ئاسایش و حكوومه‌ت و سیستم دیمۆكراسى

شفق نيوز

ده‌سڵاته‌یلى وه‌ى جووره‌ ریكخستگه‌ ك"كار ده‌زگایه‌یل ئاسایش و ده‌زگاى هه‌واڵگرى نیشتمانى وه‌گووره‌ى یاسا رێكبخریه‌ێدو ده‌سنیشان ئه‌رك و ده‌سڵاته‌یلى بكریه‌ێدو له‌هه‌مان وه‌خت وه‌گووره‌ى ریڕه‌و هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد كار بكاو له‌ژیر چه‌ودیرى ئه‌نجوومه‌ن نوێنه‌ره‌یل بوود.

 

مادده‌ى 71یش له‌ده‌ستوور ده‌سنیشان ده‌سڵاته‌یل ئه‌نجوومه‌ن وه‌زیره‌یل كرد جوور"نه‌خشه‌ناین و جیوه‌جیكردن سیاسه‌ت گشتى ده‌وڵه‌ت و پلانه‌یل گشتى و سه‌رپه‌رشى كار وه‌زاره‌ته‌یل و ئه‌و لایه‌نه‌یله‌ ك په‌یوه‌س نین وه‌ وه‌زاره‌ته‌و، وه‌ل ئه‌وه‌یشا رێككه‌فتننامه‌ى هه‌ولێر مه‌سه‌له‌ى خاسسازى دۆسیه‌ى ئاسایش له‌تى دانریا ك یه‌یش ده‌قه‌گه‌یه‌ له‌باوه‌ت ده‌زگایه‌یل ئاسایش و ده‌سڵاته‌یلى:

 

1- داناین یاساى ده‌زگایه‌یل ئاسایش ك دیارى ده‌زگایه‌یل كاراو ئه‌رك و ده‌سڵاتیان ئه‌كا.

2- خواست ده‌رفه‌تداین وه‌ ده‌زگایه‌یل ئه‌منى جوور جیوه‌جیكار به‌رزترین پله‌ى پیشه‌یى.

3- سه‌رچه‌مانن ده‌زگایه‌یل ئاسایش ئه‌را پرس وپرسكارى له‌ئه‌نجوومه‌ن نوێنه‌ره‌یل وه‌گووره‌ى خاڵه‌یل ده‌ستوور.

4- له‌یه‌كه‌وداین و چه‌ودیریكردن گشت ئه‌و سه‌ركرده‌و كه‌سه‌یل ئاسایشه‌ ك شكایه‌ت ده‌رهه‌قیان تومار كریه‌ێد له‌وه‌ر جیوه‌جى نه‌كردن هه‌قه‌یل ئاده‌میزادو له‌هه‌مان وه‌خت حه‌سانه‌یش وه‌پیان نه‌دریه‌ێد.

5- كاراكردن نه‌خش یا رۆڵ ئه‌نجوومه‌ن پارێزگایه‌یل وه‌گووه‌رى ده‌ستوور و یاساى ئه‌نجوومه‌نه‌یل.

6- دامه‌زرانن شوونه‌یل به‌حسكارى ئه‌را نه‌فوه‌رگرتن له‌ خانه‌نشینه‌یل.

7- كۆنترۆڵكردن مه‌رزه‌یل وه‌ هووكاره‌یل تازه‌.

8- ره‌فتاركردن تون وه‌ل ئه‌وانه‌ك ناشه‌رعى له‌مه‌رز ئه‌یه‌نه‌ ناو.

9- دامه‌زرانن ده‌زگایگ تایبه‌ت وه‌ رویداگه‌یل كوت وپڕ و چاره‌سه‌ر گورجیگ ئه‌را ناوچه‌یل زه‌ره‌دمه‌ن.

10- خاسه‌وكردن نه‌خش و ده‌سڵات ده‌زگاى هه‌واڵگرى نیشتمانى.

 

كاراكردن شوونه‌وار بنه‌ماى حكوومه‌ت له‌بان مه‌سه‌له‌ى ئاسایش و مقه‌یه‌تیكردن سیستم گشتى و دیمۆكراسى و هه‌قه‌یل ئاده‌میزادو رێكخستنى وه‌ل هه‌واڵ هاووڵاتیه‌یل و په‌رله‌مان له‌هه‌ر رویدایگیگ هه‌وه‌جه‌ وه‌ ده‌خاڵه‌نكردن سه‌ربازى داشتگه‌، ئمجا له‌یره‌ رێره‌و راس له‌وه‌رچه‌و نه‌گیریاگه‌و ده‌ور كاراى لیژنه‌ى ئاسایش و وه‌رگرى په‌رله‌مانى له‌وه‌ر خاتر چه‌ودیرى و له‌یه‌كه‌وداین سه‌رپیچیه‌یل ئه‌و ده‌ور خاسه‌ نه‌ویه‌و هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش سووكایه‌تى فره‌یگ وه‌ هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد كریه‌ێدو كاره‌یلیگ ئه‌نجام دریه‌ێد له‌ژیر سایه‌ى سیاسه‌ت ك مایه‌ى خه‌م و هه‌ڕه‌شه‌س له‌ نه‌ریت كوومه‌ڵگاو هه‌ڵوژانن دیمۆكراسى. ئمجا سه‌رپه‌رشى سیاسى له‌بان مه‌سه‌له‌ى ئاسایش و مقه‌یه‌تیكردن سیستم گشتى فره‌ نازگ و هه‌ڵه‌په‌ڵه‌س، ئه‌ویش وه‌بڵاوه‌وكردن راپۆرته‌یل له‌بان كاره‌یل ئاسایش و ئه‌و زه‌ره‌ده‌یله‌ ك داشته‌سه‌ى.

 

له‌ى حاڵه‌ته‌ بایه‌سه‌ په‌یوه‌ندى ناونى ئاسایش و سه‌رپه‌رشى حكوومى یه‌كسان بوود له‌چوارچیوه‌ى سیستم دیمۆكراسى، چوینكه‌ ئه‌گه‌ر چنه‌ نه‌ود ئه‌وه‌ ئاسایش حاڵه‌تیگ پۆلیسى هه‌ڵوژنێد و سه‌رپه‌رشى حكوومه‌تیش ئاڵشت بوود ئه‌را لایه‌نگرى خودى و ئاكامه‌گه‌یشى ئه‌وه‌سه‌ ك مه‌ترسى فره‌یگ په‌یا بوود.

 

ریاز هانى به‌هار

ج