شـه‌فــه‌ق نــیوز

شه‌فه‌ق/ شیلان خانەقا

رەنگە پرسیار گەلێك هزری خەڵكێكی زۆری بەچۆنیەتی بەرقەرابوونی ئاسایش و سەقامگیریی و تایبەتمەندی هەرێمی

كوردستان سەرقاڵ كردبێت، بەتایبەتیش ئەم هەرێمە بەشێكی دانەبڕاوە لە دەوڵەتی ئێراق، بەڵام پێچەوانەی ئێراق كە لەچەند ساڵی رابردوو بەبەردەوامی رووبەرووی كاری تێكدەرانە و تیرۆریستی یەك لەدوای یەك بۆتەوەو بەهۆیەوە دیموگرافی ناوچەكەی و سەقامگیری دانیشتووانەكەی لە گۆڕانی بەردەوام دایە، كوردستان هەرێمێكی ئارام و سەقامگیرە. كۆچڕەوی نێوخۆیی لە ناوچە ئالۆز و نەسەقامگیرەكانی ئێراق بەرەو هەرێمی كوردستان بە تایبەتیش لە ساڵانی 2004-2009 رووی لە زیادبوون كردووە، شاری هەولێری پایتەختی كوردستان كە ژمارەی دانیشتوانەكەی لە (1.600) ملیۆنیك و شەش سەد هەزار تێپەڕ ناكات بەتەنیا باوەشی بۆ نزیكەی (700) هەزار پەنابەر گرتۆتەوە. لێرەدا چەند راستییەك پێشمان پێ دەگرێ كە پێویستە بۆ دۆزینەوەی هۆكارەكانی هەڵوێستەیەكی لەسەر بكەین كە خۆی لەم چەند خاڵەدا دەدۆزێتەوە. 1- ئەم هۆكارانە چین كەوایكرد ئێراقییەكان روو لە پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان بكەن كە پێشتر بۆ رزگاربوون لە نێو دۆزەخی رۆژانەی تیرۆریستان روویان لە وڵاتانی هاوسێ دەكرد. 2- ئەگەر هەولێری پایتەخت وەك نموونەك بۆ ئەم باسەمان وەربگرین، كە پێشتر نیوەی دانیشتوانی لە رەوشی بێئاگایی لە زەمەن دەژیان لە كاتێكی لە هیلاكراو بێ ئامادەباشی سەرەرای سەرجەم گرفتەكان توانیان پارێزگاری لە ئاسایش و سەقامگیریان بكەن، نەك هەر ئەمەندە، بەڵكو ئێستا لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆتە مەڵبەندێكی گرنگی ئالوگۆڕو وەبەرهێنان و بازرگانی و پێش وڵاتانی پێشكەوتووی ناوچەكە كەوت.  3- كێن ئەوانەی ئەو بارە ئاسایشەیان لەهەرێم هێناوەتە ئاراوە؟ لەمیانەی توێژینەوەی شارەزاو لێكدەرەوان، ژیان بەسەربردن لە هەرێمەكەدا ئەوە بەروونی دەردەكەوێت كە دوو كەس نادۆزیتەوە لەسەر ئەوە ناكۆك لە سایەی دەزگای ئاسایش لە بچووكترین كارمەندییەوە تا گەورەترین بەرپرسی بەدی هاتووەو توانیویانە سەقامگیری لە سەرانسەری هەرێمدا بسپەێنن و پێوەری سەركەوتنیانیشە لە بەرێوەبردنی دەوڵەتدا، بۆتە مایەی سەرسووڕمانی دوورو نزیك، كە سەرەرای ئەوەی لەسەردەمی رژێمی بەسەرچوودا لە رەوشێكی سیاسی زۆر ناخۆشدابوو، دەزگا ئەمنیەكانی ئەو كات ئەركیان تەنیا ئازاردان و كوشتن و ئەشكەنجەدانی هاووڵاتیان و بەرتەسكردنی ئازادییەكانیان بوو، خەڵك لەنێو ماڵی خۆشیدا لەژیانی خۆی دڵنیا نەبوو. لە جیاتی پاراستنی ئاسایشی هاووڵاتیان تەنیا پاراستنی رژێم و دەزگا سەركوتكارەكانیان گرتبوو ئەستۆ. هەربۆیە خەڵك نەك هەماهەنگیان نەدەكردن، بەڵكو قێزی لە بیستنی وشەی (ئەمن) دەبۆوە. دوای گۆرینی رەوشی سیاسی ئێراق دەزگاكانی ئاسایش ئەركی بەشداریكردن لە پرۆسەی دیموكراتی و چەسپاندنی پرۆسەی ئەزموونی بەرێوەبردنی دەوڵەتی ئێراقیشیان كەوتەسەر، سیاسییە هزرمەندەكانی بە لێهاتووییان توانیان تێڕوانینی پێشتری خەڵك بۆ دەزگاكانی ئەمن لە ترس و تۆقانەوە بۆ دڵنەوایی و ئارامیی بگۆڕن. بێگومان جیاكەرەوەی نێوان هەردوو رەوشەكە و لایەنە پەیوەنددارەكانی (ئاژانسی پاراستنی ئاسایشی هەرێمی كوردستان)ە، كە وەك وشەی نهێنی وایە تا پێیەوە بچیتە نێو كوردستان و بەئارامیی تیایدا ژیان بەسەر ببەت، كە بە گەورەترین دەزگای رێكخراو دادەنرێت و كۆنترۆڵی دۆسیەی ئاسایشی نەتەوەیی كوردستان دەكات و كاریگەری ئەرێنیشی بەسەر ئاسایشی نەتەوەیی ئێراق و هەرێمایەتی هەیە، لەكاتێكدا كوردستان پێكهاتە جوگرافیەكەی (لەكاتی ئێستادا) لە سێ پارێزگا رەت ناكات، بەڵام لە رووی هەڵسوكەوتی لەگەڵ دۆسیەی ئاسایش و پاراستنی ناسنامەی نەتەوەیی هاووڵاتیانی و پاراستنی سنوورەكەی و كۆنترۆڵكردنی بازرگانی ماددەی بێهۆشكەر و رووبەرووبوونەوەی تیرۆریستان چ ئەوانەی لەناوخۆ یا لەدەرەوەی سنوورەكەی دەیانەوێت دزە بكەنە نێوی شان لە شانی توانای وڵاتە هاوسێ و گەورەكان دەدات. لێرەدا هەندێ راستی هەن كە رەنگە بەلای هەندێ كەسەوە یا ئەوانەی لە نزیكەوە ئاگاداری رەوشەكە نین بە زێدەڕۆیی لێك بدرێتەوە ئەویش ئەوەیە ئاژانسی پاراستنی ئاسایشی هەرێمی كوردستان لە رەفتارو هەڵسوكەوتەكانی پشت بە میكانیزمی ئینزاباتی رووت نابەستێتەوە كە شوێنی هەڵەی تیانابێتەوە و ئەگەر روویدا ئەوا سزا مسۆگەرە بۆ ئەنجامدەرەكەی، بەڵكو بە پێچەوانەوە دەزگایەكە پشت بە بنەما و ژێرخانی مرۆیی دەبەستێتەوەو ئەو پەڕی رێزگرتن و هەماهەنگی و هاوكاری لە نیوان كارمەندانی و هاووڵاتیاندا هەیە، هەر ئەم هاریكارییەش بووە مایەی ئاشكرا كردنی چەندین مۆڵگەی نادیار و پەردەپۆشی تیرۆریستان كە مایەی ترس و هەڕەشەبوون بۆ سەر گیانی هاووڵاتیان و موڵك و سامانیان و ئایندەی منداڵەكانیان. راستییەكی حاشا هەڵنەگرە لەبەر ئەوەی دەزگاكە لە دروستكردن پردی پەیوەندی متمانە لە نێوان خۆی هاووڵاتیان و بڵاوكردنەوەی رۆشنبیری ئاسایش سەركەوتوو بووە، زۆرینەی هاووڵاتیان بە تایبەتیش چینی لاوان ئەگەرچی بە فەرمی سەر بە دەزگاكە نین، بەڵام وەك خۆبەخشێك خۆیان بە ئەندامێكی كارای دەزگاكە دەزانن، كە ئەمەش گرنگترین سەركەوتن و بە بەهاترین دەستكەوتە دەزگاكە بەدەستی هێناوە. ئەگەر بەقووڵتر لە دۆسیەی ئاسایشی نەتەوەیی وردبینەوە بەو پێیەی هەستیارترین دۆسیەیە بۆ بینانانی هەر دەوڵەتێك و پارێزگاریكردن لێی كارێكی یەكجار پێویستە، خاڵێكی گرنگ سەرهەڵدەدات كە ئەویش سەركردایەتیكردنی دەزگاكەیە، چونكە ئەو كەسەی سەركردایەتی ئەو دەزگایە دەكات ئەگەر كەسێكی شیاوو لێهاتوو نەبێت، ئەوا روونە دەزگاكەش لە ئەركەكەیدا سەركەوتن بەدەست ناهێنێت و ئەمەش وا دەكات ئاكامی خراپی لێبكەوێتەوە گیانی هەزارەها هاووڵاتی دەكەوێتە مەترسییەوە و ئایندەی وڵاتیش دەكەوێتە ژێر كاریگەری رەحمەتی هەرێمایەتی دوور نییە رووبەرووی داڕمان ببێتەوە. هەر بۆیە گومان هەڵناگرێت سەركەوتنی پرۆسەی پاراستنی نەتەوەیی هەرێمی كوردستان بۆ سەركردایەتییەكەی دەگەڕێتەوە كە ئەویش خۆی لە مەسروور بارزانی سەرۆكی دەزگاكە دەبینێتەوە كە خاوەن كەسایەتییكی پیشەیی لاوو لێهاتوو و نیشتمانپەروەرو نەك هەر لە نێو هەرێمی كوردستان، بەڵكو لەسەر ئاستی گۆرەپانی ئێراقیش وەك كەسایەتییەك دەركەوتووە. شارەزاییە پیشەییەكەی و گیانە نیشتیمانپەروەرییەكەی كە لەسەر گۆشكراوە وایكردووە بروای تەواوی بە خۆگونجاندن لەگەڵ رەوشی نوێی ئێراقی فیدراڵ هەبێت و هانی بدات چالاكی دەزگاكەی بگەیەنێتە ئەو ناوچانەی دەرەوەی هەرێمی كوردستان كە بۆشایی ئاسایشی تیادایەو بۆ رووبەرووبوونەوەی مەترسی تیرۆریستان و سەقامگیركردنی ناوچەكان هاریكاری دەزگاكانی ئاسایشی سەر بە حكومەتی ناوەندی بكات، ئەمەش لەو روانگەیەوە كە ناكرێت وەك یەكەیەكی سەربەخۆ سەیری هەرێم بكرێت، بەڵكو لەرووی ماف و ئەركەوە بەشێكە لە ئێراق، هەر بۆیە پێویستە پاراستنی ئاسایشی هەرێم بە پاراستنی ئاسایشی بەشێكی گرنگی ئێراق سەیر بكرێت. ئەمە ئەگەر ئەوەمان لە یادنەچێت كە ئێراق لە پێكهاتەی ئایینی و نەتەوەیی و تایفی جۆراوجۆر پێكهاتووە، بۆیە كوردستانییەكانیش تەنیا كورد و موسڵمان نین، بەڵكو عەرەب و توركمان و ئیسلام و مەسیحی و ئاشووری و ئێزدی و سوننە و شیعەش لە خۆدەگرێت، بە تایبەتیش پاش ئەو هەڵمەتە كۆچكردنەی لە سەرانسەری ئێراق بۆ كوردستان دەستیپێكرد و دەزگای پاراستنیش خۆی بە لێپرسراوی سەرجەمیان دەزانێت. ئەمەش لە كاتێكدایە بەهۆی گرژییەكانی بەردەوامی سەر سنوورو هەوڵە بەردەوامەكانی تیرۆریستان و هەندێ لایەن لە ناوەو دەرەوەی ئێراق بۆ شێواندنی ئارامییەكەی ئەمانەو چەندەها گرفت و كۆسپی دیكە رووبەرووی بەڕێز مەسروور بارزانی و دەزگاكەی دەبێتەوە. من لێرەدا نامەوێت لێهاتووییەكانی بارزانی بەدەرخەم بەقەد ئەوەی وەك كەسێكی ئێراقی بە ئەركی سەرشانمی دەزانم ئەم راستییە شاراوەو نادیارانەو ژیانی رۆژانەی ئێراقییەكان بخەمە بەردیدی هەموو لایەك و بۆیانی روون بكەمەوە. لە لایەكی دیكەوە پرۆسەی هەڵبژاردن لە كوردستاندا كە هەر چوار ساڵ جارێك بەڕێوە دەچێت دواترینیان پار ساڵ بوو، سەرنجی چاودێرە سیاسییە نێودەوڵەتییەكانی بۆخۆی راكێشاوە لە رووی سەقامگیری بەرێوەچوونی بۆتە مایەی سەرسووڕمانیان كە بەشێوەیەكی ئاشتیانەو دوور لە هەر كارێكی گێرەشوێنی و تێكدەرانە بەڕێوە دەچێت، ئەم سەقامگیرییەش لە سایەی ئاژانسی پاراستنی ئاسایشی هەرێمی كوردستانە كە پاراستن و سەلامەتی هاووڵاتیانی بە پلە یەك لە ئەستۆیە. ئێمەی رۆژهەڵاتی وا راهاتووین لە خۆشیی و ناخۆشیدا بەشداری سەركردەكانمان بكەین، جارێكی دیكە بەڕێز مەسروور بارزانی دێنینەوە یاد كە وەك سەركردەیەك توانیویەتی لەسەر هەردوو گۆڕەپانی كوردستان و ئێراق خۆی بسەپێنێت لەوە سەركەوێت لە ناوچەیەكی نائارامدا و ناجێگیردا شوێنێكی ئارام بهێنێتە دی و پەرە بە رەورەوەی پێشكەوتن و گەشەسەندنی كوردستان و ئێراق و سەقامگیرییەكی بدات، رووی لایەنێكی دیكەی گەشی ئێراق بۆ جیهان بخاتەروو زەمینەیەكی لەبار بۆ ماوەی دەیەها ساڵ بۆ پرۆسەی وەبەرهێنان بهێنێتە كایەوە و ببێتە ژێرخانێكی سەرەكیی بۆ بووژانەوەی ئابووری كوردستان و چەندەها وڵات كە لەگەڵ كوردستاندا پەیوەندی سیاسی و ئابوورییان هەیە. كەواتە سەرجەم ئەم هەموو هۆكارانە، بەو پێیەی بارزانی سەرۆكی دەزگایەكی گەورەو گرنگ و هەستیاری كوردستانە وایكردووە ببێتە خاوەن ژمارەیەكی گەورە لە هاوكێشەی سیاسی دەوڵەتی ئێراقدا. 
و/ خالید گەردی سەرچاوە: العربیە نیت