شهفهق/ عهلی حوسێن فهيلی
ئایا ماف یا شانس كوردهیل فهیلى بایهد له ژیر خاك یا دادگایهیل یا له بان میز دهسهڵاتدارهیل وه شوونى بگردیمن!؟
ئایا ئهوقهره ئازارمان فرهس ك فیشتر میدیاگان درانهیلیان وهبانمان وهسانه!؟
ئایا یه رهواس ك مردهشوورهیل نهجهف فیشتر له ئارشیف رهسمى ئى وڵاته تاریخ ئیمه زانن؟
ئیمه زانیمن له دنیایهگ ك له ژیر زووم كامرایهیل ههر رووژ نووهو بوود، فهرق و جیاوازى خسته ناونى عراق ئمروو وهل دویهكه و یهك عراق كرده عراقێگ فدرالى و له سستمێگ كونكریت روخسارو سیماى فره له ئایینهیل و زووانهیل و مهزههب و قهومیهتهیل گرتهو خوهى و ئى جهمبوینه و ئى چوینه ناو یهكتر زووان و كهلتووره له گشت بوارهیل و وهزعیهتهیل ژیان وهل یهكتر لهى وڵاته بنیات ئهنێ.
ناتويهنیمن گلهمهند بویمن ك بهغداى پایتهخت خوهى ئهراى گردهوبوین گهورایهیل عهرهب (قمه عربى) ئاماده ئهكا و له هویر ناكهیمن ك بهغدا فره دڵسووزانه باوهش ئهراى باوگ و باپیرهیلمان كردهو و ئمڕوو ههم لهنوو خوازێ باوهش ئهراى نهوهیلیان واز بكا وهلى ئهوهى له باوهت خاك ئویشن له باوهت ئنسانیش راسه و ئیمهى كورد و عهرهب و توركمان و كلد و ئاشوور و باقى هووزهیل هایمنه ژیر سیهماڵ یهى كهلتوورو دوكوت فیشترمان جیا له زووان داڵگى وه زووان عهرهبى قسیه ئهكهیمن.
ئیمه زانیمن ك دنیا ئاڵشت بیه وهلى یهش زانیمن ك گشت وهختێگ وهرهو لاى خاسێگ نهچویه! ئمجا ئى سوئال یا پرسیاره هاوهرچهومان ك كى فیشتر دووس كوردهیل فهیلیه و كى فیشتر دشمنیه؟
ههر ئنسانێگ وهختێگ له داڵگ پهیدا بوود ناوێگ ئهراى نهن و ئمجا شناسنامهێگ و له شوون ئهوه بایهد بخوهنێ و دویاتر بایهد كار بكا و دویاتریش خانهنشین بكریهگ! وهختێگ تو له رووژ پهیا بویند تا رووژ مردن ئارامش یا ئستقرار نهیاشتوید! ناو و رهگهز و قهومیهت و مهزههب و جوگرافیاى ژیاند رهحم له وهراوهرد نهیاشتوود! چه دیرى و چه ئهراد مینێ ك باسى بكهى؟
ئهگهر حكوومهت ئاسایش و مافهیلمان دابین بكا ئهو وهخته ئیمهش تویهنیمن جوور ههر لایهنێگ دهورخوهمان بوینیمن!
لهى وهخته ئیمه ههوهجهمان وه هوشیارى فیشتره، وهلى له هویر نهوهیمن ك ههر هویر و فكرێگ تهندروست و قویل نیاز وه وهخت و جیل یا نهوهیهگ دیرێ تا خاس ریشگ بكوتێ و نهتیجهى دیار بكهفێ، تا بچووده ناو هویر ئهقل، ئمجا چنه فاكتهرێگ نیاز وه وهخت دیرێ تا دهور خوهى بوینێ.
ئى عراقه ك ئیمه باسى ئهكهیمن نیاز وه چنه هوشیاریێگ دیرێ تا وهل ئهرزشهیل نوو له دنیاى ئمڕوو خوهى بگونجنێ و باس كورد فهیلى نیاز وه رهسانن پهیام خوهى ئهراى گشت ئنسانهیل دیرێد تا له یهكتر نزیكمان بكا و ئى پهیامه له فكر سیاسییهو بایده خوار ئهراى ناو گشت لایهنهیل ژیان و بووده پهیمانێگ كومهڵایهتى ئهراى بنیاتنان دویا رووژ ئى وڵاته.
فره جار ئى باوهڕه دروس بویه ك كوردهیل فهیلى له عراق نوو، له شوونێگ ك هیمان پرهنسیپهیل دموكراسى پاماڵ كریهید و عهدالهت ههر كهس وه كهیف خوهى تهعبیرى ئهكا پیچهوانه یا دژ ئى واقع یا تاریخه قهدهم ئهڵگرێ، ئمجا له فره حاڵهت تهنیا مهینید و هیچ لایێگ نیه ك وه ئهندازهى دهردهیلى و سهنگینى ئهركهیلى هاناى بیاد و هیچ قانوون یا دهستوورێگ نیه ك بتويهنیمن وه تهنیا و بى نووڕستن ئى لاو ئهو لا پشت وه پى بوهسیمن، لێره ئى پرسیاره چهو واز ئهكا ك ئایا ههوڵهیلمان یا ئهو كارهیله ك ئهنجامیان دایمنه نهتیجهیهگ له شوونى بیه!؟
ئیمه حكوومهتێگ دیریمن ك وهردهوام رژیم وهرین شهرمهزار ئهكا وه بى ئهوه ك گلیه داشتوود له حاڵ و رووژ فهقیرهیلمان و تهنیا یه خوهى مایهى دڵخوشیمانه ك بڕێگ بڕیار دریاس وهلى له شوونێگ ك ناعهدالهتى ههس زامن جى وهجى كردن ئى بڕیارهیله كییه!؟
ئایا زاڵمهیل پهشیمانن له تاوانهیلیان و ئیمه تویهنیمن له وڵاتێگ ئاسووده بویمن ك وهخاتر ناو یا چشت سادهیهگ ئایم كوشن و هیمان فره دویره له پرهنسیپهیل دموكراسى!؟ یه راسه ك فهرمانڕهواێگ بهدناو نهمهن وهلى له هویرمان نهچوود ك فاشیزم دویهكه جوور فكرو رهفتار نهمردگه و تهنیا چشتێگ ك له ناو چوى رژیم وهرین بوى و بى چارهسهركردن ئى پهتا و بیماریه ئاینده نهیریمن، ههرچهند ك عراق ئمڕوو فره فهرق دیرید وهل عراق وهرین و فره بڕیار دهرچیه ك گشت و وهتایبهت ئیمه له لیان سوود بهیمن.
ئهوانهى ك ئى ههمگه نههامتیه وهسهر كوردهیل فهیلى هاوردن له دهیهیل گوزهیشته وه ناو پانعهرهبیزم خواستن ناومان له تاریخ ئى وڵاته بسڕنهو، هیمان وه تهمامى ناهومید نهبینه و پروژهگهیان وهتهمامى له ناو نهچیه بهڵكم ههم له نوو خوازن له بان كهلاوهیل ئى فكره هیز بگرن، ههرچهند ك زانن ناتوانن گوزهیشته بارنهو وهلى تویهنن زیان وه ئاینده و ئمڕوومان بڕهسنن، ئمجا بایهد بزانیمن ك كلیل چارهسهر كردن كیشهى كورد فهیلى و ههر هووز و تایفهیهگ لهى وڵاته ها لاى گشت لایهنهیل و كهس كلیل گشت دهرهیل بهسیاگ وه بان ئیمه وهلاى نیه.
یه سهخته ك بویشیمن ئیمه بهختهوهریمن ك ئمڕوو دى زانیمن جایڵ جوانهیلمان بیسهروشوین كریانه وهلى جوور ئنسان و جوور كورد فهیلى دهرد گهورامان ئهوهسه ك نازانیمن كهى و له كوو و وه چه شههید و بیسهروشوین كریانه و روفاتیان ها له كوو!!
تا ئمڕوو تهنیا له روى سیاسیهو تهماشاى كیشهگهمان كریاس و بڕێ جاریش وه سووزهو! و یه كارى كردگه ك ئى مهسهله تهنیا بووده كار لایهنهیل سیاسى و ئى شیوه ناتوانێد گشت دهردهیل و خواستهیلمان چارهسهر بكا، چوین فیشتر وهختهیل نیاز وه ئهوه دیریمن ك فكرهیل تهرجهمه ئهراى واقع بكریهن و له ئاست كومهڵایهتى مومارسه بكریهن وه ئلا هه بووده ئهوهى ك تا ئمڕوو بیه.
فره جار شنویمن ك پرسن كى فیشتر بایهخ یا ئهههمیهت داسه كیشهى رهوامان ئهگهر جواوێگیش داشتویمن له هویر نهوهیمن ك تا ئهو بڕیارهیله ك وه نهفمانه بووده كردار وه تایبهت لهى وهزعه زهمان خوازێ و ناتوانێ گشت كیشهیلمان وه یهك ههچان چارهسهر بكا! له هویرمان نهچوود ك كیشهیل عراق وهرژه ههرچشتێگ كهلتوورین و ئهگهر هوشیارى كهلتوورى ئى سهردهمه وهل سیاسهت ماره بڕ نهكریهد ههر چارهسهرێگ سیاسى گرفت و كیشهیل تر له شوون خوهى وهجى هیلێ.
وهختێگ دوینیمن ماڵمان،زووانمان، فهرههنگمان، داب و نهریت كومهڵایهتیمان و تاریخمان و قهومایهتیمان له ناو جایڵ و جوانهیلمان گوم بیه! دى خهو وه ئهوه ناینيمن ك تهنیا نهمان بهعس زامن مهنن و وه دهس هاوردن مافهیلمانه، بهڵكم لهى باوهته ئیمه بایهد له دهسهڵات و لایهنهیل سیاسى زایهڵهى دهنگێگ بشنهفیمن ك له ئایندهو باێد نه له گوزهیشته، چوین گشت گوزهیشتهیل بڕیارهیل سیاسى لهى وڵاته ئهراى كورد فهیلى پڕیه له نههامهتى و رهنج و بریارهیل تازهش تا ئمڕوو نهتويهنستنه ك ریشگ ئى نههامهتیهیله دهربارن.
وه باوهڕ من كیشهى ئیمه تهنیا له بان كاغهز چارهسهر ناكریهد و تهمام تاریخ پهنجا ساڵ ئى دمایه ئهوه نيشان ئهدا، له ههمان وهخت ناهومید نیمن وهلى بایهد له قسیهو بچیمن ئهراى كردار و چارهسهر كیشهیلمان ها ئهوه ك زهمینهى هاوبهش وهل زوڵم لهلیكریایهل تر دروس نهكردیمنه !! چمان گشت چهوهڕێ چشتێگ گهوراتر ئهكهیمن تا له ئایندهێ دویر یا نزیك وهدهسی باریمن وهلى له هویر نهوهیمن ك گشت ئایهندهیل یهك راسى ها وهلایان ئهویش ئهوهسه ك ئهگهر گشت پیكهاته یا تیرهو تایفهیل خاوهن زووان و روخسار و سیما و باوهڕهیل دینى جوور وهجوور نهتويهنن چارنویسێگ هاوبهش ئهراى خوهیان بنویسنن هیچ زهمانهتێگ نیه ئیمه له دهرد و رهنج رزگارمان بوود، له هویرمانهو نهچوود ك جئوسیاسى ناوخوهمان له جئوسیاسى ئقلیمى و دهشت خوهمان فره وهرهحمتره و یه راسه ك وهیهكهو ژیان ئارزوومهندانه و شهراكهت و دهوڵَهت هاووڵاتى و برایهتى ئهگهر تهنیا قسیهى بان زووان دهسهڵاتدارهیل بوود ئهوه ئهراى خهڵهتانن مهردم ژیر دهس و ژاره!
ئیمه تهنیا ئهوه خوازیمن ك ئهگهر له ژیر زهخت میدیا یا قانوون یا كومهڵگا بوود تاریخمان زینگ بكریهگ و داواكارییهیلمان بهرگ سیه نهكهنه وهر و هیچ وهخت ئهراى وه دهس هاوردن ههقمان بى قانوونى نه خواستیمنه!
هیچ وهخت له ئیمه پرسیار نهكریاس ك خوازیمن له كوو وه چ شیوهیهگ بژیهیمن و چ كارێگ بكهیمن و خاوهن چه بویمن له وهختێگ گشت چشت داشتیمن وهلى ئمڕوو تهنیا سهرمایهمان چهند هزار شههید بى نيشان و چهند سهد هزار ئنسان ئاوارهى وڵاتهیل و مهردمێگ چاوترس كریاگ و بى زووان و ناسنامه له وڵات خوهیه!! ئایا ئى شیوه گرفتهیله له ئى وڵاته چارهسهر ئهكریهد!؟
ئهگهر ئامانجێگ سیاسى یا شۆفینى یا پارادوكسێگ هونهرى نهود گشت رووشنهویر و رووژنامهنویس و تاریخنویسێگ ئى وڵاته تویهنن ئمڕوو وه حهقیقهت مهسهلهى ئیمه بزانن وهلى لهوهر رووشناى دابهش بوین و داگیركریان و سكوت میدیاگان ئى خواست و داواكارى ئیمه له خهیاڵ نزیكتره و فیشتر له مهحاڵ ئهچێ.
داواكارم له هویرهوخستن خهبات و قوروانى داین و دهردهیلمان زیادهرهوى نهكهیمن چوین كومهڵگهى عراق تویش دهرد بى هاووڵاتى بیه و ئهراى ئیمهى كورد فهیلى فره سهخته له وڵاتێگ داواى حهق خوهمان بكهیمن ك هیمان وه بڕێ یاسا و ریسا كار ئهكاد ك تهنیا له عراق دوینیمنان و فیشتریان هن رژیم وهرینن و لهى وهزعه گهوراترین موشكل ئیمه ئهوهس ك حكوومهت ناتويهنێ یا ناخوازێ زانیارى یا مهعلومات تهمام له باوهت دوسیه یا مهلهف كوردهیل فهیلى وه دهس بارێ و پهخشى بكا.
عراق ئمڕوو وڵات دیكتاتورهیل نیه وهلى گرفت گهوراى ئى وڵاته ئهوهس ك سیستم حوكمڕانیهگهى هیمان نهتويهنستگه ریشگ بروكراسى و فساد ئدارى و ناعهدالهتى كومهڵایهتى دهرارێ، سیاسهت ئى خراویه ها لهتى ك حكوومهتهیل ناچار ئهكا له بان بنهواى بهرژهوهندى بى دهنگ بوون یا دهنگ ئهڵارن و له عراقیش قهومیهت و مهزههب و دموغرافى و جیوئستراتیژیك سهنگینى خوهى دیرید و حكوومهت ناخوازێ فیشتر لهیه دشمن ئهراى خوهى دروس بكا و فرهجار وه شهرمهو باس مهینهتیهیل كوردهیل فهیلى ئهكهن.
| < پێشتر | دواتر > |
|---|
