ماڵه‌وه‌ هونه‌ر تاریخ دروسكردن عه‌ره‌بانه‌و سه‌یاره‌

شـه‌فــه‌ق نــیوز

تاریخ دروسكردن عه‌ره‌بانه‌و سه‌یاره‌

ئیمه‌یل چاپی بکه PDF
نرخاندنی به‌کارهێنه‌ر: / 0
خراپباش 
شه‌فه‌ق/ وه‌گووره‌ى سه‌رچه‌وه‌یل له‌بان ماڵپه‌ڕ وه‌ڕیه‌وبه‌رایه‌تى هاتوچوو گشتى عراقى چشته‌یل تاریخییگ كه‌فیگه‌ وه‌رچه‌و ك ئیمه‌یش وه‌خاتر

ئه‌وه‌ك له‌زانیارى یا مه‌علوومات خوه‌نه‌واره‌یل زیاى بكه‌یم ئى زانیاریه‌یله‌ ئه‌ڕادان خه‌یمنه‌ ڕوى ك تاریخیان چووگه‌وه‌ ئه‌را سه‌رده‌م كوین :

تاریخ وه‌دیكردن یا دروسكردن عه‌ره‌بانه‌ى چه‌رخدار له‌شیوه‌ى  سه‌ره‌تاى چووگه‌وه‌ ئه‌را حزاره‌ى سۆمه‌رى یا وڵات ناونى دوچه‌مان ، له‌ساڵ (1645)یش (جین تیسون) یه‌كه‌مین عه‌ره‌بانه‌یگ  دروس كرد وه‌لى ئى عه‌ره‌بانه‌ برێك نه‌یاشت و له‌بان جموجویل پا پشت به‌سا . له‌شوون ئه‌وه‌یش (لۆف ماشین) له‌ساڵ (1717) دروسى كرد له‌ڕى (كاریل فان)ه‌وه‌ ، دویاى ئه‌وه‌یش په‌ره‌ وه‌پى دا له‌ڕى هاوكارى (فینس جوهانسن) ك ئه‌سپ و ماین هاورده‌كار ئه‌را كیشانن عه‌ره‌بانه‌.

له‌باوه‌ت دروسكردن سه‌یاره‌یش له‌ساڵ (1739) سه‌یاره‌ دروس كریا ، ك گشت ده‌یشته‌گه‌ى یا هه‌یكه‌ڵه‌گه‌ى پیكهاتویگ  له‌ سه‌ندووقیگ  ئاسنین و تایه‌ر ته‌خته‌یى و كناره‌یل و چوارده‌ور ته‌خته‌یى . دویاخریش له‌شوون ئه‌وه‌یش له‌بان فكره‌ى نیكولاس جۆزیف له‌ساڵ (1769) له‌سوپاى فره‌نسى یه‌كه‌مین سه‌یاره‌ دروس كریا ك وه‌ سوزه‌مه‌نى (وقود) كار كرد.

له‌شوون ئه‌وه‌یش وه‌دریژایى رووژگار ، دى ئه‌وه‌ بوى سه‌یاره‌ بویه‌ به‌شیگ  گرینگ  یاموهم له‌ژیانمان و له‌ رووشنهویریمان ، وه‌لى فكره‌ى سه‌یاره‌ به‌سیا مه‌نتقیگ  تره‌وه‌ ، ك ئه‌ویش وه‌پى ئویشن : مه‌ترسى ڕى وبان و كاریگه‌ریه‌گه‌ى له‌بان ئاینده‌مان . هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش یه‌كه‌مین رویداگ سه‌یاره‌ى خاوه‌ن مه‌كینه‌ى هه‌ڵمى له‌ساڵ (1771) رویدا . بیجگه‌ ئه‌ویش له‌ساڵ (1899)یش یه‌كه‌مین كاره‌ساتیگ  ترسناك رویدا ، ك ئه‌وه‌ بوى سایقه‌گه‌و خاوه‌ن سه‌یاره‌گه‌یش مردن له‌ڕویداگیگ  ، تا له‌شوون ئه‌وه‌ كه‌مه‌ كه‌مه‌ گرینگى یا ئه‌همیه‌ت دریا سه‌ڵامه‌تى ڕى وبان و هاماركردن جاده‌یل و خه‌تكیشان و چشته‌یل تر له‌وه‌ر سه‌ڵامه‌تى گیان ئاده‌میزاده‌یل له‌وه‌خت رانین سه‌یاره‌ . وه‌لى كیشه‌گه‌ ها له‌ورا له‌ى سه‌رده‌م تازه‌ى ته‌كنۆلۆژیاو سه‌رده‌م پیشكه‌فتن و ئاسانكاریه‌ دوینیم وه‌گووره‌ى ئه‌و ئاماره‌یله‌ ك ئه‌نجام دریه‌ن مه‌ردمان فره‌یگ  وه‌ كاره‌سات هاتوچوو مرن ك ساڵانه‌ وه‌ ملیۆنه‌ها كه‌س مه‌زه‌نه‌ى كریاگه‌ له‌وانه‌ك وه‌ رویداگ سه‌یاره‌و ڕى وبان گیان له‌ده‌سده‌ن له‌ سه‌رانسه‌ر دونیا ، چوینكه‌ تونى یا سورعه‌ت سه‌یاره‌ به‌عزه‌ جاریگ  له‌یوا ده‌س خوه‌ى وه‌شنیگ  ك ئه‌گه‌ر هات و سایه‌ق تویش چشتیگ  بایگ  له‌ناكاو دى نیه‌تویه‌نیگ  زاڵ بووگه‌ بان ستێرن سه‌یاره‌گه‌یاو یه‌كسه‌ر خوه‌ى قورتار بكا له‌و كاره‌ساته‌ ك تیه‌یگه‌ تویشى ، ئه‌گه‌ریش بایم و ته‌ماشاى ئه‌و رویداگه‌یل دڵته‌زنه‌ بكه‌یم له‌جه‌هان وه‌گشتى دوینیم زوورم ئه‌و رویداگ و كاره‌ساته‌یله‌ له‌ئه‌نجام تونى یا سورعه‌ت رویده‌ن و ڕووژانه‌ كه‌سه‌یل فره‌یگ  وه‌ سه‌به‌بیه‌وه‌ گیان خوه‌یان له‌ده‌سده‌ن یا كه‌له‌مه‌دار خوه‌یان كه‌ن . وه‌هه‌ر حاڵ ئه‌یه‌سه‌ ك سه‌یاره‌ى ئمڕوو ئه‌قڵ و حكمه‌ت و ئارامى توایگ  له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك دویر بوید له‌زه‌ره‌د پویلى و گیانى.

Share/Save/Bookmark
 

radio shafaq live

رادیۆ شه‌فه‌ق 102FM

گۆڤاری گوڵ سوو 89

كتێبخانه‌ی ئه‌ليكترؤنی

مــێـژوو

شيعر وئه‌ده‌ب

SEARCH