خوه‌رهه‌ڵات ناوين سه‌رله‌نوو وه‌خوين كیشريه‌ی

شفق نيوز

له‌و باوه‌تيشه‌و جیمس فالوس و كینیس براوه‌ر له‌ خول مانگانه‌ێ ئه‌تله‌سی ئاماژه‌ وه‌ئه‌وه‌ كردنه‌ ك باێه‌د له‌ چاره‌سه‌ر سه‌ربازى دویره‌و بكه‌فیم و بگه‌ردیمه‌ شوون چاره‌سه‌ر سیاسى، ئمج وه‌ڕاى براور وه‌و چاره‌سه‌ره‌ بایه‌سه‌ ئه‌مریكا كووتاييهاوردن وه‌ سایكس بیكۆ په‌سه‌ن بكا، وه‌و مانا ك بايه‌سه‌ رازى بوود وه‌ به‌شبه‌شه‌وكردن عراق له‌ بان سێ ده‌وڵه‌ت كورد و سونی و شیعه‌، يه‌يش وه‌شێوه‌ێگ ك ده‌وڵه‌ته‌ سونییه‌گه‌ به‌شێگ له‌ خاك سوریه‌ له‌تی بوود، ئه‌ويش ئه‌و به‌شه‌سه‌ ك ئیسه‌ هاله‌ ژێر ده‌س داعش.

وه‌رده‌وامى داعش جارێگتر كیشان نه‌خشه‌ێ خوه‌رهه‌ڵات ناوين تێه‌رێده‌ یادمان، له‌وانه‌یش عراق و سوریه‌ ك مارك سایكس و جورج بیكۆ 99 ساڵ له‌ێه‌ووه‌ر ده‌سنيشانی كردن، ئه‌و هه‌ردوگ پیاوه‌ نه‌تویه‌نستنه‌ ئه‌ركه‌يليان بڕه‌سننه‌ ئه‌نجام، به‌ڵكوو ڕێككه‌فتنه‌گه‌ بويه‌ نيشانه‌ی به‌شه‌وكردنێگ زاڵمانه‌ێ ئمبراتۆرى عوسمانى له‌ شوون جه‌نگ جه‌هانى یه‌كه‌م و بوێه‌ بایس په‌يابوين چه‌ندین كیشه‌ ك تا ئيسه‌يش وه‌رده‌وامن.

ئه‌وه‌گ ئمڕو دوێنیمنه‌ێ ده‌رباره‌ێ سنووره‌یل، له‌ێوا كیشیانه‌ ك وه‌ل گروپه‌يل ئاینى و نه‌ته‌وه‌یی بگونجیه‌ن و ئه‌و چه‌واشه‌كاریه‌ ك ئه‌و دو دبلۆماتكاره‌ له‌ ساڵ 1916 ئه‌نجامى دانه‌ له‌ڕاسی ئه‌و فكره‌ له‌و گفتگوه‌يله‌و هاتێه‌ ك ئه‌ڕا به‌شبه‌شه‌وكردن ئمبراتۆرى عوسمانى كریاس.

له‌ خاڵ 12ى ڕێككه‌فتنه‌گه‌ ك له‌ ١٤‌ به‌ند پێك هاتێه‌، سه‌رۆك ئه‌وسای ئه‌مریكا ویدور ویلسون ده‌قيگ هاوردێه‌سه‌ ناوێ ك ئویشێد" ڕه‌گه‌زه‌یلتر ك له‌يه‌ودويا ملكه‌چ ده‌سه‌ڵات عوسمانى بوون، باێه‌د دڵنیا بكرێه‌ن و ژیانێگ ئارام ئه‌ڕایان دابین بكرێه‌ێ" یانى ماف چاره‌ێ خوه‌ێنوێسانن بدرێه‌یده‌ پێیان، ویڵسون لوجنه‌ێگ ئه‌ڕا ئه‌و مه‌به‌سه‌ پێك هاورد وه‌خاتر وه‌ ده‌سهاوردن ڕاسیه‌گان و وه‌رگرتن ڕاى مه‌ردم له‌و ناوچه‌یله‌.

وه‌ڕاسى تازه‌كردنه‌وه‌ی رێككه‌فتننامه‌گه‌ى به‌شه‌وكردن ئمبراتۆريه‌ت عوسمانى ك له‌ نزیك پاریس له‌ ساڵ 1920 كریا، ته‌نیا نوه‌وكردن سایكس بیكو بوێ و هویچ تر، يه‌يش ئه‌ڕا ئه‌وه‌گ باوه‌ڕه‌گه‌ى ویلسون له‌ باوه‌ت ماف چاره‌ى خوه‌ينویسین باێگه‌ دی له‌ شوون ئه‌وه‌گ كه‌مینه‌گان جور كورد و ئه‌رمه‌ن و یونانیه‌گان خریانه‌ بان ئمبراتۆری عوسمانى و هه‌ر جوور ئه‌وه‌گ وه‌سه‌ر سایكس بیكۆ هات، كوده‌تایش كریا بان رێككه‌فتننامه‌ى به‌شه‌وكردن ئمبراتۆرى عوسمانى.

توێه‌نیم بوێشیم سنووره‌یل ماف چاره‌ێ خۆينویسین جوور خوه‌ێ مه‌نیاد ئه‌گه‌ر ئه‌مریكا خۆێ نه‌كیشێاده‌و له‌ ناوچه‌گه‌ و توركیه‌ وڵ نه‌كرداگ تا ده‌سه‌لاته‌گانى وه‌رفراوانه‌و بكه‌ێگ، ئمبراتۆری عوسمانى له‌ ئه‌نجام ریككه‌فتن سایكس بیكو یا باوه‌ڕ وێلسون وه‌ماف چاره‌ێ خۆينویسین له‌ ناو نه‌چى ، به‌ڵكوو له‌ ئه‌نجام جه‌نگ جه‌هانى يه‌كه‌م و ئه‌و جه‌نگه‌یله‌ ك دوێاى جه‌نگ توركیه‌ و یۆنان وه‌رپا بوێن بوێنه‌ بایس ئه‌وه‌گ ده‌سه‌ڵات سوڵتان عوسمانى و گه‌ورايه‌‌گه‌ى له‌ ناو بچووگ، ئمجا كووتایى خه‌لافه‌ته‌گه‌ێ ئه‌بو به‌كر به‌غدادیش وه‌هه‌مان شێوه‌ له‌ بان زیره‌كى هوير وباوه‌ڕه‌يل خوه‌رئاوا نه‌وساس ، به‌لكوو له‌بان سه‌ركه‌فتن و شكه‌ست سوپاگه‌ێ مه‌نگه‌.

شین ماكمیكین

ج ك