شهفهق/ پهیوهندى ناوبهین هونهر و ئادهمیزاد وهك پهیوهندى ئادهمیزاده وه ژیان و له ناو ههر كوومهڵگایگ
ئهگهر هونهر و هونهرمهندهیل نهخش و دهور خوهیان نهوهن، بیگومان ئهو كوومهڵگا دویاكهفید و له تاریكى نهخوهنهوارى ژیهید.
یهكیگ له تایبهتمهندیهیل شار خانهقین كوردستانى ئهوهسه ك سهرچاوهیگ بن نههاتیه له هونهر و هونهمهند و ڕووشنهویرهیل و یهیشه ئاماژهیگه ئهرا زینیهتى و چالاكى مهردمهگهى ك ههمیشه لهوهردهوامى بویه وهل جمشت ژیان.
یهكیگ لهو هونهرمهندهیله ك وهى ماوهى دویاییه ناو خوهى لهبان نهخشهى ژیان هونهرى شارهگه هونهرمهند (ساڵح نهجار)ه ك له شار خانهقین چهومان كهفته پى و ئى دیداره وهلیا سازدایمن.
* له سهرهتا، حهزكهیم وهكورتى خوهد وه خوهنهوارهیل بناسنید؟
- سالح ئبراهیم نهجار، ناسریایم وه ساڵح نهجار، له ساڵ 1968 له شار خانهقین له ناوچهى تێلخانه، پهیا بویمه، خوهنین تا دویاناوهندى له خانهقین تهواوكردمه و له شوون ئهوه له پهیمانگاى مامۆستایهیل (معهد المعلمین) تهواوكردم له بهش پهروهدرهى هونهرى و ناوم له ئهكادیمیاى هونهرهیل جوان دهرچوى و منیش چویم نزیكهى شهش مانگ دهوام كردم وهلى لهو وهخته وهل خێزانهگهمهو ئهرا وڵات ئوردن سهفهر كردم و نزیكهى چوار ساڵ و نیم لهو وڵاته مهنم، چوینكه وه بهعسى نهویم، بایهد بوى خوهم خهڵاس بكردیام لهو وهخته، كوومهڵهیگ پیشانگا نمایش كردمه، یهكمیان پێشانگایگ شهخسى بوى له كتابخانه یا مهكتهبهى خانهقین له ساڵ 1989 و له شوون ئهوهیش دو پیشانگا له هۆڵ تهحریر له بهغدا نمایش كردم له ساڵ 1991 و یهك مانگ كیشا ك دو سجل سهرداین (سجل الزیارات) پڕ بوى و له ساڵ 1993 پیشانگایگ تر له هۆڵ تهحریر وه هاوبهشى نمایش كردم و له شوون ئهوهیش چهن پیشانگایگ هاوبهش له كوومهڵهى شیوهكارهیل نمایش كردم، لهو وهخته له ساڵ 1992 بویچگترین ئهندام بویم له كوومهڵهى شیوهكارهیل عیراق (له سهردهم مخلد المختار و فائق حسن) ههر لهو وهخته ناو فائق حهسهن كارهگانى باو بوى منیش ئومیدهوار بویم وهلیا بووم، و تویهنستم له كوومهڵهیگ پیشانگاى هاوبهش وهلیانا بهشدارى بكهم...
* باس دهرچویند ئهرا وڵات ئوردن ئهرامان بكه؟
- له ساڵ 1997 سهفهر كردم ئهرا وڵات ئوردن و لهورا پیشانگایگ وهناو (خانقین حبیبتی) یا دووسهگهم خانهقین، نمایش كردم له(سهنتهر ڕووشنهویرى شاهانه یا مهلهكى) ههر له ههمان ساڵ، ك وهپارچهیگ شعر ئى پیشانگا ك پیكهاتوى له 23 تابلۆ و خوهیان سێ ڕووژ ئهرام تهرخان كردوین و وهختى دین جهماوهر فرهیگ سهردانى كهید، بهڕێوهبهر هۆڵهگه (محمد الشوابكه) سكرتێر شاژن رانیه چڕیهم و وته پیم لهوهر هاتن جهماوهر پیشانگاگه تا 10 ڕووژ دریژه دهیمنه پى و له ڕووژنامهیل ئهو وڵاته باسى كردن، ههر لهو ماوه بویمه ئهندام رابیتهى هونهمهندهیل شیوهكار ئوردنى و لهگشت پیشانگایهیلیان بهشدارى كردم وه مكیسكردن خوهیان ك پێشانگایگى له وڵات سووریا بوى و یهكیگتر له وڵات لوبنان و ههر لهو ماوهیشه خهریك كاركردن بویم له نهخشهسازى جنگ و كهل و پهل و جنگ كوردییش لهورا نیشاندام له كوومهڵهى سهلاحهدین له ئوردن ك چهن كهل وپهل كوردى خوهمانى لهورا نهخشهكیشام و له شوون چوار ساڵ و نیم هاتمهو ئهرا عیراق.
* ئایا وهردهوامى دایده چالاكیهیلد له شوون ئهوهگ هاتیدهو ئهرا وڵات؟
- ماوهیگ هس وهوه كردم ك دویرهو كهفتمه و بایهت كار بكهم و ئنجا هاتم له هۆل (الحوار) پیشانگایگ هاوبهش له ساڵ 2002 نمایش كردم و له شوون ئهوهیش ههر له ساڵ 2002 له شار باقووبهى ناوهندپارێزگاى دیاله پیشانگایگ ئهرا مامۆستایهیل هونهر له گشت عیراق كریاوه و لهتى یهكم دهرچویم و ئهو تابلۆ ك مه وهپى بهشدارى كردم وهزیر پهروهردهى ئهو وهخته بردهى و (سهعاتیگ) ئهرام كلكردن ك نرخهگه 2.250 دینار زیاتر نهوى و منیش چویم ئهرا وهزارهت پهروهرده و وتم من تابلۆگهم توامهو و ئهوانیش وتنه پیم بایهته تو شانازى بكهید ك وهزیرهگه تابلۆگهى تو بردیه، و منیش وتم نه وه ئهوهزى وهزیرهگه بایهته شانازى بكهید ك تابلۆى من كهفتیهسه دهسى .... له شوون ئهوهیشه خوهم ئامادهكردم ئهرا كاركردن و ئهرا نمایشكردن پیشانگا وهلى ئهوه بوى وهل ڕمیان ڕژیم وهرینهو بارووهزع عیراق گهنهو بوى و منیش گشت تابلۆگانم جهمهوكردم و هاتم ئهرا خانهقین و له شوون ساڵ 2003 پیشانگایگ كردیمنهو ك یهكم پیشانگا بوى له شوون ڕمیان ڕژیم و بهعس و ئازادبوین شار خانهقین ك ئیمه كوومهڵهیگ هونهرمهند شیوهكار بویمن له خهڵك شار خانهقین.
* ههر هونهرمهندیگ وه گشتى و شیوهكار وهتایبهتى ڕى و ڕهسم داب و نهریت كاركردن خوهى دیرید، هونهرمهند ساڵح نهجاڕ لهى باوهته چه ئویشید؟
- دیاره ك ههر هونهمهندیگ ڕى و ڕهسم تایبهت خوهى دیرید له ئان كاركردن و منیش ڕى یهكم جار حهزكهم شهوانه كار بكهم وهتایبهتى لهى ماوه له شوون ساڵ 2003وه وهڕیهوهر تهلهفزیۆن سوشیاڵست بویم له شار خانهقین و ئى كاریشه ههوڵ و تهقهلاى فرهیگ تواید و وزه و تاقهت ئادهمیزاد بهید ئهوه بیجگه دهركردن ڕووژنامهى (كهڵات) ك یهكم ڕووژنامه بوى له دویاى ئازادى خانهقین دهرچوى و دى لهوهر ئهوه ماوهى كاركردمن فره كهمهو بویه له مهیدان هونهر شیوهكارى وهتایبهتى وهڕووژانه ك سهرقاڵ دهوامم، و منیش دى مهجبوور بویم پهنا بووهمه شهوانه كاركردن له هونهر شیوهكارى، وه ڕاسى خوهى شهو وهخت جوان و خوهشیگه ئهرا كاركردن لهى مهیدانه، و لهباوهت ستایل و مهدرهسهى كاركردنم ئهوهسه ك من ستایلیگ تابهت وهخوهم دیرم له كاركردن ك پهیڕهوى مهدرهسهى تهعبیرى تهجریدى كهم و تابلۆگانم باس له مهینهتیهیل كهن و لهى باوهته من تابلۆیگ دروس كردمه ك دریژیهگهى 21 مهتره و باس له ئهنفالكردن مللهت كورد كهید ههر له یهكم قهپ دهم شۆفڵهیل بهعس ك ئاواییهیل ڕمانن تا دویا قوناغى و حهزیش كردم 182 مهتر بوود وهگوورهى 182 ههزار ئهنفال كریایهیل وهلى وهداخهو ڕیك نههات و من زیاتر له چوار مانگ و نیم لهلى كاركردم و تهنیا 21 مهتر لهلى تهواو كردم و دى تواناى مادى و پشتگیرى نهیاشتم تهواوى بكهم و بكهمهى 182 مهتر.. له ساڵ 2010 پیشانگایگ سهخسى له شار سلێمانى كردمهو و بهردهواممیش له كاركردن.
*گرنگترین پیشانگایگ لهتى بهشدارى كردیده كامه؟
- گرنگترین پیشانگا لهتى بهشدارى كردمه ئهو پیشانگا بوى ك وهل مامۆستا ئسماعیل خهیات بوى له فیستیڤال لۆتن له بهریتانیا ك پیكهاتویمن له 10 هونهرمهند كورد(3 فۆتۆگراف و 7 شیوهكار)، لهوهر ئهوهیشه ئویشم گرنگنترین پیشانگا چوینكه تویهنستیمن مهینهتى و گیروگرفتهیل و كێشهیل شارهگهمان بڕهسنیمنه زیاتر له 7 دهوڵهت
* ئهى ئیسه چه ها وه دهسدانهو؟
- ئیسه پرۆژهیگ هادهسمانهو، خوهمان هویر ئهراى كردیمنه و ناوى نایمنه پرۆژهى لهیهك نزیكهوبوین ڕهنگهیل (تقارب الالوان) ك پیكهاتیه له هونهرمهندهیل گشت ڕهگهز و نهتهوه ههریهك و 4 هونهرمهند له كورد و توركمان و عهرهب و كلدو ئاشوورى و توایمن بكهیمنهى پێشانگا و فیستیڤاڵیگ ساڵانه و ههر هونهرمهندیگ وه 5 تابلۆ لهتى بهشدار بوود و باس له لهیهكهونزیكهوكردن ڕهنگهیل كهید، چوینكه هونهر پهیامیگه ئنسانى و پهیوهندى وه هویچ لایهن و باڵ و پیكهاتهیل نهتهوهیى و دینى و حزبى نهیرید، چوینكه له یابان مۆسیقا بژهنن من ژنهفمهى و له وڵاتیگتر ڕهسم بكهن من لهلى ڕهسمهو و ئهگهر منیش ڕهسم بكهم ئهوانیش وهههمان شیوه لهلى ڕهسنهو، بهڵى ڕاسه زووانمان جیاوازه وهلى زووانیگ هاوبهش دیریمن ك زووان هونهره.
*ههرچهنى ك خهڵات و ڕێزلینان مهرج نیه پێوهر یا معیاریگ بوود ئهرا ههڵسهنگانن هونهر و هونهرمهندهیل، وهلى شایهت بووده مایهى زیاتر ئاشناكردنى له روى ڕهسانن یا ئعلامهو، ئایا هونهرمهند ساڵح نهجار تا ئیسه خهڵات كریاس؟
- ههر لهو وهختهو قوتابى بویمه و 5 جار له سهر ئاست پارێزگاى دیاله له شار باقووبه بهشدارى كردمه له ههر پهنج ساڵگه خهڵات كریامه، ئهوهیشه هاهویرم ك له1987 پێشانگاى جایڵهیل عهرهب ئهرا پیسبوین ژینگه له وڵات سعوودیه، هیمان قوتابى بویم له پهیمانگا، وهل هاوكارم سامى مهحهمهد(خهڵك جهلهولاس) بهشدارى كردیم وه كلكردن تابلۆهیلمان ئهرا ئهو پیشانگا .
له شار سلێمانى كێبركێ یا مسابقهیگ هونهرى كریا وه بهشدارى كردن 76 هونهرمهند له ساڵ2007 و منیش لهورا یهكم دهرچویم وه تابلۆیگ دو مهترى لهباوهت كارهسات ئهنفال و له ساڵ 2008 وهههمان شیوه بهشدارى كردم پلهى دویم هاوردم.
ئهوه بیجگه چهن خهڵات و ڕیزلیناننیگتر له لایهنهیل جیاجیا و لهوانهیش نویسریاى سوپاسگوزارى(كتاب شكر) له ئوردن لهبان بهشداریكردن له (پیشانگاى هونهر كوردى هاوچهرخ له عهممان) ك له هۆڵ رابیتهى هونهمهندهیل شیوهكار ئوردنى نمایشكریا... وهزارهت ڕووشنهویرى عیراقیش بهڵگهنامهى ڕێزلینان (شهاده تقدیریه) داپیم و یانه گشتى بوینه یهك هاندهر یا حافزیگ ئهرا وهردهوامبوین له كارهیل هونهرى، وهلى ئیمه گلهییمان ههس له سهندیكاى هونهرمهندهیل چ عیراقى بوود چ كوردستانى بوود ك پشتگیرى له هونهرمهندهیل نیهكهن.
* تێبینى یا ملاحهزهى ئهو كریهید ك هونهرمهندهیل وهرجله ڕمیان ڕژیم و لهو ههل مهرجهیل سهخته، كار زیاتر كردیان وه بهراورد كردنى وهل سهردهم ئازادى، وهڕاى تو هووكارهگهى چهس؟
- بهڵى، ئیمه لهو سهردهمه كار وهردهوام كردیایمن و پیشانگا نمایش كردیایمن، وهلى ئیمڕوو ئیمه لهناوبهین دولایهنه حایر مهنیمنه، لهناوبهین سهندیكاى هونهرمهندهیل كوردستان و سهندیكاى هونهرمهندهیل عیراق، ك ههردولا وه حوكم و وهگوورهى پهیوهندى و علاقات شهخسى كار ئهرا هونهرمهندهیلمان كهن، تو وهك هونهرمهندیگ وهل ههر كام لایانه پهیوهندى داشتید، كل كهنه شووند ئهرا بهشدارى كردن له چالاكیهیل هونهریان وهنه بایهته لهماڵ وهبى كار بنیشید و ئهرا خوهد كار بكهید، ئیسه من وهختى بهشدارى له چهن پیشانگا و چالاكى كهم وه حوكم پهیوهندیهیل خوهمه وهل ئهو لایهنهیله ك ئى چالاكیهیله ساز دهن چ له بهغدا بوود یا كوردستان بوود یا له ههر شوونیگ تر جههان وهنه گهرهكه منیش وهك ئهو هونهرمهندهیله وهپیم باید ك خهریكه وهسهرخوهى مرن وهك عهرهب وهتهنى چهوهڕى (مهوت بهتیئ)كهن و خوهدانیش زانین هونهمهند شیوهكار ژیانى و وهردهوامبوینى وه پیشانگاوه بهنه، ئهرا نموونه ڕووژیگ چویم ئهرا كوردستان دیم ژمارهیگ هونهرمهند كورد كل كردنهس ئهرا سووید و ئیمهیش هویچ خهوهریگ نهیریمن، وتمه پیان ئایا ئیمه كورد نیمن؟ یا شار خانهقین شاریگ كوردى نیه؟ ئهرا ئیمه بهشدارى نهكهیمن تا بزانیمن چهس، وتن ئاخر ئهرا تهنیا ئهرا هونهرمهندهیل شار سلێمانیه، وهى جووره دوینید ههردوگ سهندیكا تهنیا ئهرا خوهیان و ناسریایهیل خوهیان كار كهن و ئیمهیش تا پیشانگایگ كهیمنهوه تویش مهینهتى گهورایگ تیهمن، وخوهدانیش زانین هونهرمهندیش ئادهمیزاده و له كارهگهى بیجگه خود هونهرهگه ك چشت سهرهكییگه دو ئامانج تریش دیرید؛ یهكمیان ئهرا ناوبانگى و شوهرهته، و دویمیش ئهرا پویله ك ههوهجهیل ژیان خوهى وهپى دابین بكهید و ئهگهر ئیمه ئى دوخاڵه وهگیرمان ناید دى چوین تویهنیمن كاربكهیمن؟
* ئهى نیهتویهنین له لایهن ماددیهو له فرووشتن تابلۆهیلدان ههوهجهى ژیاندان دابین بكهین؟
- تهنانهت لهى لایهنیشهو گشتى وه حوكم پهیوهندیهیلده، ئهگهر كهسیگ ناسید ئهوه دى تویهنید له تابلۆهیلد بفرووشید و تا ڕادهیگ نهف لهلى وهربگرید، وهنه ئیسه هویچ، ههرچهنى ك عیراق لهى لایهنه یهكم بوى و هونهرمهندهیلى تابلۆهیلیان فرووشتیانه ئهو وهبهرهاوهر یا مستهسمرهیله ك هاتیان ئهرا عیراق چوینكه زانستیان هونهر لهى وڵاته ڕهسیه ئاست بهرزیگ و له لایهن داراییه نهف خاسیگ ئهرایان لهتى بوى... وهنه وهك وتم تابلۆهیلمان لهماڵ تووز خوهیدهیان و ئهوهیشه ههس وهختى هونهرمهندیگ ئهمر خودا كهید، دوینید فره له لایهنهیل فیستیڤاڵ و ئاههنگ ئهراى سازدهن و خهڵاتى كهن و لهو وهخته ئهیه چ نهفیگ وه هونهرمهندهگه دیرید.
* دویر له هونهر شیوهكارى و ڕووژنامهنویسى، ئهوه ژنهفتیمن ك له خانهقین گرووپیگ دامهزرانینه وه ناو گرووپ حمرین.. ئى گرووپه ئامانجى چهس؟
- له شوون ڕمیان ڕژیم وهرین، له ساڵ 2003 من و مامۆستا گۆران جهبار وههاب و مامۆستا سیروان (ك هونهرمهند شیوهكارن) و شمارهیگ له جایڵهیل شار خانهقین كوومهڵهى گهشهوهپیداین ئهرتهمیتا دامهزرانیمن، (ئهرتهمیتا ناوه كۆنهگهى ناوچهى خانهقینه) و شمارهیگ چالاكى هونهرى و ڕووشنهویرى و ئنسانى ئهنجام دایمن له پیشانگاى شیوهكارى و كۆڕ و سیمینار و بهشهوكردن كوومهك، وهلى وهداخهوه لهوهر چهن هووكاریگ ئیسه داخریاس چوینكه نهسریهگهمان بڕیا، وهلى وهل ئهوهیشهوه ئیمه خوهمان وهردهوامى دایمنه كاركردن وه ههوڵ و تهقهلاى خوهمان، و ئهوه بوى ك دامهزرانن گرووپ حمرین له كوومهڵهى ئهرتهمیتاوه دهرچوى، ئى گرووپه بایهخ دهیده ماددهى 140 و ناوچهى خانهقین ك یه چهن ساڵه ئى مادده ههر وهك خوهى مهنیهسهى و جیوهجى نیهكریهید، ئیمهیش هویر لهوهكردیمن ك ئمزاى مهردم گردهوبكهیمن ئهرا داواكردن ههڵهپهڵهى ئى مادده ئهرا خاتر یهكلاكردن و سهقامگیرى مهسهلهى ناوچهیل داوڕیاى و تا ئیسهیش زاتر له 16 ههزار ئمزا گردهوكردیمنه له خانهقین و قزرهوات و جهلهولا و ئیسهیش سهردان لایهنهیل حزبى و ڕهسمى كهیمن ئهرا پهیاكردن جووریگ له شهرعیهت ئهرا كارهیلمان و مووڵهتیگ دایمنهسه نورى مالكى سهرۆك حكوومهت عیراق تا مانگ ئهیلول ئهرا چارهسهركردن كێشهى ماددهى 140 وله شوون ئهو تاریخه، بڕیگ كار و كردهوهى تر دیریمن، و گرووپهگهمانیش گرووپیگ بیلایهنه و درانهمان ئهرا گشت كهس و لایهنهیل وازه ئهرا بهشدارى كردن له چالاكیهیلمان.
* بیلا بایمنهو ئهرا هونهر، جهنابد باس مهینهتى و سهختى بارووهزع هونهر و هونهرمهندهیل كردید، ئیوه چهتواین و لهكى داواى كوومهك كهین؟
- ئهفلاتون وت ئهگهر كۆماریگ دروس بكهم له هونهرمهند و وهرزشكارهیل دروسى كهم، ئیمه داواى ههق هونهرمهندهیل كهیم، تا هانه ژیان، ئیمه نیهتوایمن، ئهگهر ئیسه ههق نهیاشتویم و پیشانگا ئهرام واز نهكریهید، له شوون مردنم له شوون 20 – 30 ساڵ فیستیڤاڵیگ ئهرام بكهن و ڕهسمهگهم لهبان جانتایگ بكوتن و سپهر یا (درع)یگ ئهرام بكهن، من ئهگهر له ژیانم نهود؛ له شوون مردن وهمن چه؟.. ئیمه داواكهیمن پشتگیرى له هونهرمهندهیل بكریهید، پیشانگا ئهرامان بكهنهو ، وهختى پیشانگا له كوردستان یا له عیراق یا له دهیشت عیراق كریهیدهو ئیمهیش بچڕن و بیلنهمان بهشدارى بكهیمن.
* ئایا ئیدارهى شار خانهقین هاوكارى وهل هونهرمهندهیلهو ئهكا؟
- ئهوهگ ڕاسى بوود جووریگ له پشتگیرى و هاوكارى خاسیگ ههس، ئهگهر هونهرمهندیگ بویشید زهوى نهیرم، پارچهیگ زهوى دهنه پى، ئهگهر هۆڵ بتوایم ئهرام دابینى كهن و ههمیشه بهشدارى كهن له چالاكیهیلمان وهلى ئیدارهت خانهقین خوهى ههوهجهى ها وه پشتگیرى و كوومهك چ له حكوومهت مهركهزى بوود یا حكوومهت ههرێم، و ئیمه لهیرا داوا لهلیان كهیمن پشتگیرى له هونهرمهند بكهن وهنه ئهگهر وهى جووره هونهرمهندهیل فهرامووش بكریهن بیلا ئهكادیمیا و پهیمانگایهیل هونهرهیل جوان بووهسن.
* دویا قسهیگ تواید وهتایبهتى ئهرا شهفهق باسى بكهید چهس؟
- من بیرۆكه یا فكرهیگ دیرم حهز كهم ئهرا یهكم جار لهلاى ئیوه باسى بكهم جوور یهكم دهزگایگ ڕووژنامهنویسى، ئهویش ئهوهسه ك من ئیسه خهریكم نهخشهى كوومهڵهیگ (تى شێرت) كیشامه ك لهجیاتى ئهوه لهبانى وه زووانهیلیگتر بنویسنن، له بانى بنویسنم (كوردستان)، یا ناو شاعریگ گهوراى كورد له بانى بنویسنم ، لهجیاتى ڕهسم هونهمهندیگ ڕووژئاوایى یا زنجى یا ڕهسم جومجمه، رهسم جهوهڵیگ له جهوهڵهیل كوردستان یا دیمهنیگ له سروشت كوردستان لهبانى دابنهم وه دزاینیگ ونهخشهیگ فره جوان.
دیدار / ماجد سورهمێرى
| < پێشتر | دواتر > |
|---|
