(به‌دره‌)ى كوردستانى

شفق نيوز

له‌ مه‌رز ئیرانه‌وه‌و كه‌فیگه‌ خوه‌رهه‌ڵات پاریزگاى كووت. له‌رووژهه‌ڵاتیه‌وه‌ كویه‌یل پشتكو و له‌باكووریشه‌وه‌ مه‌نه‌لى كوردستانى و له‌باشووریشه‌وه‌ پاریزگاى (عماره‌)س. ك له‌سه‌رده‌م رژیم وه‌رین مه‌ردم به‌یره‌ تویش به‌دبه‌ختى و ماڵویرانى و ده‌روه‌ده‌رى هاتنه‌و كه‌فتنه‌سه‌ وه‌ر زوڵم و سته‌م و ده‌ركردن وه‌ره‌و پشت مه‌رز له‌ڕیگه‌یل مینڕیژى یا لوغمدار و له‌ناوبردن فره‌یگ له‌لیان.

به‌یره‌ یه‌كیگ له‌و شاره‌یل شوونه‌واردار تاریخیه‌ ك وه‌(بادریا)یش ناو بریاگه‌و نه‌خش یا ده‌ور گرنگ داشتگه‌ هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى سه‌رده‌مه‌یل ژیار ئنسانى له‌وڵات ناونى دوچه‌مان، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش هه‌ڵكه‌فت یا مه‌وقع ناسریاگ و چه‌سپیاگیگ داشت له‌لاى ئه‌كه‌دیه‌یل و بابلیه‌یل، وه‌ل ئه‌وه‌یشا كویه‌نترین خه‌ریته‌یگ له‌تاریخ وه‌رجه‌ نزیكه‌ى چوار هه‌زار ساڵ ك له‌خه‌ڕگ دروس كریاویگ ، ده‌سنیشانى كردگه‌ له‌باشوور ناوچه‌ى ئاشوور ك ئیسه‌ له‌ موزه‌خانه‌ى بریتانى مقه‌یه‌تى له‌لى كریاگه‌.

له‌كتاوه‌یل ئارامى ناو به‌دره‌ وه‌(بیت درایا)هاوریاگه‌، وه‌ ماناى ئه‌وانه‌ك هویر گه‌نم كه‌ن. بیجگه‌ ئه‌وه‌یش(یاقوت حه‌مه‌وى)یش له‌ كتاو(معجم البلدان)باس كردگه‌و ئویشیگ :به‌یره‌، ئه‌و شوونه‌ بویه‌ ك چیلگ ئه‌را ئاگره‌گه‌ى ئبراهیم په‌یامبه‌ر سڵام خودا له‌لى گرده‌و كریا، وه‌لى فره‌كه‌س باوه‌ڕ وه‌ى چشته‌ نه‌یاشتنه‌.

هویر وڕاى فره‌یگ هه‌س له‌بان ناوناین به‌دره‌، عه‌لى سیدو گورانى له‌كتاو(لوڕ و لوڕستان) ئویشیگ : ناوناین به‌دره‌ چووگه‌وه‌ ئه‌را ناو میر وه‌ناوبانگ لوڕستان(به‌دره‌دین مه‌سعود)ك یه‌كیگ بویه‌ له‌میره‌یل خورشیدى ك ئه‌را ماوه‌ى دویر و دریژیگ حوكم میرنشینى لوڕستان كردگه‌. یه‌كیگیش جویر تاریخنویس عه‌بدلڕه‌زاق حه‌سه‌نى وتگه‌: ناوناین به‌دره‌ وشه‌یگ فارسیه‌و له‌(به‌د)و(ڕا)هاتگه‌ وه‌ماناى (به‌د ڕى)یا ریگه‌ى به‌دو خراو. به‌دره‌ یه‌كیگه‌ له‌شاره‌یل كویه‌ن كوردستانى، ك وه‌گووره‌ى ئامار یا ئحساى ساڵ 1947، شماره‌ى مه‌ردمه‌گه‌ى(16،189)كه‌س بویه‌و (80%)یان كورد بوینه‌، ئنجا وه‌گووره‌ى ده‌س وه‌پیكردن سیاسه‌ت شۆڤێنى و رویداگه‌یل ته‌سفیر و ته‌هجیر له‌لایه‌ن حكوومه‌ت عراقیه‌وه‌، شماره‌ى كورده‌یل كه‌متره‌و بوى، وه‌تایبه‌ت له‌جه‌نگ ناونى ئیران و عراق ئى شاره‌ زیاتر زه‌ره‌د وه‌خوه‌یه‌وه‌ دى.

له‌به‌دره‌ هیمان مه‌ردم وه‌زووان ره‌سه‌ن كوردى و شیوه‌زووان فه‌یلیانه‌ى باوگ وباپره‌یلیانه‌وه‌ قسه‌ كه‌ن، له‌و ئێڵ و هووزه‌یلیشه‌ ك كه‌فتنه‌سه‌ ناوچه‌و شار به‌دره‌(وه‌زمریار، خه‌تاوى، زه‌رگووش، سه‌یفى، مه‌ڵگشاى، ئالى وه‌ى، میه‌خاس، دزبه‌ولى، شووهان...هتد). ئاوایه‌یلیانیش پیكهاتگه‌ له‌(خه‌شمه‌، وه‌رمزیار، سه‌ى سه‌فه‌ر، قه‌لمات، حاجى سوهراب، حاجى عیسا، سه‌ى مامه‌ى). خه‌ڵك به‌دره‌ له‌شووڕشه‌یل كوردى، وه‌تایبه‌ت له‌سه‌رده‌م باوگ نه‌ته‌وه‌ى كورد مه‌لا مسته‌فاى بارزانى ده‌ور گرنگ یا موهمیگ داشتنه‌و هه‌میشه‌ به‌شدارى له‌ خوه‌شى و ناخوه‌شیه‌یل كوردو كوردستان كردنه‌.

ئیسه‌یش زوورم خه‌ڵك به‌دره‌ وه‌ بوونه‌ى ئه‌وه‌ك هیمان شاره‌گه‌یان وه‌ ته‌واوى ئاوه‌دانه‌و نه‌ویه‌و له‌ڕوى خزمه‌تگوزاریه‌وه‌ ناڕیك و ناته‌واوه‌و ده‌س به‌رزه‌یى وه‌پى نه‌ڕه‌سیه‌، دوینید مه‌ردمه‌ سته‌مدیده‌گه‌ى چویچیانه‌سه‌ شاره‌یل و زوورمیان له‌شار به‌غداى پایته‌خت ژیه‌ن و چه‌وه‌ڕى رووژگاریگ له‌ئاوه‌دانى و به‌خته‌وه‌رى كه‌ن.