شهفهق/رێبوار محهمهد
كار رووژنامهنویسى ههوهجه وه سهرڕشتهو ماریفهت جوان بیلایهن دیریگ
تا رووژنامهنویس بتویهنیگ لهو مهیدانه ك كار لهلى ئهكاو لهو ئهركه ك ئهنجامى ئهدا وهبى ئهوهك كیشهو گرفت بایگه نواى كارهیل خوهى بخهیگهڕوى، ئنجا ههرچهنى ئهو كاره وهبى كیشهو گرفت و سهرژان نیهچووگه ڕییهوه، وهلى ههوهجه وه دیاریكردن ئهو پهیمانه یا قیاسهیلیشه دیریگ ك لهڕوى ئهخلاقیهوه پابهند بووگ وه كارهگهیهوه.رووژنامهنویس بایهسه متمانهى باوهڕ وهپیكریاگیگ بكاده پیهڵ پهڕینهوهو پهیوهندى ناونى خوهى و كومهڵگا، وهل ئهوهیشا بایهسه چهودیریش بووگ لهگشت مهیدانیگهوهو داواكاریهیل مهردم و كیشهو گرفتیان وهجوانى و بى كهم و كوڕى بخهیگه ڕوى.
رووژنامهنویس تویهنیگ لهڕى نویساننهیلیهوه چشتهیلیگ جوان ئهرا خزمهتكردن دروس بكاو پهنجه لهبان گشت كیشهو كهم وكوڕیهیل دابنهیگ وهبى سڵكردن و رووشنایى بخهیگه بان گشت مهسهلهیگ تا دید ئاشكرایگ لهمهیدان كارهگهى وهبى جیاوازى بهیگه سهرجهم كومهڵگا.
كار رووژنامهنویسى ههرچهنى تاریخ كویهنیگ نهیریگ لهلاى ئیمهى كورد، وهلى ئى دهركهفتنه قوناغ تازهیگ لهكار رهسانن هاوردهسه وجوود و تویهنست تووماریگ دهرخستن ئهرا بنهمایهیل كار رووژنامهنویسى دابنهیگ و بتویهنیگ ئازادانه رهسم ئى كومهڵگا لهڕوى نویساننهوه نیشان بهیگ و گشت راسییگ بویشیگه مهردمهیل كومهڵگاو لهههمان وهخت تاڕادهیگ ئهنازهى كهم وكوڕیهیل دهسڵاتیش بخهیگهڕوى.
جویر ئهوهك لهسهرهتاوه ئشارهت وهپى كردیم، ئهگهر بهراورد یا مقارنهى كار رووژنامهنویسى وهل وڵاتهیلا بكهیم، ئهوه تاریخ رووژنامهنویسى ئیمه له سهدهى 21 قوناغ تازهیگ هاورده وجوود، ئهوهسه حاجى قادر كۆیى یهكیگ بویه لهو شاعرهیله ك ههمیشه ئشق خاك ونهتهوهگهى لهوهرچهوى بویه، لهشوون پهخشهوكردن شعرهیلیشى خوهشهویسى فرهیگیش داشتگه ئهرا مهیدان رووژنامهگهرى، ههر لهوهر ئهوهیش دوینیم حاجى قادر یهكهم كهس بویه ك شیوهزووان جهریدهو رووژنامه لهمهیدان نویسانن له ساڵهیل 1870 هاوردهسه كار و جویر ئهوهك خوهى وتگه(سهد قائیمهو قهسیده كهس نیهسینیگهى وه پویل، رووژنامهو جهریده كهفتنهسه قیمهت و شاران). ئى قسهى حاجیه ئهوه رهسنیگ وهرجه ئهوهك یهكهم رووژنامهى كوردى له قاهیره لهساڵهیل 1898 وه زووان كوردى پهخشهو بووگ، ئى شاعره رهسیهسهوه له كاریگهرى و گرنگى یا ئههمیهت كار رووژنامهنویسى. ماناى ئهوهسه دوینیم رووژنامهى كوردى زیاتر قسهكردنیگ ئهدهبى و فهرههنگى داشتگهو كهسیگ وهك مقداد بهدرخانیش ك رووشنهویریگ گهورا بویه لهو مهیدانه پهره داسه ئى كاره.
دهرچگن رووژنامهى كوردستانیش زیاتر لهلایهن هوشیارى و رووشنهویرى تاكهكهسیهوه بویهو پهیام رووژنامهگهیش ئهوه بوى ك شارستانیهت، پهروهردهكردن، خهباتكردن، لهوهر خاتر ئایندهى ئازادى مللهتهگهمان بویهسه ئۆرگان تازهیگ ئهرا مللهت كورد، چوینكه پهخشهوكردن ئى رووژنامه لهو سهردهمه ئهوه ئویشیگه پیمان: ك مللهت كورد هویچ پایتهخت و هیزیگ سیاسى و حزبى نهویه. ئى قسهیشه ئسپات ئهوه ئهكا ك كار و ئهرك رووژنامه گرنگى یا ئههمیهت تایبهت خوهى دیریگ ئهرا خزمهتكردن كومهڵگاگهمان و ئهرك ئهوانهیشه ك راسكانیانه لهو مهیدانه كار رووژنامهنویسى ئهنجامدهن ئهرا رهسانن ئهو پهیام گرنگه ك زیاتر خزمهت مللهتهگهمان بكا. لهوهر ئهوه دوینیم ئهو سهردهمه كورد ك دهوڵهت نهیاشتگهو داگیركهرهیلیش وهگشت شیوازیگ ههوڵ ئهوه دانه مللهتهگهمان لهناو بووهن لهو سهردهمه رووژنامهیگ دهربچووگ و پهیامهیلى وه زووان نهتهوهیى خوهى بووگ ئایا بایهسه چ خوهشهویسییگ ئهرا مللهتهگهى له نویساننهیلى رهنگهو داویگ ؟ ئنجا ئهگهر ئیسه وهو گوزهیشتهوه تاریفى بكهیم وهل ئى ههمگه سهردهم پیشكهفتن و تهكنۆلۆژیا ههرچهنى كار رووژنامهنویسى وهشیوهیگ گشتى پهره سهندگهو چهنهها رووژنامهو گووڤار و چاپكریاگ وجوود دیرن، وهلى ئى مهیدانه جویر ئهوهك چهنهها جار لهباوهتهیل ئهوانهك قسه لهبارهیهوه كهن وهسهبهب فرهیى ئهو ههمگه پهخشكریاگهیلهو چهنهها رهفتار ناشرین، دى رووژنامه ئهو پیرووزى و گرنگى یا ئههمیهت جارانیه نهمهندگه، ئهویش وهسهبهب ئهو كیشهو گرفتهیله ك بهعزه جاریگ ڕویدهن و ناوهندهگه گرتهسهوهو بهشیگیشى كهفیگه مل حكوومهت ههرێم و سهندیكاى رووژنامهنویسى كوردستانیش.
وهقسهى رووشنهویر و نویسهرهیل و خهمخوهرهیل ئى مهیدانه ئهوه ئاشكراس ك له كوردستان لهشوون راپهڕین،رووژنامهو گووڤارهیل فرهیگ وهئازادى دهرچین، ئنجا ئهوهك كهفتهسه وهرچهو نزیكهى 982 رووژنامهو پهخشكریاگ و گووڤار دهرچیه.
دیاره وجوود گشت ئهوانهیش كار فره خاسیگهو خزمهت خاسیگیشه له مهیدان رووژنامهگهرى، وهلى جى داخه بهشیگ لهلیان هویچ خزمهتیگ وه كیشهى نهتهوهگهمان ناكهن و بگر رهفتار ناپوخت و ناشایستهیش هاوردهنهسه وجوود، چوینكه چهنهها نویسانن ناشرین و بى مانا دوینیم بیجگه مهرام خودى و سیاسى هویچ پاشمهندهیگ زانستى و ئهكادیمى لهشوون خوهى نیهیلیگه جى ك قانجاز داشتووگ ئهرا دویاڕووژ مللهتهگهمان و بووگه سهرچهوهى زنگیگ ئهرا لهیهكهوداین و پهیاكردن زانیارى.
كار رووژنامهنویسى ئهوهسه ك وهگوورهى كاره پیرووزهگهى بتویهنیگ راسیهیل بخهیگه ڕوى و لهههمان وهخت رووژنامهیلمانیش نیشاندهر روى راسكانى مللهتهگهمانه وه جههان دهیشت. نیهوگ لهژیر چهتر حزبى و لایهنهیل وهناو ئازادیهوه چشت ناڕهواو ناپوخت بڕهسنیگ و قسهى ناشرین وه خهباتكهر و شووڕشكارهیل بدریهیگ ك چهنهها ساڵ ئهرا خزمهتكردن ئى مللهته خهبات كردنه، ك ئهرك گشتمانه ریز و حورمهت بنهیم لهى خهباتكهرهیلهو قوربانى دانه لهوهر خاتر سهركهفتن و ئازادى مللهتهگهیان. چوینكه ئهیانه نیشانهى مللهتهگهمانن ئهرا وهدیهاوردن ههقهیلمان و لهى مهیدانیشهوه هویچ وهختیگ ئهو خهباتكهرهیله دریغى نهكردنهو نیهوگ قسهى ناشرین وهپیان بكریهیگ .
| < پێشتر | دواتر > |
|---|
