازێ بخەڵەتنێگەی و ژە قەپێ دەربچوو ئەمان دوارە وە خوەی وت یە خو نیەتەنێ دە دەسم بوای ، بیلا بزانم چە ئویشێ هادەی قسەی قڵا وە گەرەكم بای . ئەڵو وە قڵا وت : قسەت بویش بزانم ... ئەگەر دیم وە كارم دیای خو ولت كەم بچیت ، ئەمان ئەگەر بخوازی فێڵەسوو بازی دراری وە گەن كوشمەت !.

قڵا وت : هەرچگە تو بویشی و دەس كردە قسە كردن و وت : ئیوە ئەڵوەیل ئەڕا یە زی مرن چوین چگنە بنێ ئاسمان گرتنەس و ژە باقی مەلەوەرەیل دویرن ، تەنیا چاشتتان گوشتە و چشتێ تر بێرژە گوشت نیەخوەن و تەنیا ژە هەوای بڵێنی هەناسە كیشن ...! یەسە گیانتان فریە نازك نارنجییە و وە بویچگترین ئاڵشت بوینێ چاشت و ئاوتان ، گیانتان سوس دوو ئو مرن .ئەمان ئیمە قڵایڵ هەرچشتێ بوو خوەیمن ئەگەر گەن بوو یا خاس ، دە هەمە جیێ خەفیمن ، ژە هەر ئاوێ خوەیمن ، دزی كەیم ، بەشێ یەكتری ئەڵواقنیم و كوڵ وڕ وە هەر فەنێ بییە و ژە هەر چشتێ بوو خاو و خواردێ خوەمان پوڕنیمن .یەسە كە گیانمان بتەوە و گوشتێ لەشمان تیەڵ و هیچ ناخوەشی و ژانێ ئەڵە لەشمان نیەنیشێ . ئەڕا یە فرە ژییمن و عمرمان دریژە .

ئەگەر ئیوەیش جوور ئیمە بانە خوار و چوی ئیمە بژین حوكمەن بزان كە عمرتان و تەمەنتان فرەو دوو ئو تویەنن فێشتر دەی دنیا بمینن.

قڵا قەیرێ فرەی دە فەن و ڕەوەنەیلێ كە بایسێ دریژ بینێ ژیان دوو ئەڕای ئەڵو وت و وەختێ زانس ئەڵو چگەسە فكر و خیاڵێ قسەیلەی دی هیچ نەوت و چیەمەڕێ بی بزانێ چە جواوێ دێ.

ئەڵویش كە تا ئێسە كەسێ چنە قسیەیلێ ئەڕای نەكردی ، تەمای فریە ژیان نیشتە باوڕێ و خوەی دە بانێ لەشێ قڵا دا لا ئو وت : قسیەیلەت خاس ئەمان ئەڕا یە كە من خاس بكەفمە ڕەوەنێ ئی چشتەیلە كە وتیت ، بایەسە چەن رۆژێ وەردم بوویی تا شوون و نوونێ خاس و خراو ئەڕام بویشی .

قڵا كە گیان دەر كردی وە خوەشڵە خوەشی وت : وە بانێ هەردگ چیەمم و دویمای تەكاننێ خوەی و خواردنێ كەمێ ئاو وە ئەڵو وت : تو تەنیا وە شوونم بیا و كارت نەو ... !

هەردگیان باڵ گرتن و كەفتنە ڕێ ، هەردگ ورسگیان بی ، كەمێ كە چگن ڕەسینە بانێ ئابادیێ ، دە كەشێ ئابادی ئاشقاڵ و سەماتكوڵانێ فریەی ڕشیای ، قڵا وت : بچیمنە خوار بزان چشتێ خوەیمن ، وە یەكەو هاتنە خوار و دە بانێ سەماتكوڵان نیشتن . بووگەنێ ئاشقاڵ مەزگێ سەر دتووقان ، قڵا دەس كردە ژێروبان كردنێ ئاشقاڵەیل و جار جار چشتێ ددراورد و دخوارد ، ئەڵو كە یە ئەوەڵ جارێ بی هاتیە ئیجوورە جیێ ، دە بوویێ سەماتكوڵان وڕ و گیژەو بی و دە شوونێ خوەی وسای . قڵا وت : ئەڕا وسایتە ؟! تونیش جوور من فێر بكە و دەور و گردت بتویچن تا چشتێ ئەڕا خواردن بینیتەو .

ئەڵو هات بویشێ كە نیەتەنێ و دڵێ نیەقرچێ ئەمان ژەنوو كەفتە ویرێ قسەیلێ قڵا و وە خوەی وت : هەركارێ دە ئەوەڵەو سەختە ئەمان دماخر هووكارە دووم و دی ئاسانە ئەڕام . ئەییش وێنەی قڵا دەس كردە چویچانن و پشكاننێ ئاشقاڵەیل و پاشمەنەی گەنیاگێ چشتێ پەیدا دكرد و وە قەیزەو دخواردەی .چەن رۆژێ وەردێ قڵا دەنامێ سەماتكوڵانەیل و پرتێ پێسی و چەن رۆژێگیش وە دزی كردن دەی لانە و ئوو لانە و بەشێ یاو ئەی خواردن بردە سەر . یەی رۆژ كە وەردێ قڵا ئەڕای ئاو خواردن نیشتینە لای كیەنی ئاوێ ، ئەڵو سەر چەمان تا ئاو بخوەی كە دە ناكام چیەمێ كەفتە وێنەی خوەی دە ڕیێ ئاوە ، ئەوەڵ فكر كرد سای كەسێ ترە ئەمان هەگێ خاس ئێسفای وێنەگە گرت نووڕس وێنەی خوەیە ئەمان ئێقەرە گوەڕیاگە و گەڕ و گول بییە كە بێرژە ئەڵو شێوەی گشت مەلێ پێسێ تر دێ .

گیانێ هاتە ڕقیان و نامێ دڵێ خامەو بی ، فرە خوەی وە بویچگ ددی ، دەو هەیبەت و شكووهە هیچ نەمای و خوەی وە بێ قورب ددی . دی داو سیەم و قوەت و ڕەنگینیە چشتێ وە جی نەمەنی . فكر دكرد فرە ژار بییە، چگە نامێ فكر و دە دڵێ وە خوەی وت : ها كوو ئوو قورب و گەپیتە؟! هاكوو ئوو سەربەرزی و شەرەف و خیرەتتە؟! چە وەی هات ئوو ئاسمان و بڵێنی و تێژ باڵیتە ؟! ئەومە هیچ مەلێ دە كویەسان دە تاوێ تو نیەویریا خوەی نیشان بێ ، خاس بنووڕە خوەت بزان كیت و چە كەیت!

دیتە چوی خوەت دیلێ نانێ زگ و تەمای درووینێ فریە ژیان كردیتە؟!

وەیش چ نانێ و چ ژیانێ ؟! دە نامێ پێسی و زەلیلی و گەن و گی خواردن و... ئەگەر وەیجورە هەزار ساڵیش بژیت ئایا قوروشێ تیەرزێ ؟!

باوگ و باپیرەیلت ئەڕا یە كەم ژیان ، چوین دروس ژیان . ئەڕا یە نامێ خوەیان نانە " ئەڵو " تا هیچ مەلێ پێسێ نەوێرێ بویشێ من سوڵتانێ ئاسمانم، ئەڕا یە دە بڵێنی ژیان چوین دزانستن كە یەی رۆژ وە ئازادی ژیان و سەرفرازی شەرەف دێرێ وە هەزارساڵ ژیان دە ژێر دەستی و نانێ زەلیلی خواردن . تو ئەڵو نامتە و بایەسە چوی ئەڵو بژییت نە چشتێ تر ، تو ئەڕای ئازاد ژیان و دە بڵێنی ژیان دروس بیتە نە جوور قڵا لویل بخوەی دە نامێ گەن و گی و سەماتكوڵان

یەمە تا دێر نەوییە ئرز و ئاوڕیێ خوەت باراو ، دەی پرت و پێسی و گەناوە درا دەر و بچوو شوونێ باوگ و باپیرانت بگر و وە سەربەرزی بژی .

ئەڵو هەگێ خاس فكرەیلێ خوەی كرد ، وە بێ خەوەرێ قڵا باڵ واز كرد و هێز گرت . قڵا وەختێ دی ئەڵو باڵ گرت ئەییش فڕی و كەفتە شوونێ .

ئەڵو جگ جگ وەراو بان دچگ و قڵای فەقیریش وە هەڵكە هەڵك كەفتیە شوونێ و هەرچگە هاوار دكرد ئەڵو جواوێ نیا .

قڵا وە هەر فەنێ بی خوەی ڕەسانە نزیكێ ئەڵو ئو وت : من دی ژە یە فێشتر نیەتەنم بامە بانتر ، دیری ئەڕای كوو چیت ؟! ئەگەر دە دەسێ من توریایتە وەم بویش ؟ من كە خەتا و خەڵافێ نەكردمە ! ئەنی دی ئەڕا دەنگ نیەكەی ؟!

ئەڵو لا ئەڵكرد و وە قڵا وت : تو تاوانێ نەیری و من دە تو نەتوریامە !

من دێرم وەراو ئەسڵ و بنەچەكێ خوەم و ئوو شوونە كە جیێ ڕاسیمە چم ..!

من فریە مەمنوونێ تونم ! تو وە جوورێ كە خوەتیش نەزانستی مانای ژیان و زنەی وە من فیەمانی و وە كردار و ژیانێ خوەت ئی پەیامە دایتە من كە " ئەڵو باسە چوی ئەڵو زنەی بكەی و ئازاد بوو ".

كۆتایی

وشە :

 

ئەڵو : هەڵۆ

مەلەوەر: پەلەوەر ، كۆی باڵندە كان

مەڵ: باڵندە، مەل

قیتگە : قوولە ، شێرجە

ڕك : دەرفەت ، بۆشایی

گڕێ : چركەیەك ، كاتێكی زۆر كەم

هچان : وچان

فێڵەسوو: فێڵباز

ئالشت : گۆڕین ، ئاڵشت

ئەڵواقانن : ڕفاندن

كوڵ وڕ : كورت ، خوڵاسە

خوارد : خوراك ، خواردەمەنی

پووڕانن: دابین كردن ، لێكخستن

حوكمەن : حەتمەن ، سەداسەد

بایس : باعیس ، هۆكار

تەمەن : عومر ، تەمەن

هەگێ : كاتێك ، وەختێ

مەزگ : مێشك

فێر : گەڕان بە دوای شتێك

سا : سێبەر ، سێوەر

سیەم : سام ، هەیبەت

دیل : ئەسیر ، دیل

ئەومە : جاران ، پێشتر

ئاوڕی : ئابڕۆ

ئرز : ئابڕۆ

یەمە : ئێسە ، ئێستا

مانا : واتا

 

نویسەر: وەحید كەمالی